Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης, γραπτά εξετάσεων και δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα: μια σύνδεση, ένα δικαίωμα

Προσφάτως, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) εξέδωσε την απόφαση C-434/16 της 20ης Δεκεμβρίου 2017, η οποία αφορά στο δικαίωμα πρόσβασης σε γραπτά εξετάσεων. Ειδικότερα, η απόφαση ενδιαφέρει όσους επιθυμούν να εδραιωθούν ή και να ανελιχθούν επαγγελματικά, και υποχρεούνται να υποβληθούν σε διαδικασία εξέτασης αξιολόγησης. Στην αναφερόμενη απόφαση το Δικαστήριο προβαίνει σε μια ευρεία ερμηνεία του όρου “δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα”. Στον συγκεκριμένο όρο ενέταξε -μεταξύ άλλων- και τις πληροφορίες που εμπεριέχονται στο γραπτό υποψηφίου σε επαγγελματικές εξετάσεις, καθώς και τις ενδεχόμενες διορθώσεις του εξεταστή στο εν λόγω γραπτό. Το δικαίωμα αυτό δεν επιδέχεται διακρίσεις, και ισχύει ανεξάρτητα από το αν η ταυτότητα του εξεταζομένου είναι γνωστή στον διορθωτή του γραπτού ή όχι, αφού σε κάθε περίπτωση ο συντάκτης των απαντήσεων μπορεί να ταυτοποιηθεί.

Δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα: Νομικό πλαίσιο

Με αφορμή την παραπάνω υπόθεση, λοιπόν, κρίνεται αναγκαία μια εκτενής αναφορά  στον όρο “δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα”, προκειμένου να αντιληφθεί κανείς τη σημασία της εκδοθείσας απόφασης, καθώς και τα δικαιώματα που αυτή επιφυλάσσει στον ενδιαφερόμενο. Αρχικά, ο όρος περιλαμβάνει πολλές εκφάνσεις του αυτού δικαιώματος, όπως αυτές συναντώνται και περιγράφονται σε διεθνή κείμενα. Στο Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) προστατεύεται η ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, η οποία αποτελεί μια σημαντική πτυχή του σεβασμού των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, το Άρθρο αναφέρει τα εξής: “1. Παν πρόσωπον δικαιούται εις τον σεβασμόν της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής του, της κατοικίας του και της αλληλογραφίας του. 2. Δεν επιτρέπεται να υπάρξη επέμβασις δημοσίας αρχής εν τη ασκήσει του δικαιώματος τούτου, εκτός εάν η επέμβασις αύτη προβλέπεται υπό του νόμου, και αποτελεί μέτρον το οποίον, εις μίαν δημοκρατικήν κοινωνίαν, είναι αναγκαίον δια την εθνικήν ασφάλειαν, την δημοσίαν ασφάλειαν, την οικονομικήν ευημερίαν της χώρας, την προάσπισιν της τάξεως και την πρόληψιν ποινικών παραβάσεων, την προστασίαν της υγείας ή της ηθικής, ή την προστασίαν των δικαιωμάτων και ελευθεριών άλλων”.

Συναφή προστασία με το Άρθρο 8 της ΕΣΔΑ προσφέρει και το Άρθρο 7 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το οποίο υπογραμμίζει ότι: “Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής του ζωής, της κατοικίας του και των επικοινωνιών του”. Στο Άρθρο 8 του ίδιου κειμένου αναφέρονται και προστατεύονται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα καθεαυτά, αφού προβλέπεται ότι: “1. Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν. 2. Η επεξεργασία αυτών των δεδομένων πρέπει να γίνεται νομίμως, για καθορισμένους σκοπούς και με βάση τη συγκατάθεση του ενδιαφερομένου, ή για άλλους θεμιτούς λόγους που προβλέπονται από τον νόμο. Κάθε πρόσωπο δικαιούται να έχει πρόσβαση στα συλλεγέντα δεδομένα που το αφορούν, και να επιτυγχάνει τη διόρθωσή τους. 3. Ο σεβασμός των κανόνων αυτών υπόκειται στον έλεγχο ανεξάρτητης αρχής”.

Εν συνεχεία, πληθώρα Οδηγιών που εκδίδονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση αναφέρονται στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και στις επιμέρους εκφάνσεις τους. Αναλυτικότερα, η Οδηγία 97/66/ΕΚ, η οποία αντικαταστάθηκε από την Οδηγία 2002/58/ΕΚ, αναφέρεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Επιπλέον, η Οδηγία 2006/24/ΕΚ, η οποία αντικατέστησε την παραπάνω Οδηγία 2002/58/ΕΚ, καθορίζει τη διατήρηση δεδομένων κίνησης και θέσης. Τέλος, η πιο ενδιαφέρουσα Οδηγία -στην οποία στηρίχθηκε και η απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης- είναι η Οδηγία 95/46/ΕΚ, η οποία προστατεύει τα φυσικά πρόσωπα έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, παράλληλα με την ελεύθερη κυκλοφορία τους. Ειδικότερα, στο Άρθρο 2 στοιχείο α’ της Οδηγίας 95/46/ΕΚ ως δεδομένο προσωπικού χαρακτήρα ορίζεται “κάθε πληροφορία που αναφέρεται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή ή μπορεί να εξακριβωθεί”.

Απόφαση ΔΕΕ C-434/16 (20 Δεκεμβρίου 2017)

Μελετώντας το περιεχόμενο της πρόσφατης αυτής απόφασης του Δικαστηρίου, σκόπιμο θεωρείται να παρατεθούν και να σχολιαστούν κάποιες παράγραφοι, οι οποίες αποδεικνύουν για ακόμη μια φορά πως το ΔΕΕ προβαίνει στη λήψη αποφάσεων με γνώμονα τις αρχές της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του δημοσίου συμφέροντος.

Το Δικαστήριο αναφέρει στην παράγραφο 34 της απόφασης ότι: “Πράγματι, η χρήση της εκφράσεως “κάθε πληροφορία” στο πλαίσιο του ορισμού του δεδομένου προσωπικού χαρακτήρα που περιλαμβάνεται στο Άρθρο 2 στοιχείο α’ της Οδηγίας 95/46 αποτελεί ένδειξη του σκοπού του νομοθέτη της Ένωσης να προσδώσει ευρεία έννοια στον όρο αυτόν, η οποία δεν περιορίζεται στις ευαίσθητες ή προσωπικού χαρακτήρα πληροφορίες, αλλά μπορεί να καλύπτει ενδεχομένως κάθε είδος πληροφοριών, τόσο αντικειμενικών όσο και υποκειμενικών, με τη μορφή γνώμης ή εκτιμήσεως, υπό την προϋπόθεση ότι οι πληροφορίες αφορούν στο ενδιαφερόμενο άτομο”. Έπειτα, η παράγραφος 35 αναφέρει τις περιστάσεις υπό τις οποίες πληρούται η ανωτέρω προϋπόθεση, επισημαίνοντας ότι: “Η τελευταία αυτή προϋπόθεση πληρούται όταν, λόγω του περιεχομένου της, του σκοπού της ή του αποτελέσματός της, η πληροφορία συνδέεται με συγκεκριμένο άτομο”. Προκύπτει, δηλαδή, ότι η απόφαση διευρύνει τον όρο “πληροφορίες” με τα αναφερόμενα στην παράγραφο 34, ενώ με την παράγραφο 35 περιορίζει την αδιάκριτη επίκληση του εν λόγω δικαιώματος, επιφυλάσσοντας αυτό αποκλειστικά για τον κατά περίπτωση διαγωνιζόμενο.

Επιπρόσθετα, η απόφαση επιδιώκει να περιορίσει την προσβολή του δικαιώματος, προβλέποντας ως αδιαμφισβήτητη την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μέσω της παροχής εγγυήσεων οι οποίες αναφέρονται στις παραγράφους 48 και 49. Σύμφωνα με την παράγραφο 48, “πράγματι, από την αιτιολογική σκέψη 25 της Οδηγίας 95/46 προκύπτει ότι οι προβλεπόμενες από αυτήν αρχές προστασίας έχουν συγκεκριμενοποιηθεί, αφενός, με τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχουν τα πρόσωπα που επεξεργάζονται δεδομένα, όσον αφορά ιδίως στην ποιότητα των δεδομένων, στην τεχνική ασφάλεια, στην κοινοποίηση στην αρχή ελέγχου, και στις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιείται η επεξεργασία και, αφετέρου, με τα δικαιώματα που παρέχονται στα πρόσωπα των οποίων τα δεδομένα αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας να ενημερώνονται για την επεξεργασία αυτή, να μπορούν να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα, να ζητούν τη διόρθωσή τους, ή ακόμη και να αντιτάσσονται στην επεξεργασία υπό ορισμένες προϋποθέσεις”. Ακόμα, σύμφωνα με την παράγραφο 49, “το να μην γίνει δεκτό ότι αποτελούν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα οι σχετικές με υποψήφιο πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις απαντήσεις του στο πλαίσιο επαγγελματικών εξετάσεων, και οι σχετικές με αυτές διορθώσεις του εξεταστή, θα είχε ως συνέπεια να μην απαιτείται καθόλου όσον αφορά στις εν λόγω πληροφορίες η τήρηση των αρχών και των εγγυήσεων που προβλέπονται στον τομέα της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και, ιδίως, των αρχών που αφορούν στην ποιότητα των δεδομένων και στη νομιμότητα της επεξεργασίας τους, οι οποίες προβλέπονται στα Άρθρα 6 και 7 της Οδηγίας 95/46, καθώς και των δικαιωμάτων προσβάσεως, διορθώσεως και αντιτάξεως του ενδιαφερομένου που προβλέπονται στα Άρθρα 12 και 14 της Οδηγίας αυτής, αλλά ούτε και ο έλεγχος που ασκείται από την αρχή ελέγχου δυνάμει του Άρθρου 28 της εν λόγω Οδηγίας”.

Συμπέρασμα

Η απόφαση C-434/16 της 20ης Δεκεμβρίου 2017 που εκδόθηκε από το ΔΕΕ, όπως και κάθε άλλη απόφαση που εκδίδεται από αυτό, είναι υποχρεωτική για όλα τα κράτη-μέλη της Ένωσης, τα οποία οφείλουν να την ενσωματώσουν με βάση το εθνικό τους δίκαιο. Η μη τήρηση της υποχρέωσης ενσωμάτωσης προκαλεί την επιβολή κυρώσεων, όπως αυτές έχουν θεσπιστεί από το ευρωπαϊκό δίκαιο. Με βάση τα όσα προβλέπονται από τον ευρωπαϊκό νομοθέτη, το δικαίωμα πρόσβασης στα γραπτά των εξετάσεων όχι μόνο θα πρέπει να κατοχυρωθεί και να προστατευθεί από τα επιμέρους εθνικά δίκαια των κρατών-μελών, αλλά και να γνωστοποιηθεί στους ενδιαφερομένους, προωθώντας τη σημασία της ενότητας στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πηγές:

  1. curia.europa.eu. (2018). Απόφαση δικαστηρίου της 20ης Δεκεμβρίου 2017.  http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62016CJ0434&lang1=el&type=TXT&ancre
  2. justina.gr (2018). Justina.gr. Απόφαση ΔΕΕ για το δικαίωμα πρόσβασης σε γραπτά εξετάσεων. http://www.justina.gr/%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1/%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CE%B4%CE%B5%CE%B5/apofash-dee-gia-to-dikaiwma-prosvashs-se-grapta-eksetasewn/
  3. echr. (1971). Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων των ανθρώπων http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_ELL.pdf
  4. eur-lex.europa.eu. (2018). Χάρτης θεμελιωδών δικαιωμάτων. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=LEGISSUM:l33501
  5. eur-lex.europa.eu. (2018).12η Ιουλίου 2002. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:32002L0058
  6. eur-lex.europa.eu. (2018). 15η Μαρτίου 2006 http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX:32006L0024
  7. gstr. (1995). 24ης Οκτωβρίου 1995 http://www.gsrt.gr/Legislation/Files/LawFiles78/%CE%9F%CE%B4%CE%B7%CE%B3%CE%AF%CE%B1%2095_46.pdf
  8. Ευρωπαϊκή Ένωση.(2018). EUROPA – Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies/court-justice_el
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (7 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Η ΄Αννα Θαλασσοχωρίτη είναι προπτυχιακή φοιτήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ενδιαφέρεται για όχι μόνο για το διεθνές δίκαιο και την διπλωματία, γεγονός που δικαιολογείται από την συμμετοχή της σε μοντέλα προσομοίωσης των Ηνωμένων Εθνών αλλά και για τις ευρύτερες δράσεις της πανεπιστημιακής κοινότητας αφού συμμετέχει ενεργά στη μη κυβερνητική οργάνωση European Law Students' Association. [email protected]

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest