Ιερουσαλήμ: Το “μήλον της έριδος” της Μέσης Ανατολής

Το αμερικάνικο διάγγελμα

Στις 6 Δεκεμβρίου του 2017 ο Αμερικανός Πρόεδρος, Donald Τrump, ανακοίνωσε πως σκοπεύει να αναγνωρίσει επίσημα την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ. Αψηφώντας τις αντιρρήσεις της διεθνούς κοινότητας, καθώς και την αναστάτωση που προβλεπόταν να προκαλέσει η απόφαση αυτή στη Μέση Ανατολή, ο Trump δείχνει αποφασισμένος να ακολουθήσει μια πολιτική την οποία -όπως ο ίδιος δηλώνει- κανένας άλλος Πρόεδρος στο παρελθόν δεν είχε τολμήσει. Αμέσως μετά τις δηλώσεις του, προχώρησε στην υπογραφή συμφωνίας η οποία προέβλεπε τη μεταφορά της Αμερικάνικης Πρεσβείας από το Tel Aviv στην Ιερουσαλήμ – κίνηση που επισφραγίζει την προαναφερθείσα απόφαση. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Αμερικανού Προέδρου, η απροσδόκητη αυτή τροπή για τις σχέσεις των δύο χωρών προσβλέπει στην επίτευξη ειρήνης στην περιοχή ενώ, παράλληλα, τάσσεται υπέρ της λύσης των “δύο κρατών”, εφόσον και οι δύο πλευρές -των Παλαιστινίων και των Ισραηλινών- είναι σύμφωνες. Παράλληλα, τονίζει πως η κίνηση αυτή μεταφράζεται ως παραίτηση των ΗΠΑ από τον ρόλο του “τίμιου μεσολαβητή” όσον αφορά στην περιοχή του Ισραήλ. Στη συνέχεια σημείωσε πως η Αμερική δεν έχει σκοπό να επέμβει στα εσωτερικά ζητήματα των δύο χωρών ενώ, μάλιστα, αποποιείται οποιαδήποτε ευθύνη σχετικά με τις διασυνοριακές διαμάχες που ενδέχεται να προκύψουν. Γιατί, όμως, τόσα χρόνια δεν αναγνωριζόταν η Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ; Ποιες αντιδράσεις προκάλεσε η απόφαση του Αμερικανού Προέδρου στο διεθνές παρασκήνιο; Και, τέλος, τί αλλαγές ενδέχεται να προκαλέσει η κίνηση αυτή στο status quo της Μέσης Ανατολής;

Ιστορική αναδρομή

Το χαμένο έδαφος της Παλαιστίνης (1946-2010)

Από το 1947 o ΟΗΕ προέβλεπε τη διάσπαση της Παλαιστίνης σε δυο κράτη (αραβικό και εβραϊκό), με μια αυθυπόστατη, διεθνή Ιερουσαλήμ. Εμπόδιο στις συγκεκριμένες προβλέψεις στάθηκε ο αραβοϊσραηλινός πόλεμος του 1948, του οποίου τα αποτελέσματα οδήγησαν στην ίδρυση του Ισραηλινού κράτους, αποτρέποντας την ολοκλήρωση του σχεδίου του ΟΗΕ. Με τη λήξη των εντάσεων και των εχθροπραξιών, η ζώνη εκεχειρίας -ή, αλλιώς, “πράσινη γραμμή”- διαίρεσε την πόλη σε δύο μέρη. Πιο συγκεκριμένα, το Ισραήλ κατείχε το δυτικό μισό της πόλης -η οποία περιλάμβανε και την Ιερουσαλήμ- και την Ιορδανία. Με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ακολουθεί η ίδρυση του Ισραηλινού κράτους και η de jure αναγνώρισή του από την πλειονότητα των χωρών. Το 1949 ο ΟΗΕ, παρόλο που δέχτηκε την ύπαρξη του νέου κράτους, έθεσε την πόλη σε καθεστώς “corpus-separatum”, που σημαίνει πως η περιοχή αντιμετωπίζεται ως διακριτή οντότητα υπό διεθνή έλεγχο – μια απόφαση που ποτέ δεν εφαρμόστηκε στην πράξη, αφού η πόλη τελικώς διαιρέθηκε. Κατά τη διάρκεια του πολέμου των Έξι Ημερών, το κράτος του Ισραήλ κατάφερε να προσαρτήσει το ανατολικό κομμάτι της Ιερουσαλήμ, στο οποίο και επέβαλε τον “ισραηλινό νόμο”. Ο ΟΗΕ καταδίκασε την κίνηση αυτή, θεωρώντας την ως παραβίαση του διεθνούς νόμου, ενώ το 1980 κατέκρινε το Ισραηλινό Κοινοβούλιο (Knesset), καθώς το τελευταίο είχε ανακηρύξει την περιοχή ως “πλήρη και ενιαία” πρωτεύουσα του Ισραήλ. Η πλειονότητα των χωρών διατήρησε τις πρεσβείες της στην περιοχή του Tel Aviv, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Ισραήλ – κίνηση που αποκρυσταλλώνει την αρνητική στάση των χωρών της Δύσης απέναντι στην αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως ισραηλινό έδαφος. Σήμερα, 86 χώρες στεγάζουν τις πρεσβείες τους στο Tel Aviv – με εξαίρεση τις ΗΠΑ, όπως φανερώνουν τα δρώμενα. Ο ΟΗΕ διατηρεί μια σταθερή πολιτική στο ζήτημα της Ιερουσαλήμ μέχρι και σήμερα, αφού ο πρώην Γενικός Γραμματέας, Ban Ki-moon, δήλωσε το 2009 πως η περιοχή θα έπρεπε να ανήκει από κοινού και στις δύο χώρες προκειμένου να διασφαλιστεί η ειρήνη.

 Οι αντιδράσεις της διεθνούς κοινότητας

Θύελλα αντιδράσεων προκάλεσε το διάγγελμα των Ηνωμένων Πολιτειών για την αναγνώριση της Ιερουσαλήμ ως επίσημη πρωτεύουσα του Ισραήλ. Tο κράτος του Ισραήλ “χαιρέτησε” την απόφαση του Αμερικανού Προέδρου. Συγκεκριμένα, ο Πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu τη χαρακτήρισε “θεμέλιο” για την επίτευξη ειρήνης μεταξύ των δύο πλευρών. Η κίνηση του Donald Trump αδιαμφισβήτητα ενίσχυσε την πεποίθηση της Ισραηλινής κυβέρνησης, η οποία υποστήριζε ότι η διαπραγμάτευση με τους Παλαιστίνιους θα αποτελούσε μια διαδικασία ατελέσφορη και αναποτελεσματική. Ο Netanyahu προέτρεψε και τις υπόλοιπες χώρες να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ διαβεβαίωσε ότι η Ιερουσαλήμ θα συνεχίσει να αποτελεί το “σπίτι των τριών θρησκειών”, σημειώνοντας ότι η νέα κατάσταση δεν θα αποτελέσει ανάχωμα στην έλευση των πιστών στους ιερούς τόπους της πόλης. Σε αντίθεση με το Ισραήλ, ο υπόλοιπος μουσουλμανικός κόσμος δεν αντέδρασε θετικά στην απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών. Η άμεσα εμπλεκόμενη Παλαιστίνη καταδίκασε την κίνηση του Trump, χαρακτηρίζοντας την Ιερουσαλήμ ως “αιώνια πρωτεύουσα της Παλαιστίνης”, ενώ παράλληλα η Hamas (ισλαμικό κίνημα αντίστασης) διαμηνύει ότι η αμερικάνικη απόφαση “άνοιξε τις πύλες της κολάσεως”, καλώντας και τον υπόλοιπο μουσουλμανικό κόσμο να την υπονομεύσει και να αποκλείσει το Ισραήλ. Είναι γεγονός ότι η αναγνώριση της Ιερής Πόλης ως πρωτεύουσα του Ισραηλινού κράτους κατέστρεψε δια παντός το όραμα των Παλαιστίνιων για τη δημιουργία ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους με πρωτεύουσα την Ιερουσαλήμ. Την αρνητική της στάση εξέφρασε με τη σειρά της η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την ανακοίνωση του Πλανητάρχη, υπογραμμίζοντας ότι μια τέτοια απόφαση θα αποτελούσε εμπόδιο στην ειρηνευτική διαδικασία. Πιο συγκεκριμένα, ο Emmanuel Macron, Πρόεδρος της Γαλλίας, αντίκειται στη “μονομερή” απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών. Την ίδια στιγμή ο Antonio Guterres, Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, ακολουθώντας μια σταθερή πολιτική στο ζήτημα της Ιερουσαλήμ, τονίζει ότι μόνο μία διμερής συνεργασία μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης θα μπορούσε να επιφέρει σταθερότητα και ειρήνη. Διεθνείς διαπραγματεύσεις θα αποφάσιζαν για το τελικό καθεστώς της Ιερουσαλήμ. Θύελλα αντιδράσεων προκλήθηκε και στον υπόλοιπο μουσουλμανικό κόσμο. “Παρορμητική και ανεύθυνη” χαρακτηρίστηκε η απόφαση των ΗΠΑ από την Τουρκία και την Αίγυπτο, ενώ στην ίδια γραμμή κινείται και το Ιράν, το οποίο θεωρεί ότι μία τέτοια απόφαση “παραβιάζει τις διεθνείς συμφωνίες”. Τέλος, ενδιαφέρουσα υπήρξε η τοποθέτηση του Πάπα Φραγκίσκου, που καλεί να γίνει σεβαστό το status quo της περιοχής, υποστηρίζοντας πως μια νέα αναστάτωση στη Μέση Ανατολή είναι πολύ πιθανό να προκαλέσει συγκρούσεις παγκόσμιας εμβέλειας.

Οι επιπτώσεις της απόφασης του Αμερικανού Προέδρου στη Μέση Ανατολή

Παλαιστίνιοι διαδηλωτές καίνε την εικόνα του Donald Trump ως ένδειξη διαμαρτυρίας.

Ο καθορισμός του τελικού καθεστώτος της Ιερουσαλήμ ανέκαθεν αποτελούσε ένα από τα πιο ακανθώδη και δισεπίλυτα αίτια της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης. Εδώ και χρόνια η αμερικάνικη κυβέρνηση ακολουθεί μια “πολιτική αποφυγής” όσον αφορά στην πόλη της Ιερουσαλήμ, εξαιτίας της αδυναμίας επίτευξης ειρηνικής συμφωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές, οι οποίες διεκδικούν “με το ίδιο πάθος” την Ιερή Πόλη. Η απόφαση της Αμερικής να αναγνωρίσει την πόλη της Ιερουσαλήμ ως επίσημη πρωτεύουσα του Ισραήλ πυροδότησε -και συνεχίζει να πυροδοτεί- ένα κλίμα αναστάτωσης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, καθώς και στο διεθνές προσκήνιο. Συγκεκριμένα, μετά την ανακήρυξη της απόφασης του Αμερικανού Προέδρου, οι Παλαιστίνιοι ηγέτες κατήγγειλαν ότι η μεταφορά της Πρεσβείας από την πόλη Tel Aviv στην Ιερουσαλήμ αποτελεί παραβίαση του διεθνούς δικαίου ενώ, παράλληλα, επισκιάζει κάθε απόπειρα που είχε στόχο την επίτευξη ειρήνης μεταξύ των δύο πλευρών. Φορείς όπως η Οργάνωση για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, δηλώνοντας ανοιχτά ότι σε περίπτωση μετακίνησης θα αρθεί οποιαδήποτε συμφωνία είχε υπογραφεί μεταξύ των Παλαιστίνιων και των Ισραηλινών – γεγονός που ακυρώνει τα μέχρι στιγμής “κεκτημένα”. Επιπρόσθετα, η παλαιστινιακή πλευρά διαμηνύει ότι η αλλαγή καθεστώτος της “Πόλης τριών θρησκειών” ταυτίζεται με τη λήξη οποιασδήποτε ειρηνευτικής προσπάθειας ενώ, επιπλέον, προειδοποιεί για μαζικές διαδηλώσεις που θα είναι ικανές να εξελιχθούν σε εκρήξεις βίας παγκόσμιας κλίμακας, ανατρέποντας ριζικά το status quo της Μέσης Ανατολής. Κρίσιμη υπήρξε και η δήλωση της Σαουδικής Αραβίας η οποία, ενώ αποτελεί βασικό σύμμαχο της αμερικάνικης πλευράς για τη διατήρηση της ειρήνης στην περιοχή, εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια απέναντι στην αμερικάνικη απόφαση – γεγονός που προϊδεάζει για τη γενικότερη αναδιάταξη συμμαχιών. Το κράτος του Ισραήλ, λαμβάνοντας υπόψη του την υφιστάμενη κατάσταση, δηλώνει προετοιμασμένο να αντιμετωπίσει όλα τα πιθανά σενάρια. Θα αποδειχθεί αληθές το όραμα του Αμερικανού Προέδρου για την επίτευξη ειρήνης στην περιοχή ή, αντίθετα, η κίνησή του αυτή θα αναμοχλεύσει τις ήδη τεταμένες σχέσεις Ισραήλ και Παλαιστίνης, αλλά και τη γενικότερη κατάσταση στη Μέση Ανατολή;

Πηγές:

  1. Αγριμανάκη, Κ. (2017). Γιατί η Ιερουσαλήμ δεν αναγνωρίζεται ως επίσημη πρωτεύουσα του Ισραήλ. http://www.cnn.gr/focus/explainers/story/108487/giati-i-ieroysalim-den-anagnorizetai-os-proteyoysa-toy-israil
  2. Sherwood, H. (2017). What does US recognition of Jerusalem as Israel’s capital means?  https://www.theguardian.com/world/2017/dec/06/us-recognition-of-jerusalem-as-israel-capital-what-it-means
  3. Pullell, P. (2017). Respect ‘status quo’ of Jerusalem, says Pope in response to Trump move. https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-israel-pope/respect-status-quo-of-jerusalem-says-pope-in-response-to-trump-move-idUSKBN1E00VE
  4. Liebermann, O. (2017). Why declaring Jerusalem the capital of Israel is so controversial. http://edition.cnn.com/2017/12/05/middleeast/trump-jerusalem-explainer-intl/index.html
  5. BBC. (2017). US to recognize Jerusalem as Israel’s capital. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42246564
  6. Al-Omari, G. (2017). What does Trump’s Jerusalem Anouncement Will Shape Palestinian Politics. https://www.foreignaffairs.com/articles/israel/2017-12-06/how-trumps-jerusalem-announcement-will-shape-palestinian-politics
  7. Kathimerini. (2017). Διάγγελμα Τραμπ: Η Ιερουσαλήμ πρωτεύουσα του Ισραήλ – Παγκόσμια ανησυχία και αντιδράσεις. http://www.kathimerini.gr/938000/article/epikairothta/kosmos/diaggelma-tramp-h-ieroysalhm-prwteyoysa-toy-israhl—pagkosmia-anhsyxia-kai-antidraseis
  8. Βασιλειάδου, Μ. (2017). Αναζωπύρωση της πόλωσης για την Ιερουσαλήμ μετά την απόφαση Τραμπ. https://powerpolitics.eu/%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CF%89%CF%80%CF%8D%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%80%CF%8C%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%85/
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (9 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

H Άντζελα Χίλα διανύει το τέταρτο έτος στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης (κατεύθυνση Διεθνών Σχέσεων), στο Εθνικό και Καποδιαστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ επιπλέον είναι εθελόντρια στο Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ΜΚΟ).

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest