Ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Ένα δύσκολο εγχείρημα με θετικώς εξελισσόμενα αποτελέσματα

Λίγα λόγια για την Ε.E.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) αποτελεί σήμερα ένα σύνολο κρατών-μελών που συνεργάζονται και αλληλεπιδρούν για την επίτευξη της αρμονικής συμβίωσης και λειτουργίας του εν λόγω συνόλου. Θεμέλιο της Ένωσης είναι η αρχή του κράτους δικαίου. Η αρχή αυτή εγγυάται ότι όλες οι ενέργειες της Ε.E. βασίζονται σε Συνθήκες που έχουν εγκριθεί εκούσια και δημοκρατικά από όλα τα κράτη. Οι Συνθήκες -ούσες δεσμευτικές συμφωνίες- ορίζουν τους στόχους της Ένωσης, τους κανόνες που διέπουν τα θεσμικά όργανά της, τον τρόπο λήψης των αποφάσεων, και τη σχέση της με τα κράτη-μέλη της. Ενίοτε, οι Συνθήκες τροποποιούνται προκειμένου να καταστεί η Ένωση πιο αποτελεσματική και διαφανής, να προετοιμαστεί η είσοδος νέων κρατών-μελών, και να εισαχθούν νέες μορφές συνεργασίας – όπως η καθιέρωση του κοινού νομίσματος.

Ιστορική αναδρομή

Η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί μια ιδέα που απαντάται ιστορικά για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 1951, με την υπογραφή της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (Ε.Κ.Α.Χ.), με σκοπό να εκτονωθούν οι εντάσεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και να καλλιεργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης. Το 1957 -έξι χρόνια αργότερα, δηλαδή, από την υπογραφή της Ε.Κ.Α.Χ.- υπογράφονται η Συνθήκη της Ρώμης ή Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Σ.Λ.Ε.Ε.), η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (Ε.Ο.Κ.), και η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας (EURATOM), με σκοπό την επίτευξη μιας γενικής οικονομικής συνεργασίας. Στη συνέχεια, τον Απρίλιο του 1965 υπογράφεται και τίθεται σε ισχύ η Συνθήκη Συγχωνεύσεως ή Συνθήκη των Βρυξελλών, με την οποία δημιουργείται μια ενιαία Επιτροπή και ένα ενιαίο Συμβούλιο για τις τρεις -εκείνη την εποχή- κοινότητες (Ε.Κ.Α.Χ., Ε.Ο.Κ. και EURATOM). Έπειτα, το 1986 υπογράφεται η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, η οποία επεκτείνει την ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο, και θεσπίζει διαδικασία συνεργασίας και σύμφωνης γνώμης, ενισχύοντας το ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Στο πιο πρόσφατο παρελθόν -και συγκεκριμένα το 1992 και το 1997- υπογράφονται η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Σ.Ε.Ε.) ή Συνθήκη του Μάαστριχτ, και η Συνθήκη του Άμστερνταμ αντίστοιχα. Με την πρώτη (Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση) προετοιμάζεται η Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση, και εισάγονται νέα στοιχεία πολιτικής ενότητας (όπως η ιθαγένεια και η κοινή πολιτική εσωτερικών και εξωτερικών υποθέσεων), ενώ με τη δεύτερη (αυτή του Άμστερνταμ) μεταρρυθμίζονται τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει της προσχώρησης νέων κρατών-μελών σε αυτή, και επιδιώκεται μεγαλύτερη διαφάνεια κατά τη λήψη αποφάσεων.

Τέλος, το 2001, η Συνθήκη της Νίκαιας προετοιμάζει το έδαφος για την τελευταία υπογραφείσα Συνθήκη – τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Με τη Συνθήκη της Νίκαιας τα θεσμικά όργανα μεταρρυθμίζονται για την πιο αποτελεσματική λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά την αύξηση των κρατών-μελών σε 25, ενώ η Συνθήκη της Λισαβόνας αποτελεί μιας ιδιαίτερης σημασίας Συνθήκη, αφού αποσαφηνίζει ποιες εξουσίες ανήκουν στην Ένωση, ποιες στα κράτη-μέλη, και ποιες είναι κοινές για την Ένωση και τα μέλη της, ορίζοντας, παράλληλα, μόνιμο Πρόεδρο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, νέο Ύπατο Εκπρόσωπο για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, και νέο διπλωματικό σώμα Ευρωπαϊκής Ένωσης (Χριστιανός, 2011, σελ. 3-7).

Ισχύς και τρόπος δέσμευσης των κρατών-μελών

Προκειμένου να εξεταστεί η ισχύς και ο τρόπος δέσμευσης των ιδρυτικών Συνθηκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τα κράτη-μέλη, θεωρείται απαραίτητο να αναφερθεί η ιεράρχηση των πηγών του δικαίου της Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει νομική προσωπικότητα και, κατά συνέπεια, δική της έννομη τάξη – η οποία διαφέρει από τη διεθνή. Η έννομη αυτή τάξη αποτελείται από το λεγόμενο πρωτογενές δίκαιο, στο οποίο περιλαμβάνονται οι Συνθήκες και οι γενικές αρχές του δικαίου, και από το παράγωγο δίκαιο, το οποίο είναι έγκυρο υπό την προϋπόθεση ότι είναι συμβατό με τις πράξεις και τις συμφωνίες των υπερκείμενων επιπέδων. Ειδικότερα, όσον αφορά στο πρωτογενές δίκαιο, σημαντικότερες θεωρούνται οι ιδρυτικές Συνθήκες. Από όσες προαναφέρθηκαν, ισχύουν μέχρι και σήμερα: η Συνθήκη της Ρώμης ή Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Σ.Λ.Ε.Ε.), η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (EURATOM), η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Σ.Ε.Ε.) ή Συνθήκη του Μάαστριχτ, και η Συνθήκη της Λισαβόνας. Το παράγωγο δίκαιο περιλαμβάνει τους Κανονισμούς, τις Οδηγίες και τις Αποφάσεις, και απορρέει από τις αρχές και τους στόχους που καθορίζονται στις Συνθήκες.

Η δεσμευτική ισχύς των διεθνών συμβάσεων που συνάπτει η Ένωση ως σύνολο κρατών-μελών συνάγεται από το πρωτογενές δίκαιο – και, συγκεκριμένα, από το άρθρο 216 παρ. 2 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Σ.Λ.Ε.Ε.), το οποίο ορίζει ότι “οι συμφωνίες που συνάπτει η Ένωση δεσμεύουν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη-μέλη”. Ωστόσο, το πρωτογενές δίκαιο της Ε.Ε. διαθέτει περιορισμένες μόνο εκτελεστικές αρμοδιότητες, ενώ η εφαρμογή του δικαίου της Ε.Ε. ανατίθεται κατά κανόνα στα κράτη-μέλη. Μάλιστα, το άρθρο 291 παρ. 1 της Σ.Λ.Ε.Ε. διασαφηνίζει ότι τα κράτη-μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα εθνικά νομοθετικά μέτρα για την εφαρμογή των νομικά δεσμευτικών πράξεων της Ένωσης, και το άρθρο 291 παρ. 2 της Σ.Λ.Ε.Ε. προσθέτει ότι, όταν απαιτούνται ενιαίες προϋποθέσεις για την εκτέλεση των νομικά δεσμευτικών πράξεων της Ένωσης, η Επιτροπή ασκεί την εκτελεστική εξουσία της. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ίδιες οι Συνθήκες ορίζουν τον απαιτούμενο τύπο πράξης. Σε πολλές άλλες, όμως, δεν προβλέπεται ο συγκεκριμένος αυτός τύπος. Για τις τελευταίες, το άρθρο 296 (α) της Σ.Λ.Ε.Ε. προβλέπει ότι τα θεσμικά όργανα έχουν την υποχρέωση να επιλέξουν τον τύπο της πράξης που θα πρέπει να εγκριθεί κατά περίπτωση, “τηρώντας τις εφαρμοστέες διαδικασίες και την αρχή της αναλογικότητας“. Εναπόκειται, λοιπόν, στη διακριτική ευχέρεια των κρατών-μελών ο τρόπος με τον οποίο θα ενσωματώσουν τις νομικά δεσμευτικές πράξεις της Ένωσης (Χριστιανός, 2011, σελ. 40, παρ. 126-133).

Πρέπει να σημειωθεί ότι το Ευρωπαϊκό Δίκαιο υπερισχύει του εθνικού (εσωτερικού) δικαίου των κρατών-μελών της Ε.Ε. Επειδή οι Συνθήκες -δηλαδή, το πρωτογενές δίκαιο- αποτελούν διεθνείς συμφωνίες που στο σύνολό τους συνιστούν τον “καταστατικό χάρτη” της Ε.Ε., και υπερισχύουν των εσωτερικών νόμων (εθνικών δικαίων) των κρατών-μελών, τα τελευταία, μετά την ένταξή τους, δεν μπορούν να επικαλεστούν αντισυνταγματικότητα των Συνθηκών, με σκοπό την απαλλαγή τους από τις ανειλημμένες υποχρεώσεις τους (Χριστιανός, 2011, σελ. 42-43). Επιπλέον, και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει τονίσει κατ’ επανάληψιν ότι όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να συμμορφώνονται με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο, και ουδεμία διάταξη εσωτερικού δικαίου (νόμος ή Σύνταγμα) δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για τη μη συμμόρφωσή τους (Χριστιανός, 2011, σελ. 191-192, παρ. 627).

Όσον αφορά στα παραπάνω, το ελληνικό Σύνταγμα ορίζει ότι διεθνείς συνθήκες που έχει συνομολογήσει η Ελλάδα υπερισχύουν των εθνικών νόμων (Άρθρο 28 του Ελληνικού Συντάγματος του 1975, όπως ισχύει και μετά την αναθεώρηση του 2008), αλλά όχι και του ίδιου του Συντάγματος. Παρ’ όλα αυτά, το Σύνταγμα οφείλει να ακολουθεί τις επιταγές του ανώτερου ιεραρχικά ενωσιακού δικαίου, και να εναρμονίζεται με αυτό, όπως προκύπτει από το Άρθρο 3 παρ. 2 της Συνθήκης της Ρώμης (Σ.Λ.Ε.Ε.), το οποίο ορίζει ότι “η Ένωση έχει, επίσης, αποκλειστική αρμοδιότητα για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας, όταν η σύναψη αυτή προβλέπεται σε νομοθετική πράξη της Ένωσης, ή είναι απαραίτητη για να μπορέσει η Ένωση να ασκήσει την εσωτερική της αρμοδιότητα, ή κατά το μέτρο που ενδέχεται να επηρεάσει τους κοινούς κανόνες, ή να μεταβάλει την εμβέλειά τους”.

Όσον αφορά στη γαλλική έννομη τάξη, εκείνη είναι δομημένη κυρίως σύμφωνα με τη θεωρία του μονισμού. Αυτό σημαίνει ότι οι διεθνείς συνθήκες έχουν προτεραιότητα έναντι των εθνικών νόμων – κάτι το οποίο μοιάζει, με μια πρώτη ματιά, με τα ελληνικά δεδομένα. Ωστόσο, ορισμένες Συνθήκες απαιτούν την έγκριση από το Κοινοβούλιο ή την τροποποίηση του Συντάγματος. Το 1970 το Συνταγματικό Συμβούλιο αποφάσισε ότι η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (Ε.Ο.Κ.) είχε επικυρωθεί και δημοσιευτεί δεόντως και, άρα, υπερβαίνει τον εθνικό νόμο. Ειδικότερα, το Άρθρο 88 παρ.1 του Γαλλικού Συντάγματος του 1958 -που προβλέπει τη συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση-, σε συνδυασμό με τις αποφάσεις του γαλλικού Συμβουλίου της Επικρατείας, φανερώνει την υπεροχή του κοινοτικού δικαίου έναντι της εθνικής νομοθεσίας. Όμως, το Σύνταγμα του 1958 τροποποιήθηκε με τον νόμο της 25ης Ιουνίου 1992, ώστε να επιτραπεί η επικύρωση της Συνθήκης του Μάαστριχτ μετά από απόφαση του Συνταγματικού Κοινοβουλίου στις 9 Απριλίου 1992, αφού θεωρήθηκε “ότι αυτό ήταν απαραίτητο”. Το Συνταγματικό Κοινοβούλιο αποφάσισε ότι ορισμένα μέρη της Συνθήκης του Άμστερνταμ δεν ήταν συμβατά με το Σύνταγμα του 1958 και, έτσι, έγιναν τροποποιήσεις στο Σύνταγμα, ώστε αυτό να συμμορφωθεί με την παραπάνω απόφαση. Το Άρθρο 88 παρ. 1 του γαλλικού Συντάγματος αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελείται από κράτη που έχουν επιλέξει ελεύθερα να ασκήσουν μέρος των αρμοδιοτήτων τους από κοινού δυνάμει της Σ.Ε.Ε. και της Σ.Λ.Ε.Ε., όπως προκύπτουν από τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Και σε αυτήν την περίπτωση φαίνεται ο ανώτερος ιεραρχικά χαρακτήρας του Ευρωπαϊκού Δικαίου (Raymond Youngs, 2014).

Όσον αφορά στη γερμανική έννομη τάξη, κρίνεται απαραίτητο να αναφερθεί ότι το Άρθρο 25 του Βασικού Νόμου προβλέπει ότι οι γενικοί κανόνες του διεθνούς δικαίου είναι ένα στοιχείο του ομοσπονδιακού νόμου. Έχουν προτεραιότητα έναντι των καταστατικών, και παράγουν άμεσα δικαιώματα και υποχρεώσεις για τους κατοίκους της επικράτειας της Ομοσπονδίας. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Άρθρο 59 του Βασικού Νόμου, ο Πρόεδρος εξ ονόματος της Ομοσπονδίας έχει εξουσία για τις διεθνείς συνθήκες. Το 1952 αποτέλεσε το χρονικό σημείο κατά το οποίο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Δ.Δ.Α.) αποπειράθηκε να ερμηνεύσει το γερμανικό Σύνταγμα, αφού παρατήρησε μη εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων – κυρίως μέσα στο πλαίσιο της πρόληψης της αυθαίρετης κράτησης. Οι αποφάσεις του Ε.Δ.Δ.Α. είχαν ως αποτέλεσμα την εισαγωγή ενός νέου άρθρου στον Βασικό Νόμο το 1992 – του Άρθρου 23, με σκοπό του την ενασχόληση με το καθεστώς της κοινοτικής νομοθεσίας. Η παράγραφος 1 προβλέπει ότι “η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας συμβάλλει στην υλοποίηση μιας ενωμένης Ευρώπης στον τομέα της ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία δεσμεύεται με δημοκρατικές, συνταγματικές, κοινωνικές και ομοσπονδιακές αρχές και με την αρχή της επικουρικότητας, και εγγυάται μια προστασία των βασικών δικαιωμάτων, που είναι ουσιαστικά συγκρίσιμη με αυτή του Βασικού Νόμου. Η Ομοσπονδία μπορεί να μεταβιβάσει κυριαρχικά δικαιώματα σε αυτήν με νόμο, με τη συναίνεση του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου” (Raymond Youngs, 2014). Επομένως, στην περίπτωση της Γερμανίας -ως ομοσπονδιακό κράτος- το ενωσιακό δίκαιο υπερισχύει του εθνικού και, κατά συνέπεια, ακόμα και το Σύνταγμα οφείλει να εναρμονίζεται με αυτό, και να τροποποιείται, αν χρειαστεί.

Επίλογος

Συμπερασματικά, η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν και αρχικά αποτέλεσε μια προσπάθεια εκτόνωσης των αποτελεσμάτων του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, σήμερα αποτελεί μια ενοποίηση βασιζόμενη στην αρμονική και κοινή συνεργασία 28 κρατών-μελών, με την προοπτική να καταλήξει στη μορφή του ομοσπονδιακού κράτους. Με τη νομική της προσωπικότητα επιβάλλει σε όλα τα κράτη τη συμμόρφωση των εσωτερικών νομοθεσιών τους προς τις δικές της επιταγές, με σκοπό να επιτείνει ακόμα περισσότερο την προσπάθεια συνεργασίας, σεβασμού και ειρηνικής συνύπαρξης των μελών στους κόλπους της. Είναι ελπίδα όλων πως στο μέλλον οι πολιτικοί αρχηγοί των κρατών όχι μόνο θα διατηρήσουν και θα ενισχύσουν την Ένωση, αλλά και θα την αναγάγουν σε ιδανικό πρότυπο ενότητας.

Πηγές:

  1. Europe Direct EBEA. (2017). Το Ευρωπαϊκό Δίκαιο – Europe Direct EBEA. http://europedirect.acci.gr/%CE%B7-%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%AD%CE%BD%CF%89%CF%83%CE%B7%CF%82/%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CF%8C-%CE%B4%CE%AF%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BF/.
  2. Ευρωπαϊκή Ένωση. (2017). EUROPA – Η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης | Ευρωπαϊκή Ένωση. https://europa.eu/european-union/about-eu/history_el
  3. eur-lex.europa.eu (2017). http://eur-lex.europa.eu/collection/eu-law/treaties.html?locale=el
  4. Ευρωπαϊκή Ένωση. (2017). EUROPA – Συνθήκες της ΕΕ | Ευρωπαϊκή Ένωση. https://europa.eu/european-union/law/treaties_el
  5. eur-lex.europa.eu (2017). http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=celex%3A12012E%2FTXT
  6. Σύνταγμα. (2017). Σύνταγμα. http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/To-Politevma/Syntagma/article-28/
  7. OUP Academic. (2017). Direct Effect of International Agreements of the European Union | European Journal of International Law | Oxford Academic. https://academic.oup.com/ejil/article/25/1/129/497390
  8. justlanded. (2017). Legal System Laws and courts in France. https://www.justlanded.com/english/France/Articles/Culture/Legal-System
  9. About-France.com (2017). The French legal system. https://about-france.com/french-legal-system.htm
  10. FrenchEntrée (2017). Understanding the French legal system: civil vs common law. https://www.frenchentree.com/french-property/law/why-is-the-french-legal-system-so-complicated-civil-law-and-common-law/
  11. How To Germany. (2017). How To Germany – German Law and the German Legal System. https://www.howtogermany.com/pages/legal.html
  12. Government.nl. (2017). Quality of justice systems in EU member states | Administration of justice and dispute settlement. https://www.government.nl/topics/administration-of-justice-and-dispute-settlement/quality-of-justice-systems-in-eu-member-states
  13. ruleoflaw.eu. (2017). Germany | Rule of law. http://ruleoflaw.eu/partners/eu-members-states/germany/
  14. europarl.europa.eu. (2017). Παρουσίαση | Θεματολογικά δελτία για την Ευρωπαϊκή Ένωση | Στην υπηρεσία σας | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. http://www.europarl.europa.eu/atyourservice/el/displayFtu.html?ftuId=FTU_1.3.9.htm
  15. e-justice.europa.eu. (2017). European e-Justice Portal – Member State law. https://e-justice.europa.eu/content_member_state_law-6-en.do
  16. Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης Γραφείο Διεθνών και Κοινοτικών Θεμάτων (2013). Το Ευρωπαϊκό Δίκαιο στην Ελλάδα. http://www.ggk.gov.gr/wp-content/uploads/2013/10/versionA.pdf
  17. europedia.eu (2017). Το νομικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. http://www.europedia.moussis.eu/books/Book_2/2/3/3/index.tkl?lang=gr&s=1&e=10
  18. aueb.gr (n.d.). Η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. http://www2.aueb.gr/statistical-institute/european-citizens/history.pdf

Tagged under:

Η ΄Αννα Θαλασσοχωρίτη είναι προπτυχιακή φοιτήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ενδιαφέρεται για όχι μόνο για το διεθνές δίκαιο και την διπλωματία, γεγονός που δικαιολογείται από την συμμετοχή της σε μοντέλα προσομοίωσης των Ηνωμένων Εθνών αλλά και για τις ευρύτερες δράσεις της πανεπιστημιακής κοινότητας αφού συμμετέχει ενεργά στη μη κυβερνητική οργάνωση European Law Students’ Association.

[email protected]

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest