Έχοντας διαμάχες με τη Ρωσία, η Τουρκία διατρέχει τον κίνδυνο να χάσει πάρα πολλά.

Τα τελευταία 15 χρόνια έχει παρατηρηθεί απίστευτη βελτίωση στις οικονομικές σχέσεις Ρωσίας και Τουρκίας, καθώς έχουν σχεδόν δεκαπλασιαστεί οι μεταξύ τους εμπορικές συναλλαγές. Όμως, η πρόσφατη κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού αεροπλάνου Su-24 μπορεί να ακυρώσει όλες αυτές τις επιτυχίες. Το πρώτο σοβαρό πλήγμα μπορεί να γίνει στον τουρκικό τουρισμό. Τι άλλο αντίκτυπο μπορεί όμως να έχει στη συνέχεια αυτό το συμβάν στην οικονομία της Τουρκίας;*

«Η τραγωδία με τη συντριβή του ρωσικού αεροπλάνου στη Συρία θα έχει σοβαρές συνέπειες για τις σχέσεις Μόσχας – Άγκυρας», δήλωσε ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Vladimir Putin. Εννοείται ότι δεν θα υπάρχουν στρατιωτικά αντίποινα, αλλά σίγουρα οι οικονομικές σχέσεις θα κλονιστούν αρκετά. Με ποιους ακριβώς τρόπους όμως?

Αρχικά, ο πρώτος τομέας που απειλείται είναι αυτός του τουρισμού, με το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών να αποτρέπει τους Ρώσους από το να επισκέπτονται την Τουρκία, όπου υπάρχει η συνεχώς αυξανόμενη τρομοκρατική απειλή. «Οι απειλές που υπάρχουν εκεί δεν είναι λιγότερες από τις απειλές που υπάρχουν στην Αίγυπτο», – δήλωσε ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, ο οποίος ακύρωσε την προγραμματισμένη επίσκεψή του στην Τουρκία. Ως εκ τούτου, ήδη από το βράδυ της Τρίτης άρχισε μαζική επιστροφή αεροπορικών εισιτηρίων για πτήσεις προς την Τουρκία, ενώ μερικά τουριστικά πρακτορεία σταμάτησαν να πωλούν πακέτα εκδρομών για την Τουρκία.

Το 2014, η συμβολή των Ρώσων τουριστών στην οικονομία της Τουρκίας ανήλθε σε 3,7 δισεκατομμύρια δολάρια, ή αλλιώς περίπου στο 12% του συνόλου των εσόδων της τουρκικής τουριστικής βιομηχανίας. Σύμφωνα με την Anna Kokoreva από το «Alpari», σε περίπτωση που απαγορευτεί ο τουρισμός προς την Τουρκία, προορισμός πολύ αγαπητός στους Ρώσους πολίτες, αυτή θα χάσει 2.770.000.000 δολάρια, αφού οι Ρώσοι θα σταματήσουν να ταξιδεύουν προς αυτήν. Η Γερμανία είναι η μόνη χώρα που ξεπερνά τη Ρωσία σε τουριστική ροή προς την Τουρκία: για τους πρώτους εννέα μήνες του 2015 την Τουρκία επισκέφτηκαν 2.780.000 Ρώσοι τουρίστες έναντι  3.750.000 Γερμανών. Το 2014 4,4 εκατομμύρια Ρώσοι έκαναν τις διακοπές του στην Τουρκία .

Οι σχέσεις έβαιναν προς το καλύτερο

Τα τελευταία 15 χρόνια το εμπόριο μεταξύ της Τουρκίας και της Ρωσίας αυξήθηκε από 4.360 εκατομμύρια δολάρια το 2001, σε 31.000.000.000 δολάρια το 2014. Υπάρχουν δύο ορόσημα στην ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Την αρχική ώθηση για την ενίσχυση των δεσμών, έδωσε η επίσκεψη του πρωθυπουργού Mikhail Kasyanov στην Τουρκία το 2000. Ένα σημαντικό βήμα προόδου ήταν η δημιουργία του αγωγού φυσικού αερίου «Blue Stream» στην Τουρκία το 2005, οι οποίος ικανοποίησε τις ανάγκες φυσικού αερίου της χώρας κατά 68%.

Στη συνέχεια, οι σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών για πολλά χρόνια αντιμετώπισαν δυσκολίες λόγω του φυσικού αερίου και του πετρελαίου. Συζητηθήκαν πολλά διαφορετικά ενεργειακά έργα. Η κατάληξη ήταν η αποξένωση της Τουρκίας . Αλλά το 2009, κατά την επίσκεψη του τότε Πρόεδρου της Τουρκίας στη Μόσχα, τα δύο μέρη μίλησαν για μια νέα φάση συνεργασίας. ‘Ύστερα , ο Vladimir Putin επισκέφθηκε την Άγκυρα, όπου υπέγραψε μια συμφωνία για την έναρξη των γεωλογικών εργασιών στα τουρκικά χωρικά ύδατα για τη δημιουργία του «South Stream», το οποίο θα παρακάμπτει την Ουκρανία. Με λίγα λόγια, η Άγκυρα υποστήριξε το «South Stream». Σε αντάλλαγμα, η Ρωσία υποσχέθηκε να υποστηρίξει στη συνέχεια τη δημιουργία του τουρκικού πετρελαιαγωγού Σαμψούντα – Τσεϊχάν.
Στην πραγματικότητα, όταν λόγω της θέσης της ΕΕ η Μόσχα έπρεπε να σταματήσει το σχέδιο «South Stream», η Τουρκία ήταν αυτή που επωφελήθηκε περισσότερο απ’ολoυς. Η Gazprom, χρησιμοποιώντας το «Turkish Stream», έδωσε στην Άγκυρα την ευκαιρία να γίνει μια σημαντική χώρα-διαμετακομιστής του ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Πριν λίγο καιρό η Μόσχα και η Άγκυρα έκαναν σχέδια για την επέκταση της οικονομικής συνεργασίας τους. Στο τέλος του περασμένου έτους, ο Recep Tayyip Erdogan μετά τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο Vladimir Putin υποσχέθηκε να αυξήσει το διμερές εμπόριο στα $ 100 δις μέχρι το 2020. Οι δύο πλευρές συζήτησαν επίσης το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών το 2015, ενώ το καλοκαίρι ήθελαν να υπογράψουν τα έγγραφα για την κατασκευή του «Turkish Stream» μέσω της Μαύρης Θάλασσας.

Τώρα λοιπόν, είναι σαφές  με ποιο τρόπο η καταστροφή του ρωσικού αεροπλάνου Su-24 μπορεί να επιδεινώσει σοβαρά τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, δημιουργώντας προβλήματα και σε άλλους τομείς.

Τομέας φυσικού αερίου

Μεγάλη σημασία για την οικονομική σχέση Ρωσίας – Τουρκίας αποτελεί ο ενεργειακός τομέας. Η παύση των ενεργειακών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών θα είναι καταστροφική και για τις δύο πλευρές. Η Τουρκία είναι εξαρτημένη από το ρωσικό φυσικό αέριο κατά 60%. Χωρίς αυτό η τουρκική οικονομία απλώς θα καταρρεύσει. Αυτό είναι το ισχυρότερο διαπραγματευτικό  χαρτί της Ρωσίας.

Η Τουρκία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής ρωσικού φυσικού αερίου μετά τη Γερμανία. Το 2014, η Άγκυρα αγόρασε 27.300 εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου (Η Γερμανία με τη σειρά της έχει αγοράσει πάνω από 40 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα). Η Gazprom προμηθεύει φυσικό αέριο απευθείας από το «Blue Stream», το οποίο περνάει κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα (είναι περίπου 16 – 19.000.000.000 κυβικά μέτρα). Η υπόλοιπη ποσότητα μεταφέρεται με το λεγόμενο «δυτικό διάδρομο» μέσω της Ουκρανίας και της Ρουμανίας.

Παρ’ όλα αυτά, διάφοροι κίνδυνοι απειλούν την υλοποίηση του έργου «Turkish Stream». Η Άγκυρα εδώ και έξι μήνες καθυστερεί την υπογραφή της διακυβερνητικής συμφωνίας για το έργο. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η Τουρκία προσπαθεί να διαπραγματευτεί έκπτωση στο ρωσικό φυσικό αέριο. Η Μόσχα είχε προτείνει στην Άγκυρα να γίνει ο μεγαλύτερος μεταφορέας του ρωσικού φυσικού αερίου προς την ΕΕ, αλλά η Άγκυρα έχει προχωρήσει περισσότερο και επιθυμούσε να γίνει μεταπωλητής του ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, πράγμα απαράδεκτο για την Gazprom. Ως αποτέλεσμα, αντί για τις τέσσερις γραμμές του αγωγού πλέον μιλάμε μόνο για δύο.

«Το πρόγραμμα «Turkish Stream» έχει ήδη “συρρικνωθεί” δύο φορές, επειδή έχουμε έρθει αντιμέτωποι πολλές φορές με τις “ανοησίες” της Τουρκίας. Όλο αυτό αρχίζει και μας κουράζει . Μετά από το διάβημα του Erdogan, δεν μπορούμε παρά να θέλουμε να στερήσουμε από την Τουρκία τη δυνατότητα της μεταφοράς, ξεκινώντας ένα νέο πρόγραμμα , το North Stream 2», είπε ο επικεφαλής του Εθνικού Ταμείου Ενεργειακής Ασφάλειας, Konstantin Simonov .

Τι ακριβώς θα χάσει η Τουρκία στην περίπτωση που δεν κατασκευαστούν ούτε οι δύο γραμμές του Turkish Stream; Είναι γεγονός ότι η μια γραμμή του αγωγού είναι απαραίτητη για τις ανάγκες της Τουρκίας. Ο κίνδυνος έγκειται στο γεγονός ότι τώρα η Τουρκία λαμβάνει περίπου 14 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου από τη Ρωσία μέσω του Trans-Balkan Pipeline, ο οποίος περνάει μέσω της Ουκρανίας και της Ρουμανίας. Το 2019 όμως, λήγει η συμφωνία διαμετακόμισης μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Αυτό αυτομάτως σταματά την παροχή του ρωσικού αερίου προς την Τουρκία. Η πρώτη γραμμή του «Turkish Stream» λοιπόν ήταν ακριβώς αυτή που θα μετέφερε τον όγκο του αεριού, που προέρχεται από την Ουκρανία.

Σε αυτήν την περίπτωση, η Ρωσία θα στερηθεί μιας εναλλακτικής πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά. Στην περίπτωση όμως που υπάρξει το North Stream 2 και οι προμήθειες φυσικού αερίου προς την Κίνα ανακατευθυνθούν, η Gazprom μπορεί να αποκαταστήσει τον όγκο του αερίου που χάθηκε λόγω της διαφωνίας με την Τουρκία.

Η Τουρκία από την άλλη, θα στερήσει από τον εαυτό της την ευκαιρία να κερδίσει έσοδα από τη διαμετακόμιση προς την Ευρώπη, αλλά και ευκαιρίες να αυξήσει την κατανάλωση αερίου με ευνοϊκούς όρους και να προστατέψει την οικονομία της από την απώλεια των προμηθειών μέσω της Ουκρανίας.

Είναι όμως σχεδόν απίθανο η Τουρκία να τολμήσει να μπλοκάρει το «Blue Stream». Αυτό είναι κάτι παραπάνω από πλεονέκτημα στα χέρια της Ρωσίας. Η Τουρκία αδυνατεί να αντικαταστήσει γρήγορα το ρωσικό φυσικό αέριο με προμήθειες από το Αζερμπαϊτζάν και το Ιράν . Θεωρητικά, αυτό είναι σίγουρα εφικτό, αλλά μόνο μετά από 5-10 χρόνια όσον αφορά την εφαρμογή της μακροπρόθεσμης στρατηγικής, η οποία απαιτεί τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές. Το 2014, η Άγκυρα αγόρασε μόνο 5,3 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν, ενώ από το Ιράν προμηθεύτηκε αντίστοιχα 8,9 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα και επιπλέον 8 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα υγροποιημένου αερίου (LNG, Liquefied natural gas). Από τη Ρωσία η συνολική ποσότητα ανέρχεται στα 27,3 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Το Ιράν και το Αζερμπαϊτζάν δεν διαθέτουν τις επιπλέον ποσότητες αερίου για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της Τουρκίας. Το Αζερμπαϊτζάν υπόσχεται στην Τουρκία να της παρέχει το φυσικό αέριο από το Shah Deniz, αλλά σε ποσότητα 6 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων και μόνο μετά το 2020. Αυτό διατυπώνεται και στις συμβάσεις. Αλλά το κύριο πρόβλημα της Τουρκίας είναι ότι η ποσότητα των 6 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων είναι αναγκαία για να καλύψει την πρόσθετη ζήτηση, η οποία θα εμφανιστεί κατά τη χρονική στιγμή εκείνη, και όχι για να αντικαταστήσει τις ποσότητες του ρωσικού πετρελαίου.

Η Άγκυρα μπορεί να βρει μικρές ποσότητες φυσικού αερίου στην αγορά, αλλά δεν προσεγγίζουν καν τα νούμερα για να καλύψουν πλήρως την ποσότητα των μεταφορών της Gazprom, πιστεύει ο Aleksey Grivach από το Εθνικό Ταμείο Ενεργειακής Ασφάλειας. Επιπρόσθετα, θα χρειαστούν αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια για την επέκταση της υποδομής, που θα είναι κατάλληλη για μεταφορά μεγαλύτερου όγκου φυσικού αερίου, για να μην αναφέρουμε και το γεγονός ότι το υγροποιημένο φυσικό αέριο είναι αρκετά πιο ακριβό από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Για τη Ρωσία, η παύση των ενεργειακών συναλλαγών με την Τουρκία σημαίνει άμεση απώλεια εσόδων από ένα μεγάλο αγοραστή. Μόνο το 2014 η Gazprom κέρδισε 10,2 δισεκατομμύρια δολάρια σε πωλήσεις 27.300.000.000 κυβικών μέτρων φυσικού αερίου στην τιμή των 374 δολαρίων ανά κυβικό μέτρο. Το 2015 , στο πλαίσιο της μείωσης των τιμών του φυσικού αερίου, η Gazprom υπολογίζει να κερδίσει από την Άγκυρα έως 7.500.000.000 για την ιδία ποσότητα (στην τιμή των 260-300 δολαρίων ανά χίλια κυβικά μέτρα). Αλλά για την Τουρκία η έλλειψη του ρωσικού φυσικού αερίου σημαίνει οικονομική καταστροφή.

Τομέας πυρηνικής ενέργειας

Η ίδια η Τουρκία πρόσφατα απείλησε να σταματήσει το ρωσικό έργο της οικοδόμησης πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής «Akkuyu», που έχει αναλάβει να κτίσει μέχρι το 2020 η Rosatom. Ο σταθμός πρέπει να έχει τέσσερις αντιδραστήρες με ισχύ 1200 MW . Ο Konstantin Simonov θεωρεί την παύση του έργου, που εκτιμάται περίπου στα 20 δισεκατομμύρια δολάρια, ευλογία για τη Ρωσία.

Φυσικά, η Rosatom θα χάσει τα 3 δισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία ήδη έχει επενδύσει στην εγκατάσταση , αλλά η εταιρεία έχει δεκάδες άλλα έργα στο εξωτερικό. Η Rosatom είναι ο παγκόσμιος ηγέτης στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας. Η Ρωσία γενικά μπορεί ακόμη και να κερδίσει από την αναστολή του συγκεκριμένου project.
«Θα ήμουν ευτυχής, αν εν τέλει εγκαταλείπαμε αυτήν την κατασκευή. Δεν καταλαβαίνω γιατί χτίζουμε το συγκεκριμένο εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας. Πρώτον, μόνοι μας δημιουργούμε έναν ανταγωνιστή στο δικό μας φυσικό αέριο στην τουρκική αγορά. Δεύτερον, χτίζουμε το σταθμό με τα δικά μας χρήματα. Η επίσημη περίοδος αποπληρωμής του εν λόγω σταθμού υπολογίζεται στα 18 χρόνια, στην πραγματικότητα, εμείς θα επιστρέφουμε τα δανεικά χρήματα για αυτό το πυρηνικό εργοστάσιο για τα επόμενα 20 χρόνια. Είμαστε όντως σίγουροι, πως αυτή είναι η καλύτερη επένδυση χρημάτων σε μια εποχή που αντιμετωπίζουμε μια συνεχιζόμενη οικονομική ύφεση; Όταν ο Erdogan απείλησε να σταματήσει την κατασκευή του πυρηνικού σταθμού, εγώ είπα πως ο Erdogan κάνει μια μεγάλη χάρη στη Ρωσία»,  δήλωσε ο Simonov.

Αυτός ο πυρηνικός σταθμός είναι περισσότερο αναγκαίος για την Τουρκία, καθώς θα παρέχει ηλεκτρική ενέργεια φθηνότερη από εκείνη που παράγεται στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν τον Απρίλιο του 2015 η Ρωσία και η Τουρκία έφτιαξαν τα θεμέλια του πυρηνικού σταθμού, οι τουρκικές αρχές σημείωσαν: αν η Άγκυρα είχε χτίσει αυτόν τον σταθμό πριν από 10 χρόνια, θα είχε εξοικονομήσει $14 δισεκατομμύρια για την αγορά του φυσικού αερίου. Η απόρριψη της δημιουργίας των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής στην Τουρκία θα σημάνει την ανάγκη να δαπανήσουν περισσότερα χρήματα για το φυσικό αέριο, και τελικά μπορεί να οδηγήσει σε πιο ακριβές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Ως εκ τούτου, η δημιουργία πυρηνικού σταθμού στην Τουρκία είναι ένα ακόμη διπλωματικό χαρτί στα χέρια της Ρωσίας.

Το Στενό του Βόσπορου

Ωστόσο, η Τουρκία έχει τη δυνατότητα να πάρει αποφάσεις, που θα είναι επώδυνες για τη Ρωσία. Θεωρητικά, η Άγκυρα έχει τη δυνατότητα να εμποδίσει τη Ρωσία στη μεταφορά πετρελαίου μέσω του Βοσπόρου. «Η πιθανή επιθυμία της Ουκρανίας να σταματήσει τη διέλευση του ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη θα σήμαινε επίσης έναρξη οικονομικού πολέμου. Οχι μόνο για εμάς αλλά και για τους πελάτες μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση», λέει ο Konstantin Simonov.

Η Ρωσία με τη σειρά της, έλυνε τα προβλήματα που αφορούσαν στο φορτωμένο πέρασμα των προμηθειών πετρελαίου μέσω του Βοσπόρου με την ανάπτυξη της βόρειας διαδρομής και την εξαγωγή πετρελαίου μέσω της Βαλτικής Θάλασσας, αλλά η παροχή του ρωσικού πετρελαίου μέσω Νοβοροσίσκ εξακολουθεί να είναι σημαντική και θα μπορούσε να προκαλέσει ένα σοβαρό πλήγμα στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου.

«Πάγωμα» ρωσικών κεφαλαίων στην Τουρκία

Θεωρητικά , η Τουρκία μπορεί επίσης να επηρεάσει τις ρωσικές επιχειρήσεις που υπάρχουν στην τουρκική αγορά. Συγκεκριμένα, η LUKOIL στην Τουρκία έχει σχεδόν 700 σταθμούς φυσικού αερίου, ή αλλιώς 4% της αγοράς καυσίμων στη χώρα. Η «Inter RAO UES» κατέχει το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρισμού με φυσικό αέριο «Trakia», αξίας 67.700.000 δολαρίων. Η Sberbank το 2013 αγόρασε την ένατη μεγαλύτερη τράπεζα στην Τουρκία με 680 υποκαταστήματα σε όλη τη χώρα, τη DenizBank. Η Ομάδα «Gas» κατασκευάζει στα τουρκικά εργοστάσια 3000 με 3500 οχήματα «Gazelle Next». Το MIS κατέχει στην Τουρκία μεταλλουργικές εγκαταστάσεις. Ο Mikhail Fridman έχει το 13,22% των μετοχών στη μεγαλύτερη εταιρεία κινητής τηλεφωνίας της Tουρκίας. Ακόμη και η «Yandex» έχει αποκτήσει το 7% της αγοράς του Internet στην Τουρκία.

Αν η Τουρκία αποφασίσει να παγώσει τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, αυτό θα οδηγήσει σε ένα διεθνές σκάνδαλο, στη ρήξη των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών και θα βλάψει όχι μόνο τον προϋπολογισμό της Ρωσίας, αλλά και της Τουρκίας, καθώς όλες οι ρωσικές εταιρείες κατά κάποιο τρόπο συνδέονται με την τοπική υποδομή και καταλαμβάνουν σημαντικό μερίδιο στην αγορά της Τουρκίας, υποστηρίζει η Kokoreva.

Με τη σειρά του, οι τουρκικός κατασκευαστικός τομέας, λόγω της διακοπής των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, θα μπορούσε να χάσει την ελκυστική αγορά της Ρωσίας, η οποία αποφέρει πολλά κέρδη. Οι Financial Times εκτιμούν ότι τις τελευταίες δεκαετίες τα κέρδη για την Τουρκία από τις ρωσικές συμβάσεις, ανέρχονται στα 50 δις δολάρια.

* Οι απόψεις που εκφράζονται στο παρόν άρθρο ανήκουν σε πολιτικούς επιστήμονες και δημοσιογράφους των ρωσικών ΜΜΕ. Καθώς το άρθρο είναι αρκετά συγκεντρωτικό και περιέχει αρκετές πληροφορίες, θεωρήθηκε χρήσιμο να μεταγλωτιστεί, ώστε οι αναγνώστες μας να έχουν πρόσβαση και στα ρωσικά ΜΜΕ.

Πηγή :http://www.vz.ru/economy/2015/11/25/779992.html

Tagged under:

Φοιτήτρια Διεθνών, Ευρωπαϊκών & Περιφερειακών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου. [email protected]

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest