Άσυλο και Τρομοκρατία: Έννοιες Υπενάντιες

Πολυπληθείς προσφυγικές ροές έχουν εισέλθει στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια, με τη συντριπτική τους πλειονότητα να συνίσταται σε πιστούς του Ισλάμ. Το γεγονός, σε συνδυασμό με τη ραγδαία αύξηση του εξτρεμισμού και των τρομοκρατικών επιθέσεων έναντι αμάχων, συνεχίζει να προκαλεί έντονη ανησυχία, με φωνές να τονίζουν τους κινδύνους που εγκυμονεί η άκρατη και άκριτη αποδοχή αιτήσεων ασύλου για την ασφάλεια των Ευρωπαίων πολιτών. Και όλα αυτά ενώ οι μνήμες από τις τρομοκρατικές επιθέσεις του περασμένου χρόνου, σε μερικές από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης, είναι ακόμη νωπές. Πράγματι, εις εκ των «μαχητών του Ισλάμ» που σκόρπισαν το θάνατο στο Παρίσι το Νοέμβριο του 2015, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη, είχε καταχωρηθεί ως πρόσφυγας στη Λέρο τον περασμένο Οκτώβριο. Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, εκτός από την αυτονόητη προϋπόθεση εντατικότερων ελέγχων, έντονα υποστηρίχθηκε η μη χορήγηση ασύλου σε άτομα που φέρονται ύποπτα οποιασδήποτε διασύνδεσης με την τρομοκρατία. Κατά πόσο θα μπορούσε, εντούτοις, μια υπηρεσία εξέτασης αιτημάτων ασύλου να απορρίψει σχετικό αίτημα, με μόνο την υποψία συνδρομής σε δράσεις τρομοκρατικής οργάνωσης;

Την απάντηση σε αυτό το καίριο ερώτημα έδωσε πρόσφατα το Τμήμα Μείζονος Συνθέσεως του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επί τη ευκαιρία προδικαστικού ερωτήματος που υπεβλήθη ενώπιόν του από το Συμβούλιο της Επικρατείας (Conseil d’État) του Βελγίου (C 573/14).

Ιστορικό της διαφοράς

Ο Mostafa Lounani έφυγε από το Μαρόκο το 1991 και έξι χρόνια αργότερα εγκαταστάθηκε στο Βέλγιο, όπου και διαμένει παράνομα από τότε. Το 2006 καταδικάστηκε από το πρωτοβάθμιο ποινικό δικαστήριο των Βρυξελλών (tribunal correctionnel de Bruxelles) για συμμετοχή στην τρομοκρατική οργάνωση «Ισλαμική Ομάδα Μαροκινών Μαχητών», με την αιτιολογία ότι υπήρξε ηγετικό της μέλος και την υποστήριξε λειτουργικά, μέσω της παροχής υλικών και άυλων υπηρεσιών, όπως η πλαστογραφία διαβατηρίου μετά χρήση.

Το 2010 κατέθεσε αίτημα χορήγησης ασύλου, επί τη βάσει των διώξεων που θα υφίστατο στην πατρίδα του, εφόσον οι μαροκινές αρχές τον χαρακτήριζαν ακραίο ισλαμιστή. Το αίτημά του αυτό απορρίφθηκε τρεις φορές από τον αρμόδιο Γενικό Επίτροπο για τους Πρόσφυγες και τους Απάτριδες (Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides), με την αιτιολογία ότι είχε συμμετάσχει σε τρομοκρατική οργάνωση, ενώ ισάριθμες φορές ακυρώθηκε η απόφαση του Επιτρόπου από το δευτεροβάθμιο όργανο εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, το Συμβούλιο επιλύσεως ενδίκων διαφορών αλλοδαπών (Conseil du contentieux des étrangers). Το τελευταίο έκρινε ελλειπούσες τις αποδείξεις που στήριζαν την απόφαση του Επιτρόπου, και αποφάνθηκε υπέρ της προσφυγικής ιδιότητας του κ. Lounani.

Κατά της απόφασης αυτής, ο Γενικός Επίτροπος άσκησε αναίρεση στο βελγικό Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο και αποστέλει τα προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ.

Απόφαση

Προκαταρκτικά διευκρινίζεται ότι ισχύον δίκαιο, εν προκειμένω, είναι η Σύμβαση της Γενεύης περί του καθεστώτος προσφύγων της 28ης Ιουλίου 1951 και το από 31 Ιανουαρίου 1967 Πρωτόκολλό της, που αξιώνουν ισχύ εθιμικού διεθνούς δικαίου. Στο άρθρο 1 της Σύμβασης αναφέρεται ότι, την ιδιότητα του πρόσφυγα δεν μπορούν να αποκτήσουν άτομα που «είναι ένοχα ενεργειών αντιθέτων προς τους σκοπούς και τις αρχές των Ηνωμένων Εθνών». Υπενθυμίζεται ότι σκοπός των Ηνωμένων Εθνών είναι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας (άρθρο 1, σημεία 1 και 3, του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών). Το αυτό πιστοποιεί και το άρθρο 12 της οδηγίας 2004/83, που σκοπό έχει την χάραξη κοινών απαιτήσεων για την αναγνώριση καθεστώτος πρόσφυγα από τα Κράτη- Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά τη διάταξη της υπ’ αριθμ. 22 αιτιολογικής σκέψης της εν λόγω οδηγίας, οι τρομοκρατικές πράξεις χαρακτηρίζονται ρητά ως αντιβαίνουσες στους σκοπούς των ΗΕ. Μάλιστα, η απόφαση- πλαίσιο 2002/475/ΔΕΥ αναφέρει τις πράξεις που θεωρούνται τρομοκρατικές στο πλαίσιο της Ένωσης, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η ηθική αυτουργία σε πράξεις τρομοκρατίας.

Το Δικαστήριο, απαντώντας στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, διευκρινίζει ότι, εφόσον η οδηγία 2004/83 αξιώνει οι ενέργειες του αιτούντα το άσυλο να αντιστρατεύονται γενικώς τους σκοπούς των Ηνωμένων Εθνών, δεν περιορίζεται στην τέλεση τρομοκρατικών πράξεων. Συνεπώς, για την απόρριψη αιτήματος ασύλου δεν είναι ανάγκη ο αιτών να έχει τελέσει μια ή περισσότερες από τις ενέργειες που συγκαταλέγονται στα απαριθμούμενα -στην απόφαση-πλαίσιο 2002/475/ΔΕΥ- εγκλήματα.

Ακολούθως επισημαίνεται ότι, υπό το κράτος των πολυάριθμων ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που τονίζουν τη σημασία πρόληψης και καταστολής του φαινομένου της τρομοκρατίας (με ιδιαίτερη αναφορά στο ψήφισμα 2178, όπου εκφράζεται η ανησυχία του ΣΑ για τους αλλοδαπούς που μεταφέρονται σε άλλα κράτη ώστε να προετοιμάσουν τρομοκρατικές επιθέσεις), αντίθετη στους σκοπούς των Ηνωμένων Εθνών δεν είναι μόνο η φυσική ή ηθική αυτουργία τρομοκρατικών πράξεων, αλλά και η συμμετοχή με κάθε τρόπο σε αυτές, ή ακόμα και στην προετοιμασία τους. Οι ενέργειες, δηλαδή, που μπορούν να αποκλείσουν την υπαγωγή στο καθεστώς διεθνούς προστασίας, καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, όπως «δραστηριότητες στρατολογήσεως, οργανώσεως, μεταφοράς ή εξοπλισμού ατόμων τα οποία μεταβαίνουν σε κράτος διαφορετικό του κράτους διαμονής ή του κράτους ιθαγενείας τους, με σκοπό, ιδίως, την τέλεση, τον σχεδιασμό ή την προπαρασκευή τρομοκρατικών πράξεων» (παρ. 69).

Για τη διαπίστωση εκτέλεσης των ενεργειών που αναγράφονται ως ανωτέρω, οι αρμόδιες αρχές του εκάστοτε κράτους-μέλους οφείλουν να εξετάσουν τα πραγματικά περιστατικά κάθε εξατομικευμένης περίπτωσης (παρ. 72), ενώ τυχόν σχετικές καταδίκες πρέπει να συνεκτιμηθούν (παρ. 74).

Επομένως, αν και ο κ. Lounani δεν φαίνεται να είναι αυτουργός ή συμμέτοχος σε οποιαδήποτε τρομοκρατική ενέργεια, μόνη η συμβολή του σε ενέργειες τρομοκρατικής ομάδας (η οποία αποδεικνύεται και από αμετάκλητη απόφαση ποινικού δικαστηρίου) αρκεί για να τον αποκλείσει από το καθεστώς του πρόσφυγα.

Κριτική επί της απόφασης

Εισαγωγικά, πρέπει να επισημανθεί ότι αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα του κράτους ο έλεγχος των ατόμων που εισέρχονται στην επικράτειά του. Συνακόλουθα, κατά την εξέταση των αιτημάτων ασύλου, μόνες αρμόδιες είναι οι εθνικές αρχές, οι οποίες απολαμβάνουν ευρύτατης διακριτικής ευχέρειας. Ωστόσο, κατά την ενάσκηση αυτής της διακριτικής ευχέρειας, τα κράτη δεσμεύονται από τη Σύμβαση της Γενεύης περί του καθεστώτος προσφύγων (1951), την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μολαταύτα, το άσυλο αποτελεί ένα αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα, σύμφυτο με την αξία της ζωής και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, και γι’ αυτό, όπως ορθά σημειώνει η Γενική Εισαγγελέας στις παρατηρήσεις της, διάταξη αποκλείουσα τη δυνατότητα χορήγησής του πρέπει να ερμηνεύεται στενά (παρ. 33 των προτάσεών της). Η επίμαχη διάταξη (άρθρο 12 της οδηγίας 2004/83) αποκλείει το χαρακτηρισμό ως πρόσφυγα ατόμου που έχει τελέσει πράξεις αντιβαίνουσες προς τους σκοπούς των Ηνωμένων Εθνών. Δεν είναι αυτός ο όρος πολύ γενικός; Κι αν για τις πράξεις που εμπίπτουν στο στενό πυρήνα των τρομοκρατικών ενεργειών (π.χ. τρομοκρατικές επιθέσεις, οργάνωση και χρηματοδότηση τρομοκρατικής ομάδας) δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αντιστρατεύονται του πνεύματος και του γράμματος του Χάρτη του ΟΗΕ, ισχύει το αυτό και για πράξεις ήσσονος σημασίας, όπως η συνέργεια σε τρομοκρατική πράξη, ή η με κάθε τρόπο (συγγνωστό ή μη) υποβοήθησή της;

Στο σημείο αυτό πρέπει να γίνουν δύο παρατηρήσεις: η πρώτη αφορά τον αποκλεισμό της διεθνούς προστασίας ως είδους «παρεπόμενης ποινής» για την τέλεση τρομοκρατικών πράξεων. Αν τη θεωρήσουμε ως τέτοια, με την παραδοχή του ευρέως φάσματος δραστηριοτήτων συνδεόμενων με την τρομοκρατία, χωρίς ειδική μνεία αυτών από κάποιο νομικά δεσμευτικό κείμενο, φαίνεται να παραβιάζεται η δυνατότητα προβλεψιμότητας της ποινής, που είναι θεμελιώδης αρχή του κράτους δικαίου. Φυσικά, όπως σωστά σημειώνει η γενική Εισαγγελέας, η απόφαση-πλαίσιο έχει διαφορετικό αντικείμενο και σκοπό (την ποινικοποίηση ορισμένων πράξεων για τη διευκόλυνση της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις), οπότε θα ήταν μεθοδολογικά λάθος μια οδηγία για τη χορήγηση ασύλου να παραπέμπει σε αυτήν. Ωστόσο, de lege ferenda θα ήταν περισσότερο από χρήσιμος ένα κατάλογος με ενδεικτική απαρίθμηση πράξεων, η τέλεση των οποίων μπορεί να αποκλείσει τη δυνατότητα ασύλου, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρότερης βαρύτητας πράξεις (όπως συνέργεια ή υποβοηθητικές λειτουργικές δραστηριότητες π.χ. μίσθωση εγκαταστάσεων)∙ αυτές είναι και οι πράξεις που επιφέρουν τη μεγαλύτερη αμφισβήτηση, καθώς οι πιο σοβαρές, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν ήδη σε κάποιο ψήφισμα του ΣΑ, αδιαμφισβήτητα αντιβαίνουν στους σκοπούς των ΗΕ.

Αφετέρου, πώς μπορεί ένας άνθρωπος που έχει καταδικαστεί για συνδρομή σε τρομοκρατικές ενέργειες, 10 χρόνια πριν, να αποκλείεται από τη διεθνή προστασία γι’ αυτή του την πράξη ακόμα και σήμερα; Πρόκειται μάλλον για ένα ζήτημα πραγματικό, καθώς αιτιολογημένη καθίσταται η κρίση μόνο εφόσον συνεχίζει να πράττει αντίθετα στους σκοπούς του ΟΗΕ. Εν προκειμένω, θετικά αξιολογείται η επιταγή ad hoc εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, με βάση τα πραγματικά περιστατικά κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης, για την απόδειξη των οποίων απαιτείται εύλογη έρευνα από τις αρμόδιες αρχές.

Εν κατακλείδι, το ΔΕΕ, ερμηνεύοντας το άρθρο 12 της οδηγίας 2004/83, αποφάνθηκε θετικά επί της δυνατότητας αποκλεισμού από το άσυλο, ατόμου με οποιαδήποτε συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση. Ο θεματοφύλακας των αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έθεσε τα θεμέλια επί τη βάσει των οποίων θα πρέπει να εξετάζονται οι αιτήσεις ασύλου από τις αρμόδιες εθνικές αρχές. Μένει να δούμε αν η απόφαση θα εφαρμοστεί με το προσήκον μέτρο, με εύλογη εξέταση κάθε ατομικής περίπτωσης, ή θα μείνει κενός τόπος απέναντι στην πραγματιστική ανάγκη της αντιμετώπισης της προσφυγικής κρίσης.

Πηγές:

  1. Elgot, J., Phipps, C. and Bucks, J. (2017) Paris attacks: Day after atrocity – as it happened. Available at: https://www.theguardian.com/world/live/2015/nov/14/paris-terror-attacks-attackers-dead-mass-killing-live-updates (Accessed: 19 February 2017).
  2. European Commission (2016) Common European asylum system – migration and home affairs. Available at: https://ec.europa.eu/home-affairs/what-we-do/policies/asylum_en (Accessed: 19 February 2017).
  3. Yeung, P. (2008) Refugee crisis: Majority of Europeans believe increased migration raises terror threat, survey says. Available at: http://www.independent.co.uk/news/world/europe/refugee-crisis-asylum-seekers-europe-terrorism-terror-threat-brexit-immigration-migrants-a7132256.html (Accessed: 19 February 2017).
  4. Μυλωνόπουλος, Χ. (2007) ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ – ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ι. Αθήνα: Π.Ν. ΣΑΚΚΟΥΛΑΣ / ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ.
  5. InfoCuria – Νομολογία του Δικαστηρίου (2017) ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 31ης Ιανουαρίου 2017. Available at: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=9ea7d2dc30d55c56ed23b9d240d2948fd37dd353ae6f.e34KaxiLc3qMb40Rch0SaxyKchb0?text=&docid=187322&pageIndex=0&doclang=EL&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=54938 (Accessed: 19 February 2017).
  6. InfoCuria – Νομολογία του Δικαστηρίου (2016) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ELEANOR SHARPSTON της 31ης Μαΐου 2016 – Υπόθεση C‑573/14. Available at: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=179041&pageIndex=0&doclang=EL&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=56551 (Accessed: 19 February 2017).

Tagged under:

Η Αντωνία- Ευαγγελία Χριστοπούλου είναι τελειόφοιτη φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά της εντοπίζονται στους τομείς του δημοσίου, ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου, καθώς και στην προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Έχει συμμετάσχει σε προσομοιώσεις διεθνών και περιφερειακών οργανισμών, ενώ κατά το τρέχον εξάμηνο κάνει πρακτική άσκηση στην Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ηλεκτρονική Διεύθυνση: [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This