Τα “δεξιά χέρια” των αρχηγών κρατών και η θέση τους στην άσκηση πολιτικής

Εισαγωγή

Η πολιτική ανέκαθεν αποτελούσε έναν αέναο αγώνα δρόμου. Ένα στίβο στον οποίο κανείς δεν τρέχει μόνος, παρ’ όλο που συνήθως ένα είναι το νικητήριο όνομα. Η ανέλιξη όμως σε κάθε περίπτωση του εκάστοτε ηγέτη, προέδρου ή πρωθυπουργού (αλλά ακόμα και βασιλέως παλιότερα), σχεδόν ποτέ δεν έχει προέλθει αφ’ εαυτής. Ένα σύνολο σκληρά εργαζομένων ανθρώπων έχουν συμβάλει στο τελικό αποτέλεσμα, σχεδόν πάντα όμως ένα είναι εκείνο το πρόσωπο που χαίρει της μοναδικής συμπάθειας και εμπιστοσύνης του νικητή. Ενός νικητή που στο τέλος είναι μόνος.

Αξίζει παρ’ όλα αυτά να επικεντρωθεί το άρθρο λίγο στα πρόσωπα αυτά, τα “δεξιά χέρια” πολύ σημαντικών προσώπων, τέτοιων που καθορίζουν τις εξελίξεις της ιστορίας μέρα με τη μέρα, και που ασκούν ύψιστη πολιτική στη σύγχρονη εποχή. Αποτελούν περισσότερο αφανή μέρη της ιστορίας, καθώς συχνά προορίζονται για τις λιγότερο δημοφιλείς και περισσότερο “βρώμικες” δουλειές της πολιτικής. Ο ρόλος τους σαφέστατα στο πλάι των αρχηγών κρατών διόλου ασήμαντος ή αναπόφευκτος. Ας αναφερθούν μερικοί από τη σύγχρονη πολιτική σκηνή, ώστε να γίνει δυνατό στη συνέχεια να οριοθετηθεί το πλαίσιο αρμοδιοτήτων και δράσεών τους, και να εξαχθεί ένα γενικεύσιμο συμπέρασμα ως προς τη σημασία τους.

Συχνά ο Τύπος αναφέρεται στα άτομα αυτά καλώντας τα “κατοικίδια” ή “σκυλάκια” των Προέδρων ή Πρωθυπουργών. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που, και στην τηλεοπτική σειρά “House of Cards”, ο πιο έμπιστος σύμβουλος και μοναδικός φίλος του Προέδρου των Η.Π.Α. φέρει το όνομα “Doug”, και θυμίζει έντονα την αγγλική λέξη για τον “σκύλο”. Έπειτα από αυτή τη χαριτωμένη παρατήρηση που δίνει και την αφορμή να εξερευνηθεί ενδότερα ο ρόλος αυτών των ατόμων, ας ξεκινήσουν οι γνωριμίες από τον έμπιστο του πραγματικού POTUS, Steve Bannon.

Αμερικανική Ήπειρος

Ο Steve Bannon, γεννημένος το 1953, έχει υπάρξει -σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του- τραπεζίτης στη Goldman Sachs, υπεύθυνος πολιτικής στρατηγικής, υπεύθυνος Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και παραγωγός ταινιών. Παρ’όλο που, από αρκετά νωρίς ηλικιακά, φλέρταρε με την πολιτική, δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα ενεργά με αυτήν, όμως στο σημείο αυτό μας ενδιαφέρει περισσότερο η επαφή που ανέπτυξε με τον Πρόεδρο των Η.Π.Α., Donald Trump. Αρχικά, ο Bannon είχε αναλάβει την πολιτική καμπάνια του Trump κατά τη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα. Η νίκη που του προσέφερε τελικώς τον αντέμειψε με μία ειδική θέση στον κλειστό κύκλο συμβούλων του Trump, αλλά και την επίσημη θέση ως Chief of Staff, όντας μάλιστα από τους πρώτους ανθρώπους που επέλεξε ο Trump για διορισμό σε θέση. Φαίνεται μάλιστα ως ο άνθρωπος εκείνος που συνέβαλλε περισσότερο στις πιο συντηρητικές και προστατευτικές κινήσεις του Trump, ιδίως ως προς την απομάκρυνση των Η.Π.Α. από τη Συμφωνία του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή, αλλά και την απαγόρευση της μετανάστευσης σε Μουσουλμάνους ενός αριθμού χωρών προς τις Η.Π.Α.

Βέβαια, η σύνδεση του Bannon με ακροδεξιές και ξενοφοβικές ιδέες και ιδεολογίες οδήγησε σταδιακά στην παραίτησή του από το αξίωμα του Chief of Staff, τον Αύγουστο του 2017. Αν διδασκόμαστε κάτι από την οργάνωση του αμερικανικού πολιτικού συστήματος, και δη παρατηρώντας τις κινήσεις των Προέδρων, μπορούμε εύκολα να συνάγουμε το εξής συμπέρασμα: Όσο σημαντικοί σύμβουλοι μπορούν να είναι οι “έμπιστοι” των αρχηγών κρατών, τόσο αναλώσιμοι μπορούν να γίνουν από στιγμή σε στιγμή.

Στο βόρειο σύνορο των Η.Π.Α., η αδελφή τους χώρα, ο Καναδάς, έχει μία κάπως πιο τρυφερή ιστορία γύρω από το τι σημαίνει να είναι κανείς “το δεξί χέρι του Προέδρου” – αν και στην περίπτωση αυτή μιλούμε για έναν Πρωθυπουργό ιδιαίτερα δημοφιλή και αγαπητό στο κοινό, τον Justin Trudeau. Ο Trudeau, λοιπόν, ως αρχηγός κράτους χρειάζεται και αυτός έναν κύκλο από έμπιστους συμβούλους. Μέσα σε αυτόν όμως ξεχωρίζει ένας, ο οποίος τυγχάνει να είναι συμφοιτητής και μακροχρόνιος φίλος του -η ξένη βιβλιογραφία καυστικά χαρακτηρίζει τη σχέση τους bromance-, και ο λόγος, σαφώς, γίνεται περί του Gerald Butts. Η προ-Trudeau εποχή του Butts βρίθει από την εμπλοκή του σε περιβαλλοντικά θέματα απ’ όσες θέσεις κι αν πέρασε: τοπική αυτοδιοίκηση, συνεργάτης-σύμβουλος κυβέρνησης, CEO της WWF-Canada. Το 2012, εν τέλει, αφοσιώθηκε στην ενεργό πολιτική πλάι στον πολύ καλό φίλο του, μαζί με τον οποίον κέρδισαν τις εκλογές το 2015, και έκτοτε συνεργάζονται πολύ στενά, προσπαθώντας να γράψουν ιστορία για τον Καναδά.

Ο Gerald Butts αποτελεί μία εξαιρετική περίπτωση προεδρικού “δεξιού χεριού” (η λέξη “εξαιρετική” πολύ προσεκτικά επιλεγμένη), καθώς θα μπορούσε να ειπωθεί ότι όχι μόνο δε βρίσκεται στην υποτέλεια του Πρωθυπουργού του, αλλά μαζί με αυτόν συνδιαμορφώνουν την πολιτική της χώρας τους. Η ευθύνη σε πολλές περιπτώσεις δεν βαραίνει μόνο τον Αρχηγό του κράτους, αλλά και όλους εκείνους τους ψίθυρους που έχουν βοηθήσει στη λήψη της απόφασης. Στην περίπτωση του Butts, η φωνή που υποστηρίζει τις αποφάσεις του Trudeau όχι μόνο δεν είναι ψίθυρος, αλλά φαίνεται ότι ηχεί με κάθε συνείδηση και σύνεση και από τα δύο μέρη.

Σε αυτό το σημείο να σημειωθεί μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση: δεν είναι τελικά διόλου αμελητέα η επιλογή τόσο των επιφανών όσο και των παρασκηνιακών συμβούλων (οι οποίοι κάλλιστα ενδέχεται να συμπίπτουν), διότι αποτελούν μία επέκταση του εαυτού του κάθε αρχηγού κράτους. Το αποτέλεσμα αυτής της επιλογής δεν αργεί συχνά να φανεί, και μπορεί να ωφελήσει πολλαπλασιαστικά τόσο την άσκηση πολιτικής, όσο και την εικόνα του εκάστοτε αρχηγού κράτους.

Ευρώπη

Στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού ωκεανού συναντάται αυτή την περίοδο μία γυναίκα αρχηγός κράτους, που έχει κληθεί να αντεπεξέλθει σε δυσμενείς, για τη χώρα της, συνθήκες. Ο λόγος γίνεται σαφέστατα για την Theresa May, η οποία, παρ’ ότι χρειάζεται υποστήριξη ειδικώς από έμπιστα άτομα, φαίνεται να μην έχει ξεκαθαρίσει καλά καλά για το ποιο από αυτά έχει μία ξεχωριστή θέση ως δεξί της χέρι. Ας το δούμε λίγο πιο αναλυτικά.

Από τη στιγμή που η May ανέλαβε την πρωθυπουργία του Ην. Βασιλείου, πλάι της στη θέση του Secretary of the State στάθηκε ο προσωπικός της φίλος και συνάδελφος, Damian Green. Ο Green ανήκει στους Συντηρητικούς και ασκείται ενεργά στην πολιτική από το 1997. Ενώ ομολογείται γενικά ότι είναι πράγματι ένας από τους πιο έμπιστους συμμάχους της May, η ίδια αναγκάστηκε να απαιτήσει την παραίτησή του, ακολουθώντας δύο γεγονότα που αναδύθηκαν στην επιφάνεια στα τέλη του 2017. Το πρώτο ήταν οι κατηγορίες μίας συγγραφέως και ενεργούς συντηρητικού ακαδημαϊκού, της Kate Maltby, για σεξουαλική παρενόχληση που υπέστη από τον Damian Green. Το δεύτερο γεγονός ήταν η αποκάλυψη της ύπαρξης σκληρού πορνογραφικού υλικού στον υπολογιστή του Green (από έρευνα που διεξήχθη το 2008 αλλά δεν δημοσιοποιήθηκε ποτέ). Οι δύο αυτές απανωτές ανακαλύψεις τράβηξαν τα βλέμματα σε ανεπιθύμητες ποσότητες, επικίνδυνες για την ίδια την κυβέρνηση και, ως εκ τούτου, το δεξί χέρι της May παραιτήθηκε τον Δεκέμβριο του 2017.

Παρ’όλα αυτά το προσωπικό συμβούλιο ενός αρχηγού κράτους δεν μπορεί να παραμείνει ελλιπές, επομένως ακόμα και το δεξί χέρι δεν είναι αναντικατάστατο. Ο άνθρωπος που ανέλαβε την ξεχωριστή αυτή θέση στο υπουργικό συμβούλιο είναι ο David Lidington, μία προσωπικότητα που δεν συμπλέει απόλυτα με τη ρητορική της May περί Brexit. Ο ίδιος έχει δηλώσει στο παρελθόν τη δυσαρέσκειά του με το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος υπέρ του Brexit, καθώς ο ίδιος έβλεπε το Brexit με μεγάλο σκεπτικισμό και προβληματισμό. Σε κάθε περίπτωση όμως δεν έχει πάψει να είναι βαθύτατα υποστηρικτικός στις ενέργειες και τις αποφάσεις της May, παρά την ιδεολογική αυτή φαινομενική διαφωνία.

Γειτονικά της Μ. Βρετανίας, στη Γαλλία, υπό την ηγεσία του Macron, διαφαίνονται μία σειρά από άτομα ως οι έμπιστοι του Γάλλου προέδρου. Αρχικά, ο πρωθυπουργός της Γαλλίας, επιλεγμένος από τον Macron, Edouard Philippe, είναι απόφοιτος της ίδιας σχολής με τον πρώτο, και έχει εργαστεί τόσο στον δημόσιο τομέα, όσο και στον ιδιωτικό. Ο Philippe δεν προέρχεται από το ίδιο πολιτικό κόμμα της κυβέρνησης, όμως ο Macron θεώρησε πολύ χρήσιμο να βρει υποστήριξη από διαφορετικές πολιτικές μεριές, βασισμένος στο μίγμα του υπουργικού του συμβουλίου. Πέραν αυτών, ο Philippe μπορεί να αποβεί και συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον Macron και σε πολύ στενούς συμμάχους και υποστηρικτές του πολιτικού αντιπάλου του, Alain Juppe.

Επομένως, στην περίπτωση της Γαλλίας, ο δεύτερος τη τάξη μετά τον αρχηγό κράτους επιλέχτηκε μάλλον στρατηγικά, παρά πολιτικά. Ας εξηγηθεί αυτό λίγο περισσότερο. Ο Macron θέλησε να χτίσει ένα υπουργικό συμβούλιο της ανανέωσης. Θέλησε να προάγει την ανοικοδόμηση της πολιτικής σκηνής εν συνόλω στη Γαλλία. Με αυτό το σκεπτικό δεν θα χρειαζόταν ένα σημείο αναφοράς, αλλά πολλαπλά. Θα μπορούσαμε μεταφορικά να πούμε ότι στην περίπτωση του Macron, αντί να επιλέξει ένα και μοναδικό “δεξί χέρι”, επιδίωξε να σχηματίσει μία ενιαία γροθιά. Η τοποθέτηση του Philippe αποτελεί ξεκάθαρο παράδειγμα της επιδίωξης αυτής.

Ασιατική Ήπειρος

Για να μπορέσει όμως να γίνει δεκτό ότι η προσέγγιση του παρόντος άρθρου είναι όσο το δυνατόν πιο πλήρης ως προς τη θεματική που εξετάζεται, δεν θα μπορούσε να παραλειφθεί η ανατολική μεριά του ημισφαιρίου. Ξεκινώντας από την πιο απλή περίπτωση της Κίνας, και στη συνέχεια θα εξεταστεί τι συμβαίνει με τον αρχηγό της Ρωσίας.

Η ολοένα και πιο φιλελευθερίζουσα κομμουνιστική δημοκρατία της Κίνας αυτή τη στιγμή διοικείται από τον Xi Jinping, μία φιγούρα κυρίαρχη στην πολιτική σκηνή της Κίνας ήδη από τη δεκαετία του 1970. Καθώς η Κίνα πλησιάζει όλο και περισσότερο τα ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης των Η.Π.Α. μακροχρόνια, είναι προφανές ότι η κινεζική κυβέρνηση έχει επενδύσει πολλά στις οικονομικές της μεταρρυθμίσεις, και εν γένει στα άτομα εκείνα που χειρίζονται και ασκούν οικονομική και εμπορική πολιτική. Ένα, λοιπόν, από αυτά τα άτομα ανήκει στον κλειστό κύκλο συμβούλων του Xi, και το όνομα αυτού Liu He. 

Ο Liu He μόλις τον Μάρτιο του 2018 ανέλαβε το αξίωμα ενός εκ των 4 “vice premiers” της Κίνας, θέσεις πολύ ψηλά στην ιεραρχία, μόλις κάτω από τον Xi. Ουσιαστικά ο κύριος Liu He, αν και δεν κατείχε κάποιο αξίωμα από το ξεκίνημα της θητείας του Xi ως γενικού γραμματέα του κόμματος, επιδρούσε αποτελεσματικά εκ των έξω στη χάραξη οικονομικής πολιτικής, πιο αποτελεσματικά ακόμη και από τον τυπικώς υπεύθυνο για τα οικονομικά θέματα. Έτσι, αντικαθιστώντας τον τέως “financial and economics premier” Li, ο κύριος Liu He δικαιωματικά θα έλεγε κανείς καλείται να οδηγήσει το άρμα της κινεζικής οικονομίας. Δεν είναι επομένως διόλου συμπτωματικό ότι τυχαίνει ο κύριος Liu He παράλληλα να αποτελεί το “δεξί χέρι” του Xi, αφού νο1 προτεραιότητα στην πολιτική του ατζέντα είναι η οικονομική μεταρρύθμιση με στόχο τη μακροχρόνια ανάπτυξη της οικονομίας της Κίνας.

Στην περίπτωση της Κίνας, ο “έμπιστος” του αρχηγού κράτους δεν επιλέχτηκε ούτε στρατηγικά, ούτε πολιτικά, ούτε εξαιτίας μακραίωνης φιλίας ή ενός οράματος ανανέωσης. Ο κινέζος σύμβουλος επαφίεται αυστηρά και μόνο στις ικανότητές του, και στο κατά πόσον μπορούν αυτές να φανούν χρήσιμες ad hoc. Ας μην ξεχνάμε ότι στο πρόσωπο του Liu Ηe συγκεντρώνονται όλα τα απαραίτητα στοιχεία: άπταιστα αγγλικά, ακαδημαϊκές γνώσεις οικονομικών, στενή επαφή με το καπιταλιστικό πνεύμα και την εφαρμογή του, υπομονετικότητα και εξωστρέφεια ως προς τις διεθνείς συζητήσεις και διαπραγματεύσεις. Δικαίως οι financial times τον αποκαλούν: “Ο άνθρωπος επικεφαλής της κινεζικής οικονομίας“.

Λίγο πιο βόρεια από την Κίνα, μία αχανής παγωμένη έκταση που ενώνει δύο ωκεανούς διοικείται, επίσης εδώ και πολύ καιρό, από έναν μόνο άνθρωπο: τον Vladimir Putin. Ο ίδιος έχει χτίσει κατά τα χρόνια της εξουσίας του μία ιδιαίτερη εικόνα, τόσο ως προς το εσωτερικό της Ρωσίας όσο και ως προς τους εξωτερικούς δέκτες. Ο Putin είναι ο άνθρωπος που θα ακούσει όλες τις συμβουλές που μπορεί να του προσφέρουν, έχοντας όμως ήδη προαποφασίσει τι στρατηγική θα ακολουθήσει ή πως θα κινηθεί σε μία κατάσταση. Με έναν τρόπο μειώνει, αν δεν μηδενίζει ενίοτε, το υπουργικό του συμβούλιο – μία πολύ κλειστή, δηλαδή, κάστα ανθρώπων που έχουν την ευχέρεια να συνδιαλέγονται με εκείνον.

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουν, λίγο-πολύ, παραμείνει οι ίδιοι όλα αυτά τα χρόνια. Ιεραρχικά πάντως, ο δεύτερος τη τάξει μετά τον Putin είναι ο πρωθυπουργός της χώρας, Dmitry Medvedev. Ο Medvedev ωστόσο δεν έχει έλλειψη ούτε εμπειρίας ούτε ικανοτήτων. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, μεταξύ του 2008 και του 2012, συμμετείχε σε πληθώρα διαπραγματεύσεων, κατά κόρον με τις Η.Π.Α. αλλά και με άλλες χώρες, για την ενίσχυση ή δημιουργία συμμαχιών. Έχει επίσης υπάρξει ο διευθύνων σύμβουλος της Gazprom, ενός κρατικού μονοπώλιου φυσικού αερίου. Εδώ βέβαια μπορούμε επίσης να συνδέσουμε την ενασχόληση του “έμπιστου” του Putin με το φυσικό αέριο, με τη γενικότερη προσοχή και προτεραιότητα που δίνει η Ρωσία σε θέματα ενέργειας, ως σημαντικής πηγής εσόδων της. Αλλά παρά το εντυπωσιακό βιογραφικό του Medvedev, παραμένει ένα απλό πιόνι στη σκακιέρα που έχει στήσει ο Putin, με ελάχιστες έως και μηδαμινές δυνατότητες πρωτοβουλίας.

Σχόλιο αντί επιλόγου

Η καθεμιά από τις παραπάνω περιπτώσεις ρίχνει φως και σε διαφορετική πτυχή των “κατοικιδίων” των αρχηγών κρατών. Ας μην ξεχνιέται ότι ένα πολιτικό σύστημα, που πάνω απ’ όλα έχει την αξίωση να αυτοαποκαλείται δημοκρατία, θέτει διάφορα άτομα σε διαφορετικές θέσεις και ιεραρχίες, ώστε να λειτουργεί όσο το δυνατόν πιο αναπόσπαστα. Ανάμεσα σε αυτές, οι “έμπιστοι” των πολιτικών αποτελούν πρόσωπα τα οποία συνήθως δεν προσελκύουν τα φώτα της δημοσιότητας. Αλλά, όποτε αυτό συμβαίνει, οφείλεται κυρίως στην προστασία του αρχηγού και στη συνέχισή του να ασκεί απρόσκοπτα πολιτική. Επομένως η επιλογή αυτού ή αυτών των ατόμων δεν αποτελεί ούτε εύκολη υπόθεση, ούτε θα πρέπει να παραμελείται από αμφοτέρους αυτούς που ασκούν πολιτική, και αυτούς που τη μελετούν.

Πηγές:

  1. Baker, N. (2017). Who is Damian Green, former First Secretary of the State sacked by Theresa May, and who is his wife, Alicia Collins? https://www.thesun.co.uk/news/4814998/damian-green-fired-theresa-may-porn-computer-kate-maltby/
  2. CBS News (n.d.). A crash course on Steve Bannon. https://www.cbsnews.com/pictures/steve-bannon-crash-course/18/
  3. CNN Library (2017). Dmitry Medvedev Fast Facts. https://edition.cnn.com/2012/12/26/world/europe/dmitry-medvedev—fast-facts/index.html
  4. Editors of Encyclopaedia Britannica. (2018). Steve Bannon: American political strategist, media executive, and filmmaker. https://www.britannica.com/biography/Steve-Bannon
  5. Kampfner, J. (2014). Who is in Putin’s inner circle? https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/10716174/Who-is-in-Putins-inner-circle.html
  6. Millar, J. (2018). Meet May’s new right hand man – The Remainer who said Brexit is a massive risk. https://www.express.co.uk/news/politics/902203/theresa-may-reshuffle-david-lidington-damian-green-brexit
  7. Radwanski, A. (2017). The BFF in the PMO. https://www.theglobeandmail.com/news/gerald-butts-the-guardian-of-the-trudeaunarrative/article31692482/
  8. Times of India (2018). China’s next economic czar: Harvard trained Xi Jinping adviser. https://timesofindia.indiatimes.com/world/china/chinas-next-economic-czar-harvard-trained-xi-jinping-adviser/articleshow/63360587.cms

Tagged under:

Ο Αιμίλιος Κλήμης φοιτά στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Στα ακαδημαϊκά και προσωπικά του ενδιαφέροντα εντάσσονται η πολιτική, οι διεθνείς σχέσεις, η οικονομία, και η φιλοσοφία. Στα πλαίσια της αρθρογραφίας, της έρευνας και ενημέρωσης θα τον βρείτε στο [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest