Τις Πταίει; Περί Ευθύνης Κρατών για Πράξεις Διεθνών Οργανισμών

Η ευθύνη των υποκειμένων του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί την κορωνίδα της ικανότητάς τους να προβάλουν αξιώσεις, και να κατέχουν δικαιώματα και υποχρεώσεις τις οποίες θα μπορούν να υπερασπίζονται σε περιπτώσεις παραβιάσεων. Τα κράτη αποτελούν τα πρωτογενή υποκείμενα του Διεθνούς Δικαίου, δεν είναι ωστόσο και τα μοναδικά που αναγνωρίζονται ως υποκείμενα του Διεθνούς Δικαίου εν γένει. Οι διεθνείς οργανισμοί, ως δευτερογενή υποκείμενα, έχουν απασχολήσει τη διεθνή κοινότητα ιδίως στα πλαίσια της ύπαρξης δεσμευτικών κανόνων απευθυνόμενων στα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ) ή των Ηνωμένων Εθνών, καθώς έχουν διεξάγει επιχειρήσεις παρεμβάσεων ένοπλου χαρακτήρα σε συρράξεις, επιχειρήσεις ειρήνης ή διοίκησης εδαφών που δεν ακολουθούσαν πάντα τις ανθρωπιστικές αρχές του διεθνούς δικαίου.

Οι ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ αποτελούν ένα παράδειγμα περίπτωσης κατά την οποία το κράτος που αποστέλλει το προσωπικό του σε αυτές ίσως να βρίσκεται εκτεθειμένο σε κατηγορίες που αφορούν τον οργανισμό. Τα μέλη του προσωπικού του

Μια μικρή κλινική στο Rendel της Αϊτής γεμάτη από ασθενείς με χολέρα το 2016. Η ασθένεια μεταφέρθηκε για πρώτη φορά στην Αϊτή από ειρηνευτικές δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών. [Πηγή: Meridith Kohut/The New York Times, 2017]

διεθνούς οργανισμού έχουν κατηγορηθεί για μεταφορά χολέρας στην Αϊτή μετά τον σεισμό του 2010, η οποία κόστισε τη ζωή 30.000 ατόμων, καθώς και για τη διάπραξη εγκλημάτων -όπως ο βιασμός- σε κράτη στα οποία έχουν σταλθεί για αρωγή.

Ποια λοιπόν είναι η έκταση, και σε ποιες περιπτώσεις κρίνεται υπόλογο ένα κράτος για τις πράξεις του οργανισμού στον οποίο έχει την ιδιότητα του μέλους;

Η Διεθνής Προσωπικότητα των Διεθνών Οργανισμών

Λόγω της έλλειψης μηχανισμών επιβολής κυρώσεων για τις πράξεις των διεθνών οργανισμών, τα θύματα των παραβιάσεων των δικαιωμάτων -είτε αυτά αποτελούν κράτη είτε ιδιώτες- έχουν προσπαθήσει να διαπεράσουν το πέπλο της προσωπικότητάς τους, επιρρίπτοντας τις ευθύνες στα κράτη, είτε στη βάση της ιδιότητάς τους ως μέλη του οργανισμού, είτε λόγω των συγκεκριμένων περιστάσεων υπό τις οποίες έλαβε χώρα η παραβίαση.

Η απουσία, επιπλέον, ενός διεθνούς κειμένου που να ορίζει τη διεθνή ευθύνη των οργανισμών για παραβιάσεις δικαιωμάτων δυσχέραινε την επίλυσή του στο παρελθόν. Η αρμοδιότητα των διεθνών οργανισμών είναι δοτή, και όχι σύμφυτη με την ύπαρξη του οργανισμού, υπό την έννοια ότι τα κράτη από τα οποία αντλεί κυρίαρχη εξουσία είναι αυτά που δημιουργούν τον οργανισμό με τη σύναψη της συντακτικής συνθήκης, και ορίζουν τις εξουσίες και τις λειτουργίες που ο ίδιος θα επιτελεί. Η ύπαρξη και μόνο της αρμοδιότητας αυτής δεν αποδίδει νομική προσωπικότητα στον οργανισμό και, εφόσον η διεθνής προσωπικότητα του οργανισμού δεν εγκαθιδρυθεί αποτελεσματικά, ο ίδιος δεν θα παραμείνει τίποτα περισσότερο από μία συγκέντρωση κρατών που επιφορτίζονται με συντρέχουσα ευθύνη για τις πράξεις τους.

Την ξεχωριστή νομική προσωπικότητα των διεθνών οργανισμών υποστήριξε το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης τον Απρίλιο του 1949, με την υπόθεση των Αποζημιώσεων, στα πλαίσια της οποίας βρήκε πως τα Ηνωμένα Έθνη «θα μπορούσαν να ασκήσουν και να απολαύσουν, και μάλιστα στην ουσία ασκούσαν και απολάμβαναν, λειτουργίες και δικαιώματα που θα μπορούσαν να εξηγηθούν μόνο με την κατοχή μίας μεγάλου εύρους διεθνούς προσωπικότητας, και τη δυνατότητα να λειτουργεί σε ένα διεθνές πλάνο» (Reparations for Injuries Suffered in the Service of the United Nations (Advisory Opinion), 1949: para. 179).

Διεθνής Ευθύνη των Κρατών για Πράξεις των Διεθνών Οργανισμών

Η ξεχωριστή προσωπικότητα δεν επισύρει αυτόματα την ευθύνη του οργανισμού. Αυτό συμβαίνει λόγω της ύπαρξης ελάχιστων πρωτογενών κανόνων, και της απουσίας των δευτερογενών που σχετίζονται με τους διεθνείς οργανισμούς και έχουν γίνει οικουμενικά αποδεκτοί, με συνέπεια οι διεθνείς οργανισμοί που δεν έχουν προσχωρήσει σε πολυμερείς και διεθνώς δεσμευτικές συνθήκες να μην δεσμεύονται από κανόνες που δεν ανήκουν, για παράδειγμα, στις γενικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου, στους αναγκαστικούς κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ή στο Διεθνές Εθιμικό Δίκαιο. Μετά την υιοθέτηση του Σχεδίου Άρθρων για την Κρατική Ευθύνη το 2001 (ΣΑΚΕ), η Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου (ΕΔΔ) υιοθέτησε το Σχέδιο Άρθρων για την Ευθύνη των Διεθνών Οργανισμών (ΣΑΕΔΟ) το 2009. Τα άρθρα του τελευταίου δεν περιέχουν εκτενείς περιγραφές για το ζήτημα της κρατικής ευθύνης για παραβιάσεις των δικαιωμάτων τρίτων κρατών από διεθνείς οργανισμούς, αφήνοντας τρόπον τινά να εννοηθεί πως οι κανόνες για την εν λόγω ευθύνη ακολουθούν τον κανονισμό που εκτίθεται στα άρθρα 16-18 του ΣΑΚΕ για την έμμεση ευθύνη των κρατών για τις πράξεις των διεθνών οργανισμών.

Μορφές Ευθύνης των Κρατών

Υπάρχουν πλείστες διεθνείς θεωρίες που αφορούν τη σχετική ευθύνη των κρατών, οι κυριότερες εκ των οποίων κάνουν λόγο για δευτερογενή ή συντρέχουσα ευθύνη, ευθύνη που εκμαιεύεται από εξαιρετικές περιστάσεις, ακόμη και για ευθύνη από άδικες πράξεις που συσχετίζονται με τις πράξεις του οργανισμού.

Η θεωρία της δευτερογενούς ευθύνης πηγάζει από την ιδιότητα του κράτους ως μέλους του οργανισμού, και ενεργοποιείται σε περιπτώσεις ερημοδικίας των οργανισμών κατά την αίτηση αποζημίωσης από το ζημιωθέν κράτος. Σε αυτήν την περίπτωση τα κράτη-μέλη είναι υπεύθυνα για την υποβολή αποζημίωσης στο κράτος που έχει ζημιωθεί από τις πράξεις των διεθνών οργανισμών, η αξίωση του οποίου μπορεί να απευθύνεται σε ένα, περισσότερα ή όλα τα κράτη-μέλη του διεθνούς οργανισμού. Η έννοια και η

Οι τιμές του κασσιτέρου όπως διαμορφώθηκαν τη δεκαετία του 1960 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Κασσιτέρου. Μετά την κατάρρευσή του το 1985, ο Οργανισμός άφησε χρέη 900 εκατομμυρίων λιρών και οι πιστωτές του ζήτησαν, μεταξύ άλλων μορφών ικανοποίησης, την επιστροφή του χρηματικού ποσού που τους οφείλονταν από τον οργανισμό, από τα κράτη-μέλη [Πηγή: National University of Colombia, 2018].

ενεργοποίηση της δευτερογενούς ευθύνης, εν ολίγοις, δεν είναι αποτέλεσμα καμίας συγκεκριμένης κρατικής πρακτικής, αλλά γεννιέται από την ένταξη του κράτους στα πλαίσια του οργανισμού. Το μόνο γεγονός που ενεργοποιεί τη δυνατότητα του τρίτου κράτους να εγείρει αξίωση έναντι των κρατών-μελών είναι η άρνηση του οργανισμού να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του που απορρέουν, με τη σειρά τους, από την παραβίαση των δικαιωμάτων του τρίτου κράτους. Αφετέρου, η συντρέχουσα ευθύνη επιτρέπει στο τρίτο κράτος να προσφύγει για την παραβίαση του δικαιώματός του είτε κατά του οργανισμού, είτε κατά των κρατών-μελών του. Η περιπλοκή του ζητήματος λαμβάνει νέα έκταση όταν η αντιπαράθεση αφορά περιπτώσεις κατά τις οποίες οικονομικοί οργανισμοί, οι οποίοι έχουν οφειλές σε τρίτα κράτη, αδυνατούν να αποπληρώσουν οικονομικά χρέη, και τα ζημιωθέντα κράτη ζητούν αποζημίωση από τα κράτη-μέλη του οργανισμού.

Το πρόβλημα που αναδύεται από τη θεωρία αυτή είναι πως υποσκελίζει την αυτονομία του Οργανισμού – γεγονός που θα μπορούσε να μειώσει την αποδοτικότητα και την ταχύτητα με την οποία ο τελευταίος θα ήταν αναγκαίο να αντιδράσει στις εκάστοτε επιχειρήσεις. Αφετέρου, αν η ανεξαρτησία του οργανισμού υπέκυπτε στις οδηγίες και στους ελέγχους των κρατών με αποτέλεσμα να εκλείψει, η νομική προσωπικότητα του Οργανισμού θα σταματούσε να υπάρχει.

Οι πράξεις του κράτους που συσχετίζονται με εκείνες του διεθνούς οργανισμού προβλέπονται από τα άρθρα της ΕΔΔ, και αφορούν την παροχή βοήθειας προς τον οργανισμό (άρθρο 57 ΣΑΕΔΟ), την προσπάθεια του κράτους να αποφύγει τη συμμόρφωση με διεθνή κανόνα, εκμεταλλευόμενο την αρμοδιότητα του οργανισμού σχετικά με το ζήτημα που αφορά στην υποχρέωση συμμόρφωσης, παρακινώντας τον οργανισμό να διαπράξει την αδικοπραξία (Άρθρο 60 ΣΑΕΔΟ) ή την προσπάθεια να οδηγήσει το τρίτο κράτος που έχει ζημιωθεί από την άδικη πράξη να στηριχθεί στη δική του ευθύνη [Άρθρο 61 (1)(β) ΣΑΕΔΟ].

Στα πλαίσια του Πέμπτου Μέρους του ΣΑΕΔΟ περιγράφονται επίσης οι εξαιρέσεις κατά τις οποίες τα κράτη δύναται να θεωρηθούν υπεύθυνα για τις πράξεις των διεθνών οργανισμών. Ο λόγος για τον οποίον θεσπίστηκε το εν λόγω μέρος του Σχεδίου Άρθρων είναι η προσπάθεια αποτροπής των κρατών να κρύβονται πίσω από τις δράσεις του διεθνούς οργανισμού για να αποφύγουν τη σχετική ευθύνη για τις δικές τους πράξεις. Έτσι, τα κράτη είναι υπεύθυνα για διεθνώς άδικες πράξεις, όταν αυτές διαπράττονται είτε από τον οργανισμό είτε από τα κράτη, στο μέτρο που τα τελευταία συνέβαλλαν με τη θετική τους δράση στην τέλεση της άδικης πράξης, μέσω της οδηγίας ή του ελέγχου του οργανισμού (άρθρο 58), μέσω του εξαναγκασμού του οργανισμού να εκτελέσει μία συγκεκριμένη πράξη (όπως η οικονομική πίεση) που θα θεωρούνταν, ελλείψει του εξαναγκασμού, ότι αποτελεί διεθνώς άδικη πράξη (άρθρο 59), είτε μέσω της αποδοχής της ευθύνης του για την εν λόγω πράξη από τα κράτη [άρθρο 61(1)(α)].

Διεθνής Νομολογία

Το ζήτημα απασχόλησε τη διεθνή κοινότητα όταν, ανταποκρινόμενη στον βομβαρδισμό της από το ΝΑΤΟ το 1999, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας ανήγειρε αξίωση ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης εναντίον των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας οτι είχαν από κοινού και παράλληλα ξεχωριστή ευθύνη για τη διοίκηση της στρατιωτικής δομής του οργανισμού. Το επιχείρημα του Καναδά, που δεν είχε λάβει μέρος στις επιχειρήσεις βομβαρδισμού, ήταν πως «Η από κοινού και η ξεχωριστή ευθύνη των κρατών για τις πράξεις ενός διεθνούς οργανισμού, ή για τις πράξεις άλλων κρατών που δρουν στα πλαίσια ενός τέτοιου οργανισμού, δεν μπορεί να καθιερωθεί αν δεν προβλέπεται από μια σχετική συνθήκη». Αν και η υπόθεση απορρίφθηκε από το Δικαστήριο λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας, αποτυπώνει τη σημασία της συζήτησης και της σύγκρουσης σχετικά με το ζήτημα της δευτερογενούς ή της συντρέχουσας ευθύνης.

Στην υπόθεση Matthews v. United Kingdom υποστηρίχθηκε, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πως το Ηνωμένο Βασίλειο είχε παραβιάσει τα δικαιώματα των κατοίκων του Γιβραλτάρ σχετικά με την ελευθερία της έκφρασης, με την παράλειψη της εξασφάλισης της δυνατότητάς τους να λάβουν μέρος στην ψηφοφορία για τους αντιπροσώπους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Σύμφωνα με το Ηνωμένο Βασίλειο, ο αποκλεισμός του Γιβραλτάρ ήταν το αποτέλεσμα μίας απόφασης που πήρε η ευρωπαϊκή κοινότητα, η οποία δεν θα μπορούσε να αποδοθεί σε κανένα κράτος-μέλος. Το Δικαστήριο έκρινε πως η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων σε έναν διεθνή οργανισμό δεν συνεπάγεται πως το κράτος παύει να δεσμεύεται από την υποχρέωση εγγύησης για τα δικαιώματα που προστατεύονται από την ΕΣΔΑ. Σε αυτήν την περίπτωση η ευθύνη του κράτους-μέλους έγκειται στην αποτυχία εξασφάλισης του γεγονότος ότι η μεταφορά αρμοδιοτήτων στον οργανισμό γίνεται σε συμφωνία με τις διεθνείς υποχρεώσεις του κράτους.

Συμπεράσματα

Το ζήτημα της ευθύνης των διεθνών οργανισμών απασχολεί τη διεθνή κοινότητα στο μέτρο που το πεδίο της ευθύνης τους ποικίλει, δεδομένων των διαφορετικών περιστάσεων υπό τις οποίες αυτοί λειτουργούν, της μορφής και του έργου που έχουν αναλάβει να διεκπεραιώσουν, καθώς και του διαφορετικού περιεχομένου και του εύρους του καταστατικού του κάθε οργανισμού. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει κανείς να δώσει τη δέουσα προσοχή και να καταφύγει στην ανάλυση όλων των χαρακτηριστικών που ενδεχομένως επηρεάζουν τις εκάστοτε υποθέσεις διεθνών παραβιάσεων εκ μέρους οργανισμών, για να αποδώσει την ευθύνη είτε στον ίδιο,είτε στα κράτη-μέλη. Η απόδοση ευθυνών, εν τέλει, είτε σε οργανισμούς είτε σε κράτη, χαίρει ιδιαίτερης σημασίας, καθώς επηρεάζει τη δυνατότητα αμφοτέρων να αναπτύσσουν τη δράση τους σε κάθε πεδίο του διεθνούς πλαισίου.

Πηγές:

  1. Pilkington, E. and Quinn, B. (2016).  UN admits for first time that peacekeepers brought cholera to Haiti. https://www.theguardian.com/global-development/2016/dec/01/haiti-cholera-outbreak-stain-on-reputation-un-says
  2. Ratcliffe, R. (2018). Sexual harassment and assault rife at United Nations, staff claim. https://www.theguardian.com/global-development/2018/jan/18/sexual-assault-and-harassment-rife-at-united-nations-staff-claim
  3. Alvarez, J. (2010). Misadventures in Subjecthood. EJIL Talk, pp. 11
  4. Klabbers, J. (2015). An Introduction to International Organizations Law. Oxford University Press, pp. 269
  5. Brownlie, I. (2003). Principles of Public International Law. Cambridge University Press, pp. 653
  6. Schermers, H. G. and Blokker, N. M. (2003). International Institutional Law.  Martinus Nijhoff Publishers, ππ. 990-1006
  7. McCorquodale, R. (2009) International Organizations and International Human Rights Law: one Giant Leap for Humankind in Kaikobad, pp. 141,148
  8. K. H. and Bohlander, M. (eds). International Law and Power: Perspectives on Legal Order and Justice: Essays in Honour of Colin Warbrick. Martinus Nijhoff Publishers, pp. 141,148
  9. Higgins, R. (1995). The Legal Consequences for Member States of the non-fulfillment by international organizations of their obligations towards third partieshttp://www.ilsa.org/jessup/jessup07/basicmats/iil_higgins_article.pdf
  10. Narula, S. (2006). The Right to Food: Holding Global Actors Accountable Under International Law.  http://jtl.columbia.edu/the-right-to-food-holding-global-actors-accountable-under-international-law/
  11. Wilde, R. (2005). Enhancing Accountability at the International Level: The Tension Between International Organization and Member State Responsibility and the Underlying Issues at Stake, pp. 408-409
  12. Romano, L. (2010). Member State Liability for Internationally Wrongful Acts of international Organizations. http://documents.jdsupra.com/f494590d-0df4-49af-96a2-94c1e7c9d134.pdf
  13. Vonalt, C. I. (2013). State Responsibility Towards Third Parties Arising from Activities of International Organizations- A proposal for the Continuous Research of Human Rights. https://open.uct.ac.za/bitstream/item/4618/thesis_law_2013_vonalt_imke.pdf?sequence=1
  14. Sarooshi, D. (2005). International Organizations And Their Exercise Of Sovereign Powers. Oxford Monographs in International Law, pp. 47-49
  15. Sands, P. and Klein, P. (2001). Bowett’s Law of International Institutions. European Journal of International Law.
  16. European Court of Human Rights and Matthews, V. (1999). Application no. 24833/94.
  17. International Court of Justice (1999). Case Concerning Legality of Use of Force. (Yugoslavia v. United States of America) (Advisory Opinion).
  18. International Law Commission. (2001). (Draft) Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts, in Report of the International Law Commission on the Work of its Fifty‐third Session. http://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_6_2001.pdf
  19. International Law Commission. (2011). Draft Articles on the Responsibility of International Organizations, With Commentaries. http://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/9_11_2011.pdf

Tagged under:

Απόφοιτος του τμήματος Πολιτικών Επιστημών με Μεταπτυχιακό Διπλωμα Ειδίκευσης απο τον τομέα Διεθνών Σπουδών του τμήματος Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το Διεθνές Δίκαιο με επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο αποτελούν σημαντικούς τομείς και κεντρική θεματολογία της έρευνάς της. Ο εθελοντισμός σε γνωστές ΜΚΟ της Ελλάδας, που επικεντρώνουν την δράση τους στην προστασία των ευάλωτων ατόμων και ομάδων, και η αρθρογραφία αποτελούν ουσιώδεις ασχολίες στην καθημερινότητά της.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest