Αζερμπαϊτζάν: Διαφοροποίηση της οικονομίας με την υποστήριξη του «μαύρου χρυσού»

Διαφοροποίηση (ή diversification στα αγγλικά) της οικονομίας μιας χώρας είναι η προσπάθεια να εξευρεθούν εναλλακτικές στην οικονομική ανάπτυξη, ώστε να αποτραπεί μια μελλοντική οικονομική συρρίκνωση σε περίοδο κρίσης. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι οι χώρες που ανέκαθεν βασίζονταν στην παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, υποχρεώνονται τώρα – με την πτώση της τιμής τους – όχι μόνο να αναζητήσουν εναλλακτικές, αλλά και να προβούν σε ταχείες οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Μια από αυτές τις χώρες είναι το Αζερμπαϊτζάν, το οποίο βρίσκεται στο σταυροδρόμι μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, στην περιοχή του νοτιοανατολικού Καυκάσου. Το Αζερμπαϊτζάν – ή η αλλιώς επονομαζόμενη «γη της φωτιάς» – υπήρξε ανέκαθεν πλούσιο σε κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Πιο συγκεκριμένα, το Αζερμπαϊτζάν είναι μια από τις χώρες με τη μεγαλύτερη κατά κεφαλήν παραγωγή πετρελαίου, με ημερήσια παραγωγή που κυμαίνεται στα 848.000 βαρέλια την ημέρα, και αποθεματικά που ανέρχονται σε 7 δις. Βαρέλια (Giorgi, 2016). Η ύπαρξη αυτών των κοιτασμάτων επέτρεψε στη χώρα να σημειώσει αξιοσημείωτη οικονομική πρόοδο μέσα σε αυτά τα 25 χρόνια από την ανεξαρτησία του από τη Σοβιετική Ένωση. Σημειώνεται ότι μεταξύ άλλων δεικτών, σύμφωνα με έγγραφα της Διοικητικής Υπηρεσίας του Προέδρου της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν, μέσα σε λιγότερο από μια δεκαετία το ΑΕΠ της χώρας αυξήθηκε κατά 90%, τα έσοδα του προϋπολογισμού τριπλασιάστηκαν, η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 25%, η αγροτική παραγωγή αυξήθηκε κατά 54%, και το εξωτερικό εμπόριο τετραπλασιάστηκε (Azerbaijan Information Digest, 2007).

Ωστόσο, η κατακρήμνιση της τιμής του «μαύρου χρυσού» το 2014 ανέκοψε αυτήν την οικονομική πρόοδο, και υποχρέωσε τη διοίκηση της χώρας να προβεί σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων και δύο αλλεπάλληλων υποτιμήσεων του εθνικού νομίσματος Μανάτ το 2015. Η αλήθεια είναι ότι αρκετά πριν την κρίση στις τιμές των πετρελαιοειδών, το 2012, ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ilham Aliev, είχε προαναγγείλει το φιλόδοξο σχέδιο «Αζερμπαϊτζάν 2020: Προοπτικές για το Μέλλον», στο οποίο ειδική μνεία γίνεται στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και στη διαφοροποίηση της οικονομίας της χώρας. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι δηλώσεις του Προέδρου Aliev, πως συνεχίζονται με επιτυχία οι προσπάθειες για τη μείωση της εξάρτησης της οικονομίας από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι, πλέον η συνεισφορά των εξαγωγών του πετρελαίου και φυσικού αερίου ανέρχεται μόνο στο 30-40% του ΑΕΠ της χώρας (Tουχτίδου, 2016; Muradova, 2015), όταν στο κοντινό παρελθόν κυμαινόταν σταθερά άνω του 65% του ΑΕΠ της χώρας (Martino, 2012). Συνεπώς, αντιλαμβάνεται κανείς ότι παρόλη τη μείωση του ποσοστού της συνεισφοράς τους στα εθνικά ταμεία, το πετρέλαιο αλλά και το φυσικό αέριο εξακολουθούν να αποτελούν τους «στυλοβάτες» της Αζέρικης οικονομίας, που συνεχίζει να αναπτύσσεται σε συνάρτηση με το διεθνές οικονομικό περιβάλλον.

Βασική προτεραιότητα του σχεδίου για τη διαφοροποίηση της Αζέρικης οικονομίας αποτελεί η ανάπτυξη μη συναφών με τα πετρελαιοειδή τομέων, όπως λ.χ. ο τουρισμός, οι κατασκευές, οι νέες τεχνολογίες, η αγροτική παραγωγή και ο τομέας των υπηρεσιών (EurActiv, 2016). Στο ερώτημα «εάν είναι δυνατόν αυτοί οι τομείς να στηρίξουν αυτοτελώς την οικονομία της χώρας;» χωρούν αρκετές επιφυλάξεις, καθώς πολλές φορές η ανάπτυξη που σημειώνεται σε αυτούς τους τομείς αποτελεί συνάρτηση των κρατικών δαπανών και επανεπενδύσεων των εσόδων από τα πετρελαιοειδή προϊόντα (Μuradova, 2015). Μάλιστα, η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει συμπίεση της οικονομίας του Αζερμπαϊτζάν για το 2016 – για πρώτη φορά τα τελευταία είκοσι χρόνια -, κυρίως λόγω της πτώσης των τιμών του πετρελαίου και του δραστικού περιορισμού των κρατικών δαπανών. Ωστόσο, τα νέα παραμένουν αισιόδοξα για το Αζερμπαϊτζάν που, λόγω και της σπουδαίας γεωγραφικής του θέσης στο δρόμο του μεταξιού, αναγνωρίζεται ήδη ως ένας από τους βασικούς εταίρους στην περαιτέρω ενεργειακή κάλυψη της Ευρώπης, όπως, για παράδειγμα, του Νοτίου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, με τη μεταφορά φυσικού αερίου μέσω του Διαδριατικού Αγωγού Φυσικού Αερίου (TAP).

Στα τέλη του περασμένου μήνα (Σεπτέμβριος 2016) ξεκίνησε στις Σέρρες η μεταφορά των πρώτων χαλύβδινων σωληναγωγών που θα χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή του ελληνικού τμήματος του TAP που, ξεκινώντας από το Αζερμπαϊτζάν και την Κασπία Θάλασσα, θα φθάνει στην Ευρώπη μέσω και ελληνικού εδάφους. Σύμφωνα με τους εκπροσώπους Τύπου του εν λόγω πρότζεκτ, τα οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες είναι πολλαπλά και με την ολοκλήρωσή του θα γίνει ένα ακόμα βήμα προς την περαιτέρω βιώσιμη ενεργειακή κάλυψη πολλών περιφερειακών και κεντρικών ευρωπαϊκών αγορών. Σημειώνεται, δε, ότι το 20% αυτού του επενδυτικού σχήματος ανήκει στην κρατική Αζέρικη εταιρεία SOCAR, η οποία μάλιστα έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για την αγορά σημαντικού μεριδίου του ΔΕΣΦΑ (Ημερησία, 2016).

Οι ανωτέρω εξελίξεις δείχνουν την προσήλωση του Αζερμπαϊτζάν σε μια σταδιακή διαφοροποίηση της οικονομίας του, στηριζόμενη στα ενεργειακά του αποθέματα, και όχι σε μια απότομη μεταβολή των τωρινών εγχώριων οικονομικών συντελεστών. Με πρωτοβουλίες και ενθάρρυνση από τα κορυφαία κλιμάκια της διοικητικής μηχανής της χώρας, το Αζερμπαϊτζάν φαίνεται να επενδύει στην προώθηση των μη συναφών με τα πετρελαιοειδή τομέων για την περαιτέρω ανάπτυξη της ανταγωνιστικότητας, την προσέλκυση ξένων επενδυτικών σχημάτων και την ενίσχυση της βιωσιμότητας της οικονομικής του ανάπτυξης. Συμπερασματικά, το παράδειγμα της οικονομικής ανάπτυξης του Αζερμπαϊτζάν βασίζεται στο δίπτυχο αξιοποίηση των υπαρχόντων οικονομικών δυνατοτήτων και ενίσχυση της οικονομικής βιωσιμότητας, μέσω της οικονομικής διαφοροποίησης. Έτσι, παρά την πρόσφατη ανεξαρτησία του, το Αζερμπαϊτζάν προσφέρει ένα αξιοπρόσεκτο παράδειγμα οικονομικής διαχείρισης, με αυτοπεποίθηση και όραμα.

 

Πηγές

  1. Giorgi, G.P., (2016), «The role of oil and gas in Azerbaijan’s foreign policy info», Available at: http://www.geopolitica.info/azerbaijans-foreign-policy/ (Accessed: 9/10/2016).
  2. Azerbaijan Information Digest (2007), «Presidential Library», Available at: http://files.preslib.az/projects/azerbaijan/eng/glpdf (Accessed: 9/10/2016).
  3. Presidential Decree: «Azerbaijan 2020: Look Into The Future – Concept Of Development» (2012), Available at: http://www.president.az/files/future_en.pdf (Accessed: 9/10/2016).
  4. Τουχτίδου Σ. (2016), «Αζερμπαϊτζάν: το πετρέλαιο, η κρίση, οι υποσχέσεις», Available at: http://gr.euronews.com/2016/03/11/azerbaijans-president-insists-low-oil-price-will-bring-reforms-and  (Accessed: 9/10/2016).
  5. Muradova, M, (2015), «Azerbaijan: The Pipe Dream of Economic Diversification, Transitions Online», Available at: https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=27909.
  6. Martino, F. (2012), «Azerbaijan’s Oil Dependence», Available at: http://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Azerbaijan/Azerbaijan-s-oil-dependence-123328 (Accessed: 9/10/2016).
  7. EurActiv.com (2016). «As oil prices remain low, Azerbaijan makes openings to investors, tourists«, Available at: https://www.euractiv.com/section/europe-s-east/news/as-oil-prices-remain-low-azerbaijan-makes-openings-to-investors-tourists/ (Accessed: 9/10/2016).
  8. «World Bank: Azerbaijan – Country Context» (2015), Available at: http://www.worldbank.org/en/country/azerbaijan/overview (Accessed: 9/10/2016).
  9. «Ξεκίνησε η μεταφορά αγωγών του αγωγού TAP στην Π.Ε. Σερρών» (2016), Available at: http://www.serreslife.gr/news/serres/περιφερεια/15097-ξεκίνησε-η-μεταφορά-αγωγών-του-αγωγού-ταπ-στην-π-ε-σερρών-video.html (Accessed: 9/10/2016).
  10. «Διαδριατικός Αγωγός (TAP)», Available at: https://www.tap-ag.gr.
  11. «Αισιοδοξία στην κυβέρνηση για την ιδιωτικοποίηση του ΔΕΣΦΑ» (2016). Ημερησία, Available at: http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26523&subid=2&pubid=114165996 (Accessed: 9/10/2016).

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest