Ακροδεξιό Σύνδρομο στην Ευρώπη

Η συνεχής μετατόπιση της Ευρώπης προς την ακραία δεξιά πολιτική κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε πολλά κράτη-μέλη παρατηρείται η άνοδος και το μαζικό ενδιαφέρον για τα ακροδεξιά κόμματα ,τα οποία φαίνεται -μακροπρόθεσμα τουλάχιστον- να συγκεντρώνουν μεγάλα ποσοστά επιτυχίας. Τί σημαίνει, ωστόσο, ο όρος ακροδεξιά;

Με τον όρο αυτό εννοούμε ένα σύνολο πολιτικών που χαρακτηρίζονται από συντηρητισμό και ολοκληρωτισμό. Θα μπορούσαμε, ακόμη, να ταυτίσουμε την ακροδεξιά με τις αναδυόμενες εθνικιστικές πολιτικές που κερδίζουν ολοένα και μεγαλύτερο έδαφος στις χώρες της Ευρώπης. Από τη Γαλλική Επανάσταση (1789), κατά την οποία οι διάφορες κοινωνικές τάξεις διεκδίκησαν ατομικές ελευθερίες,δικαιοσύνη και ισότητα, δόθηκε το έναυσμα για την άνοδο του εθνικισμού. Πολλοί ήταν εκείνοι που επιδίωκαν την επιστροφή στις παραδοσιακές αξίες, όπως η καταγωγή, η πατρίδα, η πίστη, ο αγώνας για τα ιδανικά και τα συμφέροντα της χώρας. Οι ίδιες αρχές σήμερα αποτελούν το βασικό πυρήνα της πολιτικής των ακροδεξιών κομμάτων, που ενδιαφέρονται -φαινομενικά τουλάχιστον- για το καλό της δικής τους χώρας, αποβάλλοντας κάθε ξένο στοιχείο.

Δυστυχώς, μεγάλο μέρος των πολιτών συγχέουν τον όρο «ακροδεξιά» με το φασισμό. Ωστόσο, θα ήταν προτιμότερο να μην χρησιμοποιείται ο πολιτικός προσδιορισμός «φασιστικά» για τα σημερινά κόμματα της ακροδεξιάς, για τρεις βασικούς λόγους. Αρχικά,δεν γνωρίζουμε επακριβώς ποιο είναι το πολιτικό πρόγραμμά τους, και εάν θα το τηρήσουν σε περίπτωση που ανέλθουν στην εξουσία. Δεύτερον, τα κόμματα αυτά θα είναι -σε κάθε περίπτωση- εκλεγμένα από το λαό, εξασφαλίζοντας την απαραίτητη δημοκρατική νομιμοποίηση. Τρίτον, φαινομενικά τουλάχιστον, πάντα θα υποστηρίζουν αντίθετες αντιλήψεις του φασισμού γενικότερα, και του ναζισμού ειδικότερα, εφόσον αυτές έχουν συνδεθεί με μία «μαύρη σελίδα» στην ανθρώπινη ιστορία – λόγω των εγκλημάτων, που διεπράχθησαν στο όνομά τους.

Ποιοι είναι οι λόγοι της ανόδου της Ευρωφοβικής ακροδεξιάς;

Ανάμεσα στους κυριότερους λόγους, φυσικά, συγκαταλέγεται η προσφυγική κρίση. Μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Μέσης Ανατολής έχει εξαναγκαστεί να εγκαταλείψει την εκάστοτε πατρίδα του, αναζητώντας άσυλο σε άλλες χώρες – κυρίως ευρωπαϊκές. Το πρόβλημα που παρουσιάζεται, ωστόσο, σχετίζεται με το γεγονός ότι στις ευρωπαϊκές χώρες δεν υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές και ευκαιρίες εργασίας ώστε να απορροφηθούν και να ενσωματωθούν στην κοινωνία οι αιτούντες ασύλου. Συνεπώς, γίνεται σαφές ότι η αδυναμία των κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν την προσφυγική κρίση, σε συνδυασμό με την υποτονική οικονομία για τις περισσότερες από αυτές, οδηγούν το εκλογικό σώμα σε «σπασμωδικές κινήσεις». Οι εκλογείς, δηλαδή, ψηφίζουν κόμματα τα οποία θεωρούν πανάκεια, δίχως να σκέφτονται τις συνέπειες.

Επιπλέον, ο ευρωσκεπτικισμός και η απογοήτευση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση οδηγούν -και πάλι- στην ανάδειξη των ακροδεξιών κομμάτων. Η Γαλλία, η Δανία, η Σλοβακία, η Αυστρία, η Γερμανία, η Ελλάδα και η Φινλανδία είναι μόνο μερικές χώρες στις οποίες τα ακροδεξιά κόμματα έχουν αρχίσει να εξασφαλίζουν σημαντικά ποσοστά.[1]

akrodexia-thumb-largeΤαυτόχρονα, μεγάλο μέρος των Ευρωπαίων πολιτών εκφράζει έντονη αμφισβήτηση αφενός ως προς τους συνδετικούς δεσμούς των κρατών-μελών της Ε.Ε., αφετέρου ως προς τις αξίες και τους σκοπούς τους οποίους πρεσβεύει η Ένωση. Τα ευρωπαϊκά ιδεώδη που αντανακλούν ο Schuman, ο Monnet και οι υπόλοιποι «Πατέρες του ευρωπαϊκού οράματος» φαίνεται να υποχωρούν, δίνοντας τη θέση τους σε μία καιροσκοπική Ένωση, και μία » Ένωση à la carte» , στην οποία υπάρχει αναπτυξιακό χάσμα ανάμεσα στα κράτη του Βορρά και του Νότου. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι τα ενωσιακά όργανα δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στην οικονομική ενοποίηση, απαξιώνοντας την πολιτική. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, είναι αναγκαίο η τελευταία να προηγείται, στοχεύοντας αφενός στην αρμονική συνύπαρξη των κρατών-μελών, δίχως τα οικονομικά χάσματα να δυσκολεύουν τη διαδικασία επίλυσης των διαφορών, και αφετέρου στην περαιτέρω -ουσιαστική- εμβάθυνση της Ε.Ε., παράλληλα με την τήρηση και το σεβασμό των θεμελιωδών ενωσιακών αρχών.

Η αμερικανική εφημερίδα New York Times, θέλοντας να δείξει πόσο έχουν αυξηθεί τα ποσοστά των λαϊκιστικών ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη, προέβη σε δημιουργία γραφημάτων (οπού με κόκκινο χρώμα αποτυπώνεται η δυναμική τους). [2]

%ce%b1%ce%ba%cf%81%ce%bf%ce%b4%ce%b5%ce%be%ce%b9%ce%b1Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα ανάδειξης ακροδεξιών κομμάτων είναι το κόμμα »Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) και το »κόμμα της Ελευθερίας» στην Αυστρία.

Σε ό,τι αφορά τη  Γερμανία, η ίδια βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής σκηνής, κυρίως μετά την εμφάνιση της οικονομικής κρίσης, και συνεχίζει να πρωταγωνιστεί λόγω της πολιτικής παρουσίας της Καγκελαρίου, Angela Merkel. Την πολιτική αυτή πορεία, ωστόσο, επιθυμεί να ανατρέψει το ΑfD, το οποίο ιδρύθηκε το 2013 ως ένα κίνημα τασσόμενο ενάντια στο κοινό νόμισμα της Ευρώπης, αλλά υπέρ της διάλυσης της Ε.Ε. Μέσα σε -μόλις- τρία χρόνια, το συγκεκριμένο κόμμα κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των Γερμανών πολιτών και να κατακτήσει ποσοστό έως και 15%. Φυσικά, οι προσδοκίες για την αύξηση αυτών των ποσοστών είναι μεγάλες – συνυπολογίζοντας τα συνεχόμενα προβλήματα στην Ε.Ε. .

Επιπλέον, κύριος στόχος του κόμματος είναι να ανατρέψει την απαράδεκτη -κατά τους ίδιους- προσφυγική πολιτική της Merkel, η οποία έχει επιτρέψει σε περισσότερους από ένα εκατομμύριο αιτούντες ασύλου να εισέλθουν στη Γερμανία. Φαίνεται πως το ακροδεξιό και ξενοφοβικό κόμμα υπερασπίζεται τα συμφέροντα του γερμανικού λαού, τη διατήρηση και τη συνοχή του πολιτισμού του με κάθε κόστος, αδιαφορώντας, δηλαδή, για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες (οι οποίοι στη πλειοψηφία τους είναι μουσουλμάνοι). Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι οι ιδρυτές του κόμματος υποστηρίζουν:  <<το Ισλάμ δεν αποτελεί τμήμα της Γερμανίας>>.[3]

Η ξενοφοβική αυτή πολιτική χαίρει αποδοχής από ένα μέρος του λαού της Γερμανίας, καθώς το αίσθημα της αγανάκτησης τούς παρακινεί να δώσουν την ψήφο τους σε κόμματα με ίδιες -ή παρεμφερείς- αντιλήψεις. Θα ήταν, επομένως, εύλογο να αναρωτηθεί κανείς για την πραγματική εφαρμογή αυτής της πολιτικής – ιδιαίτερα σε περίπτωση ανάληψης της εξουσίας από το AfD.

Παράλληλα, στην Αυστρία, πρωταγωνιστικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει το ακροδεξιό και αντιμεταναστευτικό «κόμμα της Ελευθερίας» του Norbert Hofer. Κύριοι στόχοι του κόμματος είναι αφενός η προστασία των συνόρων της Αυστρίας από την ανεξέλεγκτη ροή προσφύγων, ταυτόχρονα με την αντίσταση απέναντι στην ευρωπαϊκή προσφυγική πολιτική, και αφετέρου η ανατροπή της κυριαρχίας των μεγάλων κυβερνώντων κομμάτων. [4] Το εθνικιστικό αυτό κόμμα ιδρύθηκε το 1956 από δυο πρώην ναζί αξιωματικούς, οι οποίοι ασπάζονταν το είδος της ρατσιστικής, παν-γερμανικής ιδεολογίας που προωθούσε ο -επίσης γεννηθείς στην Αυστρία- Adolf Hitler. Το συγκεκριμένο κόμμα, έχοντας εξασφαλίσει ποσοστό 36,7%, πλησίασε την «κομματική κορυφή» στον πρώτο γύρο των πρόσφατων προεδρικών εκλογών της Αυστρίας, την 24η Απριλίου. Ωστόσο, κατά το δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, την 23η Μαΐου 2016, ο Hofer έχασε την εξουσία για -μόλις- 31.000 ψήφους. [5] Ο ίδιος δεν κατάφερε να συγκεντρώσει τις απαραίτητες ψήφους ώστε να κατακτήσει τον τίτλο του πρώτου ακροδεξιού αρχηγού κράτους στην μεταψυχροπολεμική Ευρώπη. Παρόλα αυτά, η επιτυχία ήταν σημαντική, δείχνοντας ότι όλα μπορούν να ανατραπούν!

Μήπως, όμως, υποβόσκουν επιπλέον βλέψεις πίσω από τις ιδεολογίες και τις αξίες των κομμάτων αυτών; Μήπως πρέπει να αναρωτηθούμε όλοι για τις επερχόμενες επιπτώσεις μίας τέτοιας πολιτικής ανάδειξης;

Συμπερασματικά, η λύση είναι ταυτόχρονα ατομική και συλλογική. Στο παρασκήνιο των ακροδεξιών -ή ίσως φιλοναζιστικών- κομμάτων εμφανίζεται η βία. Αν η Ευρώπη μετατοπιστεί ακόμα περισσότερο προς τα δεξιά, θα συνεχίσουν να υπάρχουν οι αξίες που σεβόμαστε; Θα αισθάνεται κάθε χώρα ασφαλής, ούσα μέρος της μεγάλης περιφερειακής «οικογένειας», δηλαδή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ή η καθεμία θα εξασφαλίζει τα δικά της συμφέροντα χρησιμοποιώντας αθέμιτα μέσα; Σε μία εποχή όπου τα κράτη δυσκολεύονται να συνυπάρξουν σε ένα ενιαίο πλαίσιο συνεργασίας, η ευθύνη της «ενωμένης» Ευρώπης βαραίνει το λαό και τις επιλογές του.

Πηγές:

  1. Δασκαρόλη, Ι. (2014) Τα 9 απειλητικότερα ακροδεξιά κόμματα στο Ευρωπαικό Κοινοβούλιο σύμφωνα με την Huffington post. Available at: http://www.hitandrun.gr/ta-9-apilitikotera-akrodexia-kommata-sto-evropeko-kinovoulio-simfona-tin-huffington-post/ (Accessed: 21 October 2016).
  2. NYT: Πόσο δεξιά κινείται η Ευρώπη -Πού ενισχύθηκαν τα λαϊκίστικα και ακροδεξιά κόμματα [γραφήματα] (2016) Available at: http://www.iefimerida.gr/news/268369/nyt-poso-dexia-kineitai-i-eyropi-poy-enishythikan-ta-laikistika-kai-akrodexia-kommata (Accessed: 11 October 2016).
  3. Benner, T. (2016) Η πρόκληση της Δεξιάς στην Γερμανία. Available at: http://www.foreignaffairs.gr/articles/70990/thorsten-benner/i-proklisi-tis-deksias-stin-germania (Accessed: 11 October 2016).
  4.  5. Drozdiak, W. (2016) Το «παρ’ ολίγον. Available at: http://www.foreignaffairs.gr/articles/70849/william-drozdiak/to-%C2%ABpar-oligon%C2%BB-tis-aystrias (Accessed: 11 October 2016).

Tagged under:

Η Ξένια Κότσιρα είναι πτυχιούχος του τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης στο Εθνικο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest