Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Ο αλβανικός γολγοθάς και η σερβική πρωτεύουσα της Κέρκυρας

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε μια μεγάλη πληγή για όλες τις χώρες που ενεπλάκησαν σε αυτόν. Μια από τις χώρες οι οποίες βασανίστηκαν περισσότερο ήταν και η Σερβία, στην οποία έμελλε να ξεκινήσει ο πόλεμος όταν στις 28 Ιουνίου 1914 δολοφονήθηκε ο Φραγκίσκος-Φερδινάνδος, κληρονόμος του θρόνου της Αυστρουγγαρίας, στο Σαράγεβο από Σέρβους εθνικιστές. Η Σερβία, που αμέσως δέχτηκε επίθεση από την Αυστροουγγαρία, τάχθηκε στο πλευρό της Entente και πολέμησε ενεργά στο Μακεδονικό Μέτωπο.

Αρχικά, η Αυστρουγγαρία αμφιταλαντεύθηκε για την συμμετοχή της σε πόλεμο, και μόνο ύστερα από διαβεβαίωση της Γερμανίας ότι θα παράσχει στρατιωτική υποστήριξη προχώρησε στην αποστολή τελεσιγράφου στις 23 Ιουλίου 1914, το οποίο ήταν διατυπωμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να μη γίνει αποδεκτό από τη Σερβία. Η σερβική κυβέρνηση έκανε εν μέρει δεκτό το τελεσίγραφο, όμως η Αυστρία προχώρησε στη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων με τη Σερβία και στην κήρυξη του πολέμου στις 28 Ιουλίου, οπότε και ξεκίνησε ο βομβαρδισμός του Βελιγραδίου. Η Σερβία απέκρουσε τις πρώτες αυστριακές επιθέσεις. Οι σερβικές δυνάμεις υπό τον Radomir Putnik έφεραν σημαντικές νίκες στο Τσερ -η οποία μάλιστα αποτέλεσε και την πρώτη σοβαρή νίκη της Entente στον πόλεμο- και στο Σάμπατς. Αντιστάθηκε σθεναρά για μήνες, τελικά όμως ο στρατός της Σερβίας ηττήθηκε, και τον Οκτώβριο του 1915 κατελήφθη το Βελιγράδι. Οι συμμαχικές δυνάμεις από τη Θεσσαλονίκη δεν μπορούσαν να βοηθήσουν τους Σέρβους, αφού στο μεταξύ είχε μπει και η Βουλγαρία στον πόλεμο, κι έτσι ο στρατός κι ο άμαχος πληθυσμός άρχισε να αποσύρεται προς τα Νότια.

Η πορεία των Σέρβων και ο Αλβανικός Γολγοθάς

Η κατάληψη του νότου από τους Βούλγαρους έκανε αδύνατη τη φυγή προς τη Θεσσαλονίκη, οπότε τα υπολείμματα του σερβικού στρατού, η τότε κυβέρνηση και η βασιλική οικογένεια του Βελιγραδίου, μαζί και χιλιάδες αμάχοι, υποχώρησαν στο Κόσοβο. Από εκεί ξεκίνησαν μέσα στον βαρύ χειμώνα μια δύσκολη πορεία μέσω της ορεινής Αλβανίας, με στόχο να φτάσουν στην Κέρκυρα – μια πορεία που ονομάστηκε Αλβανικός Γολγοθάς. Η διαδρομή μέσα από τα άγρια χιονισμένα αλβανικά βουνά εξελίχθηκε σε μαρτύριο για την πορεία των Σέρβων, την οποία υπέσκαπταν και οι επιθέσεις ατάκτων Αλβανών, παραδοσιακών εχθρών του σερβικού έθνους. Περισσότεροι από είκοσι χιλιάδες βρήκαν τον θάνατο μέσα στα βουνά, ενώ, σύμφωνα με τα σερβικά αρχεία, περίπου 250 χιλιάδες αιχμαλωτίστηκαν. Όσοι κατάφεραν να επιζήσουν από τις κακουχίες, δύο μήνες μετά έφτασαν στα λιμάνια της Αδριατικής, όπου παραλήφθηκαν στα αλβανικά παράλια από συμμαχικά πλοία για να αποβιβαστούν στην Κέρκυρα, από όπου ο στρατός μεταφέρθηκε με συμμαχικά πλοία στη Θεσσαλονίκη για να πολεμήσει στο Μακεδονικό Μέτωπο, ενώ οι άμαχοι και η ηγεσία παρέμειναν στην Κέρκυρα, η οποία για τα επόμενα δύο χρόνια έγινε ανεπίσημα πρωτεύουσα της Σερβίας.

Η άφιξη στην Κέρκυρα

Περίπου 150.000 Σέρβοι συγκεντρώθηκαν σε πρόχειρους καταυλισμούς σε όλη την ανατολική πλευρά του νησιού. Σε πρώτο στάδιο, δεν υπήρχε καμιά οργάνωση για την υποδοχή τους, με αποτέλεσμα να μείνουν μέσα στην ύπαιθρο χωρίς τροφή και στέγη, εκτεθειμένοι στο κρύο, με αποτέλεσμα να πεθαίνουν μαζικά από δυσεντερία, εξανθηματικό τύφο και αναπνευστικά νοσήματα. Καθώς υπήρχε ο κίνδυνος ο σερβικός στρατός να αποτελέσει εστία μολύνσεων για τους κατοίκους του νησιού, οι σύμμαχοι έστησαν κέντρο διερχομένων στη μικρή νησίδα Λαζαρέτο, όπου γινόταν απολύμανση σε όλους τους αφιχθέντες, ενώ έθεσαν σε λειτουργία κι ένα νοσοκομείο μολυσματικών νοσημάτων.

Ακόμα, με γαλλική βοήθεια οργανώθηκαν νοσοκομεία και σε άλλες περιοχές της Κέρκυρας, ενώ τρεις μήνες αργότερα, τον Μάιο, έφτασε και ρωσική βοήθεια 500 κλινών, ενώ άρχισε και η μεταφορά των βαριά τραυματισμένων σε νοσοκομεία και σανατόρια της Τυνησίας, της Αλγερίας και της Γαλλίας. Κατά τις πρώτες μέρες της παραμονής του στρατού στο Βίδο πέθαιναν περίπου 100 άνθρωποι κάθε μέρα. Αρχικά, θάβονταν στις βραχώδεις ακτές και σε αβαθείς τάφους, αλλά, καθώς οι νεκροί πολλαπλασιάζονταν συνεχώς, μεταφέρονταν και ρίχνονταν στην θάλασσα.

Οι νεκροί έφτασαν περίπου τους 10.000, εκ των οποίων οι πέντε χιλιάδες ήταν νεαροί στρατιώτες. Στη μνήμη τους, το 1939 ανεγέρθηκε στο Βίδο το μεγαλοπρεπές Μαυσωλείο, όπου τοποθετήθηκαν τα οστά των Σέρβων που είχαν ταφεί εκεί. Στην Κέρκυρα υπήρχαν 28 νεκροταφεία δίπλα στα στρατόπεδα των σερβικών μεραρχιών, τα μεγαλύτερα στον Άγιο Ματθαίο (520 τάφοι) και στο Κατωμέρι (500), ενώ αμέτρητοι τάφοι βρίσκονται «σπαρμένοι» στο νησί.

Η εξόριστη σερβική Κυβέρνηση

Το 1916, η Κυβέρνηση Pašić, μαζί με πολλούς βουλευτές και το Επιτελείο του Στρατού, με δεδομένη την κατάληψη της Σερβίας από την Αυστροουγγαρία και τη Γερμανία, πήραν την απόφαση να εγκατασταθούν στην Κέρκυρα μέχρι και τη λήξη του πολέμου, τον Ιανουάριο του 1918. Το κτίριο του Δημοτικού Θεάτρου φιλοξένησε τη Βουλή, ενώ το ξενοδοχείο «Bella Venezia» την Κυβέρνηση.  Στην Κέρκυρα γράφτηκε μια σημαντική σελίδα της ιστορίας της Σερβίας, καθώς στις 20 Ιουλίου του 1917 η εξόριστη Κυβέρνηση της Σερβίας και η Γιουγκοσλαβική Επιτροπή συνυπόγραψαν και δημοσιεύουν τη «Διακήρυξη της Κέρκυρας», σύμφωνα με την οποία Σέρβοι, Σλοβένοι και Κροάτες εξέφρασαν τη θέληση να ενωθούν σε ένα ενιαίο εθνικό κράτος – κάτι το οποίο επρόκειτο να πραγματοποιηθεί μετά το πέρας του πολέμου.

Πέραν των τακτικών συνεδριάσεων της Βουλής, μέλημα της σερβικής Κυβέρνησης ήταν και η ίδρυση του εθνικού κρατικού τυπογραφείου στο λιμάνι της Κέρκυρας. Με τη βοήθεια ενός Κερκυραίου τυπογράφου στήθηκε ο απαιτούμενος εξοπλισμός, κι αμέσως εκδόθηκαν τα σερβικά χαρτονομίσματα εκείνης της εποχής. Αμέσως ξεκίνησε η κυκλοφορία, τρεις φόρες την εβδομάδα, της εφημερίδας «Srpske Novine» (Σερβικά Νέα). Παράλληλα, στοχεύοντας στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, δημοσιεύονταν πολιτικές, επιστημονικές και λογοτεχνικές εκδόσεις. Μεγάλος αριθμός αυτών των εκδόσεων διασώζονται ακόμη στο Βελιγράδι και το Μουσείο Σερβικών Ενθυμημάτων στην Κέρκυρα.


Η Σερβική Βουλή στην Κέρκυρα, τον Οκτώβριο του 1916

Όσον αφορά την πολιτιστική ζωή των Σέρβων στην Κέρκυρα, αυτή ήταν έντονη. Πιο συγκεκριμένα, διοργανώνονταν θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες και άλλες εκδηλώσεις, ενώ ιδρύθηκαν και αθλητικοί σύλλογοι και σερβικά καφενεία. Ακόμα, για τις ανάγκες των Σέρβων παραχωρήθηκαν οι εκκλησίες του Αρχάγγελου Γαβριήλ, της Αγίας Τριάδος και του Αγίου Νικολάου, ενώ δημιουργήθηκε σερβικό δημοτικό σχολείο με 290 μαθητές, και προγυμνάσιο με 120 μαθητές.

Με το τέλος του πολέμου οι περισσότεροι Σέρβοι επέστρεψαν στην πατρίδα τους, ωστόσο αρκετοί εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο νησί και πήραν ελληνική υπηκοότητα. Σε πολλές περιπτώσεις έγιναν και μεικτοί γάμοι, ενώ ακόμα και σήμερα στην Κέρκυρα ζουν πολλοί απόγονοι Σέρβων φέροντας επίθετα όπως Πέτροβιτς, Τόμιτς, Δημήτροβιτς, ενώ ακόμα και σήμερα οι Σέρβοι αναγνωρίζουν την Κέρκυρα ως το «Νησί της Σωτηρίας». Η νησίδα Βίδος αποτελεί ιερό τόπο θυσίας για τους Σέρβους, οι οποίοι κάθε Σεπτέμβρη τιμούν τους νεκρούς τους με εκδηλώσεις μνήμης, καταθέτοντας στεφάνια τόσο στο Μαυσωλείο που βρίσκεται στη νησίδα, όσο και στον «υγρό τάφο» – όπως αποκαλούν την θάλασσα.

Πηγές:

  1. Burns, E. (2006). Ευρωπαική ιστορία ο δυτικός πολιτισμός: νεότεροι χρόνοι. Εκδόσεις  Επίκεντρο
  2. Balkan Insight. (2007). Serbian Ghosts Haunt Corfu. http://www.balkaninsight.com/en/article/serbian-ghosts-haunt-corfu
  3. Serbianna.com (2006). Serbs on Corfu 1916 – 1918. http://serbianna.com/blogs/michaletos/archives/22
  4. CorfuHistory. (n.d.). Οι Σέρβοι στην Κέρκυρα (1916-1918). https://www.corfuhistory.eu/?p=1307
  5. Μηχανή του χρόνου. (2016). Γιατί οι Σέρβοι αποκαλούν την Κέρκυρα «νησί της Σωτηρίας». Η μαρτυρική πορεία χιλιάδων προσφύγων από το Βελιγράδι προς τον Νότο μετά την ήττα από τον αυστρογερμανικό στρατό. Οι μαζικοί θάνατοι και η αλληλεγγύη των Ελλήνων. http://www.mixanitouxronou.gr/giati-servi-apokaloun-tin-kerkira-nisi-tis-sotirias-martiriki-poria-chiliadon-prosfigon-apo-veligradi-pros-ton-noto-meta-tin-itta-apo-ton-afstrogermaniko-strato-maziki-thanati-ke-allile/

Tagged under:

Απόφοιτη του Παιδαγωγικού τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης και προπτυχιακή φοιτήτρια στο Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών. Μιλάει Αγγλικά, Γαλλικά και Ρώσικα. Έχει συμμετάσχει σε εθελοντικά προγράμματα στην Ελλάδα και τη Σερβία. Ενδιαφέροντα: Ιστορία, Ανθρώπινα Δικαιώματα και Πολιτική Επικοινωνία.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest