Ο θεσμός της διαμεσολάβησης – Συγκριτικές προσεγγίσεις και συμπεράσματα

Τον Ιανουάριο του 2018 ψηφίστηκε από την ελληνική Βουλή ο ν. 4812/2018, ο οποίος έθεσε σε νέες βάσεις το θεσμό της ιδιωτικής διαμεσολάβησης στην ελληνική έννομη τάξη, αντικαθιστώντας ουσιαστικά τον προηγούμενο διαμεσολαβητικό ν. 3898/2010[1], και με ρητή, μάλιστα, πρόβλεψη ώστε οι περισσότερες διατάξεις να τεθούν σε άμεση ισχύ από την ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου, ήτοι τη 17η Ιανουαρίου 2018. Μοναδική εξαίρεση στην εν λόγω ρύθμιση αποτέλεσαν οι διατάξεις που καθιέρωναν την υποχρεωτικότητα της διαδικασίας, οι οποίες θα ξεκινούσαν να ισχύουν εννέα μήνες μετά τη δημοσίευση[2]. Ωστόσο, οι έντονες, αρνητικές αντιδράσεις από πλευράς νομικού κόσμου ανάγκασαν τον Υπουργό Δικαιοσύνης, Μιχάλη Καλογήρου, να αναστείλει την ισχύ των διατάξεων έως τη 16η Σεπτεμβρίου 2019[3], με τις προοπτικές διατήρησης αυτών στην υπάρχουσα νομοτεχνική μορφή τους να τίθενται εν αμφιβόλω.

Η εξέλιξη αυτή γεννά εύλογους προβληματισμούς, καθώς σε πολλές χώρες της Ευρώπης έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζονται, έστω και σε πιλοτικό ακόμα στάδιο, νομοθετήματα που προωθούν την ιδιωτική διαμεσολάβηση, σύμφωνα με τα πρότυπα που ισχύουν στις Η.Π.Α. και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ τα πλεονεκτήματα,[4] που εκ πρώτης όψεως παρουσιάζει ο θεσμός, φαίνονται να είναι σε θέση να μετριάσουν τις χρόνιες παθογένειες στο χώρο της ελληνικής δικαιοσύνης, οι οποίες εντοπίζονται κυρίως στο δυσβάστακτο κόστος των δικαστικών εξόδων, την πολύπλοκη γραφειοκρατία αλλά και τον υψηλότατο αριθμό δικογράφων που κατατίθενται καθημερινά στις γραμματείες των δικαστηρίων. Παρ’ όλα αυτά, ο ν. 4812/2018 δεν κατέληξε παρά να συνιστά, εν πολλοίς, τον πιο πρόσφατο κρίκο σε μια μακριά αλυσίδα αποτυχημένων προσπαθειών του Έλληνα νομοθέτη να αναγνωριστεί στην πράξη ο θεσμός ως εναλλακτική μέθοδος επίλυσης διαφορών[5] (Alternative Dispute Resolution στη διεθνή ορολογία ή εν συντομία ‘ADR’[6]). Με το παρόν κείμενο θα γίνει προσπάθεια, μέσω της παρουσίασης ορισμένων κρίσιμων νομικής, κοινωνικής και πολιτικής φύσεως συγκριτικών δεδομένων, να ανευρεθούν οι αιτίες τούτης της αποτυχίας.

Απαραίτητο, όμως, πρώτα είναι να καταστεί εναργές το πεδίο ορισμού της έννοιας. Βάσει της επίσημης ιστοσελίδας του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, «ως διαμεσολάβηση νοείται μια διαρθρωμένη διαδικασία ανεξαρτήτως ονομασίας και με βασικά χαρακτηριστικά την εμπιστευτικότητα, την ιδιωτική αυτονομία, την ουδετερότητα και αμεροληψία του διαμεσολαβητή, στην οποία δύο ή περισσότερα μέρη επιχειρούν εκουσίως με καλόπιστη συμπεριφορά και συναλλακτική ευθύτητα να επιλύσουν με συμφωνία μία διαφορά τους με τη βοήθεια διαμεσολαβητή[7]». Με πιο απλά λόγια, η διαμεσολάβηση αποτελεί μια μορφή άτυπης απονομής της δικαιοσύνης, στην οποία καταφεύγουν τα μέρη προκειμένου να επιλύσουν τις διαφορές τους με την αρωγή ενός τρίτου ιδιώτη, παρακάμπτοντας, με αυτό τον τρόπο, την προσφυγή στα τακτικά δικαστήρια. Η ιστορία, πάντως, του θεσμού στο νομοθετικό γίγνεσθαι είναι σχετικά πρόσφατη.

Η ιδιωτική διαμεσολάβηση στις ΗΠΑ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν, αδιαμφισβήτητα, τον τόπο όπου αναπτύχθηκε ο θεσμός της ιδιωτικής διαμεσολάβησης (mediation) στη σύγχρονη μορφή του. Διαδικασίες εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών στην Αμερική είχαν εμφανιστεί και στο παρελθόν, ήδη από την περίοδο του αποικισμού, αφού η ανάληψη διαπραγματευτικών, διαμεσολαβητικών και διαιτητικών πρωτοβουλιών από  τις διάσπαρτες θρησκευτικές και επιχειρηματικές ομάδες, καθώς και από τις τοπικές κοινότητες της ηπείρου γενικότερα, αποτελούσε συχνό φαινόμενο.[8] Τις εν λόγω δε διαδικασίες επιχειρούσαν να διεκπεραιώσουν, κατά κύριο λόγο, ορισμένα ευυπόληπτα μέλη της κοινωνίας, τα οποία δρούσαν αφιλοκερδώς και με τρόπο αλτρουιστικό.[9] Ως κοινωνικό δε κίνημα συνιστούσε μια νέα, σθεναρή αντιπρόταση απέναντι στη μέχρι τότε άκαμπτη φύση των αποτελεσμάτων, στα οποία οδηγούνταν οι διαφορές μέσω της επίσημης δικαστηριακής πρακτικής, που οι κλειστού τύπου προβλεπόμενες διευθετήσεις της ελάχιστες μόνο προοπτικές προσέφεραν για ενδεχόμενες εναλλακτικές παρεκκλίσεις[10], καθώς και στα υπέρογκα έξοδα της διαδικασίας, στις μακροχρόνιες καθυστερήσεις για την έκδοση απόφασης αλλά και την προσκόλληση στη δεσμευτικότητα του παρελθόντος και του δικαστικού προηγούμενου, που έθετε φραγμούς στην εξεύρεση δημιουργικών και οραματικών λύσεων.[11]

Κατά τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 η διαμεσολάβηση εξαπλώθηκε και με την πάροδο του χρόνου κατέληξε να αποτελεί το βασικό τρόπο επίλυσης των ιδιωτικών διαφορών, γνωρίζοντας ραγδαία άνθιση τόσο σε επίπεδο πρακτικής[12] όσο και επίπεδο θεωρητικής επεξεργασίας, με ολοένα και περισσότερους δικηγόρους, σπουδαστές αμερικανικών νομικών σχολών αλλά και θεωρητικούς του δικαίου γενικότερα να επιζητούν κατάρτιση στον τομέα[13]. Το επόμενο σημαντικό βήμα, με το οποίο επισφραγίστηκε η αποδοχή του θεσμού στην ελεύθερη αγορά, αποτέλεσε η ίδρυση κέντρων παροχής διαμεσολαβητικών υπηρεσιών, τα οποία αποδείχθηκαν ιδιαιτέρως προσοδοφόρα, καθώς ικανοποιούσαν τη συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση για εξώδικη επίλυση των διαφορών[14]. Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων οργανισμών αποτελούν ο CPR (International Institution for Conflict Prevention & Resolution) και o JAMS (Judicial Arbitration and Mediation Service).[15] Αξίζει να σημειωθεί ότι η διαμεσολάβηση συνιστά απλώς και μόνο μία από τις διαθέσιμες επιλογές εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, πολλές από τις οποίες είναι πλέον υβριδικής φύσεως, ευρισκόμενες στο μεταίχμιο μεταξύ τυπικής και άτυπης δικαστικής προστασίας (semi-formal justice)[16].

Έτσι, στις Ηνωμένες Πολιτείες επικρατεί εδώ και αρκετό καιρό μια ισχυρή τάση «ιδιωτικοποίησης» της δικαιοσύνης, με τις επιμέρους θεσμοθετημένες δυνατότητες να είναι σε τέτοιο βαθμό εκτενείς, ώστε να γίνεται πλέον λόγος από μέρος της θεωρίας για εξαφάνιση της πολιτικής δίκης (Vanishing Trial phenomenon)[17], αφού, από το 2002 και έπειτα, το ποσοστό των ιδιωτικών διαφορών που επιλύθηκαν μέσω απόφασης πολιτικού (αστικού) δικαστηρίου δεν έχει ξεπεράσει ετησίως το 2% (μοναδικές εξαιρέσεις αποτελούν τα έτη 2007 και 2008, κατά τα οποία τα ποσοστά αυτά ανήλθαν στο 4%).[18] Όπως έχει παρατηρηθεί, η εξάπλωση του κινήματος των ADR μορφωμάτων συνιστά απόρροια όχι μόνο της κρίσης της κρατικής δικαιοσύνης αλλά και της ιδιαίτερης ψυχοσύνθεσης του αμερικανικού λαού, οι αξίες του οποίου βασίζονται στον ατομικισμό, την ιδιωτικοποίηση πολλών τομέων της δημόσιας ζωής και τη γενικότερη δυσπιστία του απέναντι στο κράτος.[19] Υπό το πρίσμα όλων των παραπάνω γίνεται αντιληπτό, ότι, ελλείψει του καταλυτικού στοιχείου της κοινωνικοπολιτικής προσφορότητας, δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς το θεσμό της διαμεσολάβησης να απολαμβάνει τέτοιο βαθμό δημοφιλίας.

Ηνωμένο Βασίλειο

Παρόμοια κατάσταση παρατηρείται και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο βασικός απαγορευτικός παράγοντας σε ό,τι αφορά την επιλογή της δικαστηριακής οδού ήταν το υπέρογκο κόστος των δικηγορικών αμοιβών αλλά και των δικαστικών εξόδων, με το συνολικό κόστος διεξαγωγής να μπορεί, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να υπερβαίνει ακόμα και την αξία του αντικειμένου της διαφοράς.[20] Δικαιοπολιτικά δε, η χρηματοδότηση μέσω κονδυλίων, από το βρετανικό δημόσιο, του κρατικού δικαιοδοτικού συστήματος κρίθηκε ασύμφορη, με αποτέλεσμα να ευνοηθεί η προσφυγή στους εναλλακτικούς τρόπους επίλυσης των διαφορών ως η πιο οικονομική λύση[21]. Εάν, μάλιστα, κάποιο από τα διάδικα μέρη αρνηθεί, έπειτα από πρόταση του δικαστηρίου ή του άλλου μέρους, την προσφυγή στη διαμεσολάβηση χωρίς τη συνδρομή κάποιας εύλογης αιτίας, τότε το δικαστήριο δύναται, υπό προϋποθέσεις[22], να του επιβάλει ποικίλες μορφές χρηματικών κυρώσεων.[23] Τέλος, η λειτουργία κέντρων παροχής διαμεσολαβητικών υπηρεσιών, όπως το CEDR («Center for Effective Dispute Resolution»)[24] και το ADR Group[25], κρίνεται εξίσου σημαντική.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Η διαμεσολάβηση, στο πλαίσιο του ενωσιακού δικαίου, προωθήθηκε ουσιαστικά με τις Οδηγίες 2008/52/ΕΚ και 2013/11/ΕΚ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αποσκοπούσαν κυρίως στη διευθέτηση των διασυνοριακών διαφορών και στη νομική προστασία των καταναλωτών. Οι εθνικές νομοθεσίες των κρατών-μελών είχαν το δικαίωμα, κατά τη μεταφορά των Οδηγιών στο εσωτερικό τους δίκαιο, να παρεκκλίνουν από το περιεχόμενο αυτών, υπό την προϋπόθεση, όμως, να μην πλήττουν το δικαίωμα των μερών για αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη.[26] Ωστόσο, ακόμα και μετά την εν λόγω μεταφορά, η κοινωνική ανταπόκριση απέναντι στον θεσμό υπήρξε ελάχιστη. Σύμφωνα με μελέτη που εκπονήθηκε έπειτα από αίτηση της Επιτροπής Νομικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι αστικές και εμπορικές υποθέσεις που διευθετούνται διαμεσολαβητικά στα κράτη μέλη της Ε.Ε. ανέρχονται σε ποσοστό χαμηλότερο του 1%[27], ενώ μεγάλο μέρος του πληθυσμού αγνοεί ακόμα και την ύπαρξη των εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης των διαφορών.

Αυτό είναι εύλογο· διότι στον ευρωπαϊκό χώρο, οι συνθήκες σε ό,τι αφορά την άνθιση του θεσμού της διαμεσολάβησης δεν ήταν το ίδιο πρόσφορες, όπως στην Αμερική και το Ηνωμένο Βασίλειο. Τα κρατικά δικαιοδοτικά συστήματα είναι γενικώς προσβάσιμα για την πλειοψηφία των πολιτών, με τα δικηγορικά έξοδα και τα δικαστικά τέλη να κυμαίνονται σε σχετικώς προσιτά επίπεδα, χωρίς να αποτελούν αποκλειστικό προνόμιο για τους λίγους και προύχοντες.[28] Το καθοριστικό στοιχείο, ωστόσο, είναι ψυχολογικής φύσεως· τα δικαστήρια, ως διακριτή λειτουργία της Πολιτείας, ουδέποτε είχαν απολέσει, σε μεγάλη κλίμακα, τη θέση τους στη συνείδηση του πολίτη ως βασικός πυλώνας απονομής της δικαιοσύνης, και συνεπώς ανέκαθεν διατηρούσαν τον πρώτο λόγο στην έκδοση αποφάσεων. Με οικονομικούς όρους, η ενωσιακή θεσμοθέτηση και προώθηση του θεσμού της διαμεσολάβησης δεν ήταν σε θέση να ευοδωθεί, καθώς συνιστούσε μια προσφορά που είχε κατά πολύ υπερακοντίσει την αντίστοιχη ζήτηση.

Με αυτά τα δεδομένα, εισήχθη στη συζήτηση ένα νέο ερώτημα, το οποίο έχει προκαλέσει έντονη διχογνωμία: δύναται η διαμεσολάβηση να επιβληθεί υποχρεωτικά, ως απαραίτητη προϋπόθεση για την προσφυγή στα κρατικά δικαιοδοτικά όργανα, προκειμένου να ενισχυθεί ο θεσμός; Από τις περισσότερες έννομες τάξεις της Ε.Ε. η απάντηση είναι αρνητική, με τη διαμεσολάβηση σε αυτές να έχει, κατά κανόνα, χαρακτήρα εκούσιο, λογιζόμενη ως μια διαδικασία που από τη φύση της είναι ανεπίδεκτη υποχρεωτικότητας.[29]

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες εξαιρέσεις[30], με κυριότερη αυτή της Ιταλίας, η οποία όχι μόνο προέβλεψε έναν ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό υπαγωγής σε διαμεσολάβηση ιδιωτικών υποθέσεων σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες αλλά και επέβαλε την αναγκαστική προσφυγή των μερών σε αυτή[31]. Τούτη η νομοθετική επιλογή συνέβαλε ώστε οι πολίτες να έρθουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα σε επαφή με το θεσμό και σταδιακά να τον αποδεχθούν, ενστερνιζόμενοι την πρακτική του σημασία. Είναι χαρακτηριστικό πως η Ιταλία αποτελεί τη μόνη χώρα της Ε.Ε, η οποία μετράει πάνω από 200.000 διαμεσολαβήσεις ετησίως.[32]

Ελλάδα

Ο παλαιότερος, ουσιαστικά καταργηθείς πλέον[33], ν. 3898/2010, που είχε ψηφιστεί με στόχο την προσαρμογή της Οδηγίας 2008/52/ΕΚ στην ελληνική νομοθεσία, είχε έναν ιδιαίτερα ήπιο χαρακτήρα, αφού δεν περιλάμβανε κάποια διάταξη που να προβλέπει διαδικασίες αναγκαστικής διαμεσολάβησης. Με το νέο, όμως, ν. 4812/2018 ο Έλληνας νομοθέτης ακολούθησε τελικά το παράδειγμα της Ιταλίας, αφού μέσω αυτού ο θεσμός απέκτησε για πρώτη φορά υποχρεωτικό χαρακτήρα, ρυθμίζοντας πολλές κατηγορίες ιδιωτικών διαφορών. Ωστόσο, όπως γνωμοδότησε η  Διοικητική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, η υποχρεωτικότητα αυτή, σε συνδυασμό με άλλες διατάξεις τουνόμου, που  αφορούν κυρίως στην ευρύτητα του φάσματος των υπαγόμενων σε αυτήν διαφορών, στις υψηλές ελάχιστες αμοιβές των διαμεσολαβητών στην καθιέρωση υποχρεωτικής παράστασης των μερών στη διαδικασία και σε πλείστα άλλα ζητήματα[34], πλήττουν σημαντικά το δικαίωμα του πολίτη για αποτελεσματική δικαστική προστασία, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 20 του Συντάγματος, το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αλλά και το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μη πληρώντας, ουσιαστικά, τις νομολογιακά διατυπωθείσες[35] από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) προϋποθέσεις που καθιστούν την υποχρεωτικότητα της διαμεσολάβησης επιτρεπτό μέτρο.[36]

Η εν λόγω γνωμοδότηση, σε συνδυασμό με τις γενικότερες διαμαρτυρίες του νομικού κόσμου[37] απέναντι στην αναγκαστική διαμεσολάβηση, συνέβαλαν καθοριστικά στην τελική αναστολή του νόμου 4812/2018, ενώ η κοινωνική ανταπόκριση των πολιτών στο θεσμό κυμαίνεται, κατ’ αναλογία προς τα περισσότερα κράτη της Ε.Ε., σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα[38], παρά το γεγονός ότι η εκούσια διαμεσολάβηση εξακολουθεί, με την ισχύουσα νομοθεσία, να προσφέρεται κανονικότατα στα μέρη ως διαθέσιμη επιλογή.

Συνεπώς, το ελληνικό κράτος καλείται να χειριστεί δύο ζητήματα:

Πρώτον, το νομοτεχνικό, που επαφίεται στην επαναδιατύπωση των διατάξεων από τον Έλληνα νομοθέτη με τρόπο κατάλληλο, ώστε αυτές να μην παραβιάζουν τις αντίστοιχες, υπέρτερης νομοθετικής ισχύος, διατάξεις και να καταστούν, έτσι, εφαρμόσιμες.

Δεύτερον, το κοινωνικοοικονομικό, που αφορά στη μεταστροφή του ελληνικού πληθυσμού προς μία ψυχοσύνθεση περισσότερο δεκτική απέναντι στο θεσμό της διαμεσολάβησης αλλά και την επιτυχή ένταξή του τελευταίου στην ελεύθερη αγορά.[39]

Συμπεράσματα

 Η διαμεσολάβηση είναι ένας θεσμός νεοφυής, με πλεονεκτήματα που αδιαμφισβήτητα μπορούν να συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη απονομή της δικαιοσύνης, αφού μέσω αυτής οι διαφορές που ανακύπτουν μεταξύ των πολιτών μπορούν να λυθούν ταχύτερα και πιο οικονομικά, ενώ οι νεωτεριστικές τάσεις συνδυασμού του θεσμού με τις τυπικές μορφές δικαστικής προστασίας καταδεικνύουν ότι οι προοπτικές σύμπλευσης μεταξύ τους κάθε άλλο παρά ισχνές είναι. Πράγματι, οι εναλλακτικές μέθοδοι επίλυσης διαφορών δεν αποτελούν πάντοτε την ενδεδειγμένη λύση, αφού ο άτυπος χαρακτήρας τους υστερεί στις περιπτώσεις όπου πρωταρχικό ζητούμενο είναι η άμεση προστασία από τους κρατικούς φορείς και η εξεύρεση της ουσιαστικής αλήθειας. Γι’ αυτό, άλλωστε, η αναζήτηση της χρυσής τομής ανάμεσα στη δικαστηριακή πρακτική και την ιδιωτική πρωτοβουλία βρίσκεται, επί του παρόντος, στο επίκεντρο του δικαιοδοτικού ενδιαφέροντος.

Ωστόσο, η κενή θεωρητικολογία καθίσταται ανούσια, εφόσον δεν λαμβάνεται υπόψη και ο κοινωνικός παράγοντας, διότι οι πολίτες τείνουν να στηρίζουν τις επιλογές τους όχι απαραιτήτως σε ό,τι παρουσιάζεται πιο λογικό και σύμφορο αλλά σε αυτό που αισθάνονται οι ίδιοι ως πιο γνώριμο και οικείο· έτσι, όσο τα δικαστήρια διατηρούν την πρωτοκαθεδρία αυτών των χαρακτηρισμών στη συνείδηση της κοινωνίας, είναι εξαιρετικά αμφίβολη οποιαδήποτε άνθιση των εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης διαφορών, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον.

Η Διεθνής Συνδιάσκεψη που θα λάβει χώρα τον Αύγουστο του 2019 στη Σιγκαπούρη[40], με στόχο τη σύναψη συμφωνίας μεταξύ των κρατών για θεσμοθέτηση της διαμεσολάβησης σε διεθνές επίπεδο, κατά τρόπο αντίστοιχο με εκείνον της Συνδιάσκεψης που είχε προηγηθεί στη Νέα Υόρκη για το θεσμό της εμπορικής διαιτησίας[41], ίσως τελικά αλλάξει τα δεδομένα. Μόνη λύση πάντως, σε κάθε περίπτωση, είναι η εξοικείωση· το εάν αυτή θα επιτευχθεί, είτε μέσω της αναγκαστικής επιβολής της διαμεσολάβησης, είτε μέσω της πίστης στη σταδιακή, εκούσια μεταστροφή της ιδιοσυγκρασίας των πολιτών, είναι ένα ζήτημα το οποίο θα εξακολουθήσει να γεννά επιχειρήματα, έριδες και διαλόγους.

 

[1] Μάζης Π. (2018). Η νέα ρύθμιση του θεσμού της διαμεσολάβησης (άρθρα 178-206 ν.4512/2018), ΕλλΔνη 2/2018, σ.356, υποσημ.1

[2] Βουλή των Ελλήνων (2018). Ρυθμίσεις για την εφαρμογή των Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων του Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής και άλλες διατάξεις. https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/bcc26661-143b-4f2d-8916-0e0e66ba4c50/r-dimetr-pap-neo-apospasma.pdf, σ.136, και συγκεκριμένα το άρθρο 206, το οποίο ορίζει την έναρξη ισχύος.

[3] Καραμανώλη Ε. (2018). «Παγώνει» για ένα χρόνο η υποχρεωτική διαμεσολάβηση. http://www.kathimerini.gr/986806/article/epikairothta/ellada/pagwnei-gia-ena-xrono-h-ypoxrewtikh-diamesolavhsh

[4] Βουλή των Ελλήνων (2018). Αιτιολογική Έκθεση στο σχέδιο νόµου «Ρυθµίσεις για την εφαρµογή των Διαρθρωτικών Μεταρρυθµίσεων του Προγράµµατος οικονοµικής Προσαρµογής και άλλες διατάξεις». https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/2f026f42-950c-4efc-b950-340c4fb76a24/r-dimetr-eisig-synolo2.pdf, και συγκεκριμένα σ.812, ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’, ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΟ ΘΕΣΜΟ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ, ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗΣ, ΑΡΘΡΑ 178-206, Χατζηαντωνίου Μ. (2013). Επισκόπηση του θεσμού της διαμεσολάβησης ως εναλλακτικού τρόπου επίλυσης διαφορών, ΕφΑΔ 7/2013, σ.634 (υπό Ε).

[5] Ποδηματά Ε. κ.α. (2018). Υποχρεωτική Διαμεσολάβηση (ν.4512/2018) – Αποτίμηση του θεσμού και βασικά ερμηνευτικά ζητήματα, Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, σσ.14-16.

[6] Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2009). Alternative Dispute Resolution – Community Law. http://ec.europa.eu/civiljustice/adr/adr_ec_en.htm

[7] Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (2017). Μεταρρύθμιση του θεσμού της διαμεσολάβησης. http://www.opengov.gr/ministryofjustice/?p=9007.

[8] Menkel-Meadow C. (2013). Regulation of Dispute Resolution in the USA: From the Formal to the Informal to the ‘’Semi-formal’’, στον τόμο Steffek F. et al., Regulating Dispute Resolution – ADR and Access to Justice at the Crossroads, εκδόσεις Hart Publishing, p.430 (υπό III).

[9] Ποδηματά, ό.π. σ.17.

[10] Πρόβλημα, επίσης, αποτελούσε η χρησιμοποίηση, ακόμα και στις πολιτικές δίκες, του συστήματος των ενόρκων, η οποία προκαλούσε στους διαδίκους έντονο αίσθημα αβεβαιότητας (βλ. Ποδηματά, ό.π. σ.18).

[11] Menkel-Meadow (2009). Empirical Studies of ADR: The Baseline Problem of What ADR is and What It is Compared to. http://www.academia.edu/20586864/Empirical_Studies_of_ADR_The_Baseline_Problem_of_What_ADR_is_and_What_it_is_Compared_to, σ.1.

[12] Ποδηματά, ό.π., σ.18 (βλ. ειδικά και υποσημ.15).

[13] Menkel-Meadow, ό.π. (βλ. πηγή 8), σ.430, 432.

[14] Ποδηματά, ό.π., σ.19.

[15] JAMS.(2018). About Us. https://www.jamsadr.com/about/

[16] Menkel-Meadow, ό.π., σ.434-8, όπου αναφέρονται και συγκεκριμένες δικονομικές τροποποιήσεις σε ομοσπονδιακό επίπεδο, ενδ. με τη Civil Justice Reform Act του 1990, τις Administrative Dispute Resolution Acts του 1990 και του 1998 κ.α. Όπως τονίζει χαρακτηριστικά η συγγραφέας: «..virtually every federal court in the US has some form of ADR». Αντίθετα, σε ό,τι αφορά τον ιδιωτικό τομέα, χαρακτηριστικό αποτελεί το παράδειγμα της μίνι-δίκης (mini-trial), θεσμός ο οποίος γνώρισε ιδιαίτερη απήχηση στον κόσμο των επιχειρήσεων κατά τις δεκαετίες του ’80 και ’90.

[17] Menkel-Meadow, ό.π., σ.423, υποσημ.23.

[18] Bryant G, and McClellan K. (2018). – The Disappearing Civil Trial: Implications for the Future of Law Practice, σ.294-5, Figure 1.

[19] Βαλμαντώνη Γ. (2013). Μερικές σκέψεις για τη διαμεσολάβηση και τη σχέση της με τη δικαστική διαδικασία, ΕλλΔνη 54(2013), σ.345 (υπό 2).

[20] Ποδηματά, ό.π., σ.20, ιδίως υποσημ.25.

[21] Ποδηματά, ό.π., σ.20-1, Mistelis L. (2001). ADR in England and Wales: A Successful Case of Public Private Partnership. http://www.academia.edu/262766/ADR_In_England_and_Wales_12_Am, ιδίως σσ.12, 14-5.

[22] Αναλυτικότερα, βλ. HALSEY V MILTON KEYNES GENERAL NHS TRUST ETC: CA 11 MAY 2004, EWCA Civ 576 https://docentes.fd.*unl.pt/docentes_docs/ma/JPF_MA_29940.pdf.

[23] Andrews N. (2018). Mediation: International Experience and Global Trends, σσ.12-4 (υπό C), 35-6 (υπό iii, iv).

[24] CEDR (2018). About CEDR. https://www.cedr.com/about_us/, Mistelis, ό.π. σ.30.

[25] Mistelis, ό.π., σ.28-9.

[26] Ποδηματά, ό.π., σ.26-7.

[27] European Parliament (2014). Rebooting the Mediation Directive: Assessing the limited impact of its implementation and proposing measures to increase the number of mediations in the EU. http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2014/493042/IPOL-JURI_ET(2014)493042_EN.pdf. σ.1.

[28] Ποδηματά, ό.π., σ.24-5.

[29] Αντίστοιχες αντιλήψεις επικρατούν και στο Ηνωμένο Βασίλειο, βλ. Ποδηματά, ό.π., σ.21 υποσημ.34, στο σχόλιο του Andrews, αλλά και τη μελέτη του ιδίου, ό.π., υπό VII (Particular European Jurisdictions), όπου καταδεικνύεται σαφώς πως οι περισσότερες χώρες της Ε.Ε. τάσσονται κατά της υποχρεωτικής διαμεσολάβησης. Σε ό,τι αφορά, τέλος, την αγγλική νομολογία, βλ. HALSEY V MILTON KEYNES GENERAL NHS TRUST ETC: CA 11 MAY 2004, EWCA Civ 576, ό.π.

[30] Βλ. τη μελέτη του Andrews, ό.π., ειδικά σε Αυστρία, Βέλγιο, σσ.18-9, Γιαννόπουλος Π. (2018). Η απόπειρα εξωδικαστικής επίλυσης της διαφοράς μέσω διαμεσολάβησης ως όρος του παραδεκτού της συζήτησης κατά το Ν. 4512/2018, Εκδ. Σάκκουλα, σσ.11-3.

[31] Ποδηματά, ό.π., σ.28-9.

[32] Στο συμπέρασμα της μελέτης της Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου οι ενέργειες του Ιταλού νομοθέτη επιδοκιμάζονται ιδιαίτερα, καθώς η Ιταλία είναι το μόνο κράτος της Ε.Ε. στο οποίο έχει παρατηρηθεί τέτοια ραγδαία αύξηση των διαμεσολαβητικών δραστηριοτήτων, European Parliament, ό.π., σ.163-4, βλ. και Κομνηνό Κ., Υποχρεωτική Διαμεσολάβηση και Ενωσιακό Δίκαιο, ΕφΑΔΠολΔ 1/2018, σ.104 (υπό V).

[33] Βλ. ανωτέρω υποσημ.1.

[34] Για διεξοδική ανάλυση των ζητημάτων, βλ. ΟλΑΠ (2018). Πρακτικά και απόφαση διοικητικής ολομέλειας, αρ. 34/2018. https://dskas.gr/wp-content/uploads/2018/08/%CE%91%CF%80%CF%8C%CF%86%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CE%94%CE%B9%CE%BF%CE%B9%CE%BA.-%CE%9F%CE%BB.-%CE%91%CE%A0-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B5%CF%83%CE%BF%CE%BB%CE%AC%CE%B2%CE%B7%CF%83%CE%B7.pdf, και ιδίως την εισήγηση του Προέδρου της Ολομέλειας των Προέδρων Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος και του Προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών κ. Δ. Βερβεσού, σσ.51-74.

[35] ΔΕΕ (18.3.2010). Alassini κλπ. κατά Telecom Italia SpA, C-317/08, C-318/08, C-319/08, C-320/08. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:62008CJ0317&from=EN, ΔΕΕ (14.6.2017). Menini/Rampanelli κατά Banco Popolare Società Cooperativa, C-75/2016, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:62016CJ0075&from=EN.

[36] Η γνωμοδότηση αυτή, πάντως, συνάντησε ισχυρή μειοψηφία (21 ψήφοι υπέρ – 17 κατά), βλ. και τα εκτιθέμενα υπέρ του νόμου επιχειρήματα εκ μέρους του εισηγητή Αρεοπαγίτη Πιπιλίγκα Ν., ΟλΑΠ, ό.π., σσ. 3-50.

[37] Βλ. ενδ. Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών (2018) – Υπόμνημα ενώπιον της Διοικητικής Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, http://www.dsa.gr/sites/default/files/news/attached/diamesolavisi-ypomnimashedio_2_28.6.2018.pdf, Ποδηματά, ό.π., σσ.82-4, Lawnet.gr (2018). Ένωση Δικαστών: δικαίωση των θέσεών μας η απόφαση της Διοικητικής Ολομ. του Αρείου Πάγου για την διαμεσολάβηση. http://www.lawnet.gr/news/enosi-dikaston-dikaiosi-ton-8eseon-mas-i-apofasi-tis-dioikitikis-olom-tou-areiou-pagou-gia-tin-diamesolabisi-37856.html, Αντίθ. Μάζης Π. (2018), ό.π., σσ.366-7 (υπό IV).

[38] Ποδηματά, ό.π., σσ.30-2 (υπό 3), Μάνδρου Ι. (2018). Διαμεσολάβηση στα χαρτιά. http://www.kathimerini.gr/918594/article/epikairothta/ellada/diamesolavhsh-sta-xartia

[39] Το εγχείρημα τούτο παρουσιάζεται ιδιαίτερα δύσκολο, κυρίως λόγω της υψηλής αναλογίας δικηγόρων που παρατηρείται στην ελληνική επικράτεια, η οποία καθιστά ιδιαίτερα ευχερή την πρόσβαση του μέσου κοινωνού στην τακτική δικαιοσύνη, βλ. Ποδηματά, ό.π., σ.31, υποσημ.65.

[40] Έπειτα από πρωτοβουλία της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για το Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο, Lim, G. & Mackie, K. (2018). Signing The Singapore Convention: Cross-Border Enforceability In Mediation. https://www.imimediation.org/2018/11/01/signing-the-singapore-convention-cross-border-enforceability-in-mediation/

[41] Masucci, D. & Ravala, M.S. (2018). The Singapore Convention: A First Look. https://www.imimediation.org/2018/10/24/the-singapore-convention-a-first-look-2/

Έχει περάσει αρκετός χρόνος (7 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αποφοίτησα από τη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών τον Φεβρουάριο του 2018 και την περίοδο αυτή εργάζομαι ως ασκούμενος δικηγόρος. Κατά την περίοδο φοίτησής μου είχα λάβει μέρος σε προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών (MUN), ενώ μέσω του προγράμματος Erasmus έζησα στην πόλη Mannheim της Γερμανίας για 6 μήνες, αποκτώντας σφαιρικότερη αντίληψη αναφορικά με τους διεθνείς θεσμούς. Δια της εθελοντικής οδού έχω ταξιδέψει σε χώρες όπως η Ισλανδία και το Μαρόκο, συμμετέχοντας σε πολλαπλά projects διασυνοριακού ενδιαφέροντος και αποκομίζοντας πολύτιμες εμπειρίες. Το ενδιαφέρον μου εστιάζεται ιδιαίτερα σε θεσμούς όπως η διαμεσολάβηση, η διαιτησία αλλά και γενικότερα το ADR (Alternative Dispute Resolution).

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest