Vojislav Šešelj: Έγκλημα και τιμωρία με φόντο τα Βαλκάνια

Αν αναλογιστεί ή ερευνήσει κάποιος τον αριθμό των προσωπικοτήτων που έχουν αναδείξει οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων σε τομείς όπως οι τέχνες, η φιλοσοφία και οι επιστήμες, το μόνο σίγουρο είναι πως δεν θα είναι προετοιμασμένος για τα αποτελέσματα που θα προκύψουν από την αναζήτηση αυτή. Και αυτό εν μέρει διότι, δυστυχώς και για τις επόμενες δεκαετίες, ολόκληρη η ανθρωπότητα θα θυμάται τη Χερσόνησο του Αίμου ως το θέατρο των επιχειρήσεων, αλλά και της πρωτοφανούς βίας κατά τη δεκαετία του 1990. Πρόκειται για μια περίοδο που στιγματίστηκε από προσωπικότητες οι οποίες διέπραξαν ειδεχθή εγκλήματα στο όνομα εθνικιστικών ιδεών, αφήνοντας εκατόμβες νεκρών πίσω τους, χωρίς πολλοί εξ αυτών ακόμα και μέχρι σήμερα -20 και παραπάνω χρόνια μετά- να έχουν τιμωρηθεί για τα πεπραγμένα τους. Μια από αυτές τις περιπτώσεις είναι και αυτή του Πρώην Αντιπροέδρου της Σερβικής Δημοκρατίας κατά την περίοδο 1998-2000, Vojislav Šešelj.

Η προσωπικότητα

Ο Vojislav Šešelj υπήρξε επί σειρά ετών ηγέτης του ακραίου εθνικιστικού κόμματος “Σερβικό Ριζοσπαστικό Κόμμα”. Αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, αλλά και εξαιρετικά δημοφιλής, αποτέλεσε και αποτελεί μια από τις εναπομείνασες ηγετικές προσωπικότητες που ανεδείχθησαν κατά τη δεκαετία του 1990, με καθοριστικό ρόλο κατά τη διάρκεια του Γιουγκοσλαβικού Πολέμου, ενώ παράλληλα είναι ένας από τους υπεύθυνους για τη διάλυση της Ομοσπονδίας, καθώς και για τις ωμότητες που συντελέστηκαν εκείνη την περίοδο.

Το πιο παράδοξο στην υπόθεσή του είναι η οικειοθελής παράδοσή του στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) το 2003, όντας σίγουρος για την αθωότητά του – κάτι το οποίο φαίνεται και από την περιφρονητική, έως και προσβλητική, στάση που είχε έναντι του Δικαστηρίου όλα αυτά τα χρόνια των αλλεπάλληλων ακροαματικών διαδικασιών. Ο Šešelj αντιμετώπισε 9 δικαστήρια -3 για εγκλήματα κατά τις ανθρωπότητας και 6 για εγκλήματα πολέμου- κατά την περίοδο 1991-1993. Επί 11 χρόνια ήταν προφυλακισμένος στις φυλακές υψίστης ασφαλείας στο Scheveningen, κατά τη διάρκεια της εξέτασης των υποθέσεών του. To 2014 αφέθηκε ελεύθερος, καθώς τον είχε προσβάλλει καρκίνος στο έντερο, και κλήθηκε αναγκαία η ιατροφαρμακευτική αγωγή και θεραπεία του. Παρ’ όλα αυτά στις εκλογές του 2016, όντας ακόμα αθώος, ηγήθηκε του σχηματισμού του, ο οποίος και κέρδισε 23 έδρες στο σερβικό Κοινοβούλιο. Την ίδια χρονιά, λίγους μήνες αργότερα, αθωώθηκε από τις κατηγορίες που τον βάρυναν και από τα 9 δικαστήρια. Όμως, τον Απρίλιο του 2018 ο Μηχανισμός Διεθνών Ποινικών Δικαστηρίων τον καταδίκασε ερήμην σε 10ετή φυλάκιση.

Το ξεκίνημα και η δράση του Šešelj

Ήδη πριν από τη δεκαετία του 1990 ο Vojislav Šešelj ήταν ιδιαίτερα γνωστός για το ακαδημαϊκό του έργο, αλλά για τις πεποιθήσεις του σχετικά με τη θέση και την κυριαρχία του σερβικού στοιχείου στην περιοχή της Γιουγκοσλαβίας. Μάλιστα, για τις πεποιθήσεις του είχε φυλακιστεί το 1984. Το γεγονός αυτό συνέβαλε στο να γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στον σερβικό εθνικιστικό χώρο, και είχε ως αποτέλεσμα τον αυτοπροσδιορισμό του ως ηγέτη και συνεχιστή του οράματος και της δράσης των Četnici, καθώς και όλου του ακραίου εθνικιστικού χώρου, με σκοπό τη δημιουργία μιας μεγαλύτερης Σερβίας που θα αντικαθιστούσε την Ομοσπονδία – η οποία ήδη άρχιζε να διαλύεται με τον θάνατο του Josip Broz Tito. Αξίζει να αναφερθεί επίσης ότι οι Σέρβοι φιλοβασιλικοί εθνικιστές -γνωστοί ως Četnici- είχαν συμμετάσχει ως ένοπλη ομάδα και

Ο Šešelj κρατώντας αυτόματο τυφέκιο (1991)

στους δυο Παγκόσμιους Πολέμους. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπό την ηγεσία του Draža Mihailović, αν και στην αρχή αντιστάθηκαν εναντίον των ναζιστικών στρατευμάτων, μετά την κατάληψη της χώρας συνεργάστηκαν στενά με τις δυνάμεις του Άξονα.
Η δράση και η ρητορική του Šešelj απέδειξε τη φήμη που είχε κερδίσει, καθώς και τα -ομολογουμένως μοναδικά- ηγετικά του χαρακτηριστικά. Στην πορεία συνεργάστηκε, ή φαίνεται ότι είχε στενή συνεργασία με παραστρατιωτικές ομάδες, όπως τους συνεχιστές των Četnici, τους Λευκούς Αετούς, ενώ φέρεται και ως ο υπεύθυνος στρατολόγησης ένοπλων εθελοντικών ομάδων οι οποίες κέρδισαν το προσωνύμιο “Šešeljovski” (οι άνδρες του Šešelj). Το πεδίο δράσης όλων αυτών των ομάδων ήταν κατά κύριο λόγο η Βοσνία και η Κροατία κατά τη διάρκεια του πολέμου της δεκαετίας του 1990, όπου και διέπραξαν ανομολόγητες -θα έλεγε κανείς- κτηνωδίες. Φυσικά, η σχέση του Šešelj με αυτές τις οργανώσεις μόνο τυχαία δεν είναι.

Ο ίδιος πλειστάκις είχε αναφερθεί εναντίον των Κροατών και των Βοσνίων, αλλά και εναντίον άλλων μειονοτικών ομάδων, με τους πλέον προσβλητικούς και ρατσιστικούς χαρακτηρισμούς σε δηλώσεις και ομιλίες του, ενώ δεν δίστασε μάλιστα να απειλήσει ακόμα και ίδιο το NATO ότι, αν επιχειρήσει εναέριες βομβαρδιστικές επιθέσεις στα πλαίσια της επέμβασής του στον πόλεμο της Βοσνίας για τη διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας, η Σερβία θα επιχειρούσε ανταπόδοση του πλήγματος μέσω πυραυλικών επιθέσεων εδάφους-εδάφους εναντίον στόχων σε Ιταλία, Αυστρία και Κροατία.

Εκκαθαρίσεις στη Vojvodina

To 1992 οπλισμένοι Σέρβοι εθελοντές εθνικιστές κατέλαβαν το κροατικό χωριό Hrtkovci, το οποίο βρίσκεται στην επαρχία της Vojvodina. Η επιχείρηση ξεκίνησε την άνοιξη του ίδιου έτους. Χιλιάδες πολίτες κροατικής καταγωγής αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες δια της βίας, ενώ πολλοί, αρνούμενοι να

O Vojislav Šešelj και ο παραστρατιωτικός ηγέτης Dragan Vasiljković το 1991 στην Κροατία

αφήσουν τα σπίτια τους, δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ. Η κατάσταση άρχισε να εκτραχύνεται όταν πολλοί Σέρβοι πρόσφυγες από τη Βοσνία και την Κροατία, όντας ήδη ριζοσπαστικοποιημένοι, βρήκαν καταφύγιο και ελπίδα στις ρητορικές αλλά και στις ένοπλες ομάδες του Šešelj, οι οποίες αποτελούσαν ένθερμους υποστηρικτές και οπαδούς του, και έπαιρναν κατευθυντήριες εντολές απευθείας από τον ίδιο.

Šešelj και Milošević: Φίλοι και Εχθροί

Ο πόλεμος στη Βοσνία έφερε Šešelj και Milošević στο ίδιο στρατόπεδο. Οι σχέσεις τους, όμως, δέχτηκαν ισχυρούς τριγμούς όταν ο Milošević εξαναγκάστηκε, λόγω της έκβασης των επιχειρήσεων στη Βοσνία, να συνθηκολογήσει και να προχωρήσει σε ειρήνευση, αποσύροντας τη στήριξή του προς τους Σερβοβόσνιους και τις ένοπλες δυνάμεις τους. Σε αυτό το σημείο οι δύο άντρες ήρθαν σε αντιπαράθεση, και χαρακτηριστική παραμένει η δήλωση που έκανε ο Milošević σε μέσο ενημέρωσης, χαρακτηρίζοντας τον Šešelj “προσωποποίηση της βίας και του πρωτογονισμού”.

Η σύγκρουση που ξέσπασε, όμως, αργότερα στην κοιλάδα του Κοσσυφοπεδίου ένωσε και πάλι τους δύο άντρες. Σε δηλώσεις του ο Šešelj είχε πει πως οι Αλβανοί διαθέτουν πατρίδα στην οποία και πρέπει να μείνουν. Παρ’ όλα αυτά, θα γίνουν δεκτοί μόνο όσοι αλβανικής καταγωγής πολίτες θεωρούν και αγαπούν τη Σερβία ως πατρίδα τους.
Ίσως είναι προφανής και εύλογη η στάση του Milošević μετά το τέλος των εχθροπραξιών. Αν και είχαν συγκρουστεί στο παρελθόν, ο ίδιος από το κελί του στη Χάγη προέτρεψε τους υποστηρικτές του να ακολουθήσουν και να στηρίξουν τον Šešelj για το αξίωμα του Προέδρου στις προεδρικές εκλογές της Σερβίας το 2002, στις οποίες εκείνος βγήκε 3ος.

Οι δίκες και το κατηγορητήριο

Μετά την οικειοθελή παράδοση του Šešelj το 2003 στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, το 2006 του επέρριψαν κατηγορίες για σύσταση παραστρατιωτικών οργανώσεων, συμμετοχή και σχεδιασμό εκτελέσεων, δολοφονιών, βασανιστηρίων, βιασμών και παράνομων φυλακίσεων μη Σέρβων κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων σε Βοσνία, Κροατία και Κόσοβο. Ο Šešelj, αρνούμενος τις κατηγορίες, ξεκίνησε απεργία πείνας κατά τη διάρκεια της προφυλάκισής του. Το σημαντικότερο, όμως, είναι η αύξηση της δημοτικότητάς του όσο καιρό ήταν κρατούμενος. Με τον σερβικό εθνικισμό σε έξαρση, μεγάλο μέρος των οπαδών του κινητοποιήθηκε, προχωρώντας σε διαδηλώσεις έξω από την αμερικανική πρεσβεία στο Βελιγράδι εναντίον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και των κατηγοριών που επέρριψε στον Šešelj, ενώ παράλληλα κατηγόρησαν και τις ΗΠΑ για εμπλοκή στην υπόθεση της φυλάκισής του, καθώς σκιωδώς κινούσαν τα νήματα και υπαγόρευαν τις κινήσεις του Ειδικού Δικαστηρίου. Με αυτόν τον τρόπο κατέστησαν τον Šešelj ήρωα. Αυτή είναι και η αιτία της σταδιακής και ολοένα αυξανόμενης δημοτικότητας του Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος, στο οποίο ο Šešelj ακόμα είχε την εξουσία.

Μετά από 11 χρόνια προφυλάκισης ο Šešelj αφέθηκε ελεύθερος, καθώς έπρεπε να υποβληθεί σε χημειοθεραπείες και φαρμακευτική αγωγή, ενώ τέθηκε και υπό στενή ιατρική παρακολούθηση. Τον Μάρτιο του 2016 αθωώθηκε από όλες τις κατηγορίες και από τα 9 εκκρεμή δικαστήρια – μια απόφαση πρωτοφανής για τα δεδομένα, εξαιρετικά αμφιλεγόμενη, η οποία και προκάλεσε τεράστια έκπληξη, αλλά και οργή από πλευράς των κατηγόρων. Δεν ήταν λίγοι, μάλιστα, εκείνοι οι οποίοι θεώρησαν ότι αυτή η απόφαση θα

Ο Šešelj σε συνέντευξή του, μετά την αθώωσή του από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο το 2016

έβαζε φωτιά στα θεμέλια των σχέσεων των κρατών όλης της Βαλκανικής, όπως είχε αναφέρει χαρακτηριστικά και ο τότε Υπουργός Εξωτερικών της Κροατίας, Miro Kovač, φέρνοντας πάλι στην επιφάνεια τα μίση και τις πληγές που άφησε ο γιουγκοσλαβικός πόλεμος, τα οποία με πολύ κόπο έγινε προσπάθεια από όλες τις πλευρές να μείνουν στις μνήμες του παρελθόντος. Αξιοσημείωτη, επίσης, ήταν η δήλωση του τότε Κροάτη Πρωθυπουργού, Tihomir Orešković, ο οποίος και χαρακτήρισε την αθωωτική απόφαση ως “ντροπιαστικό χαστούκι στα θύματα” των εγκλημάτων του Šešelj.

Σύμφωνα με την εν λόγω απόφαση, η δικαστής Lattanzi έκρινε ότι δεν υπήρχε ποινική ευθύνη στη ρητορική του Šešelj αναφορικά με τις δηλώσεις περί διεύρυνσης της Σερβίας, χαρακτηρίζοντάς τις ως δηλώσεις πολιτικού περιεχομένου και διακυβεύματος, και όχι ως εκπόνηση σχεδίου γενοκτονιών και μαζικών εξοντώσεων σε βάρος μειονοτήτων. Επίσης, ο Šešelj απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες αναφορικά με στρατολόγηση εθελοντών και σύσταση ένοπλων παραστρατιωτικών ομάδων, καθώς και για συμμετοχή, σχεδιασμό και οργάνωση εγκλημάτων πολέμου. Αναφορικά με τη στρατολόγηση εθελοντών, το επιχείρημα που τον απάλλαξε ήταν το γεγονός ότι το γιουγκοσλαβικό Σύνταγμα επέτρεπε την ύπαρξη εθελοντών σε ένοπλες συγκρούσεις και, ως εκ τούτου, αυτοί επιλέχθηκαν και λάμβαναν διαταγές από το Γενικό Επιτελείο της επιτιθέμενης χώρας, και όχι από τον Šešelj. Με τη σειρά του αυτό το επιχείρημα τον απαλλάσσει και από οποιαδήποτε ανάμειξη σε εγκληματικές ενέργειες, όπως είναι αντιληπτό.

Στις 11 Απριλίου 2018, όμως, το σκηνικό της υπόθεσης άλλαξε απότομα και ριζικά. Ο Μηχανισμός Ελέγχου των Διεθνών Ποινικών Δικαστηρίων ανέτρεψε την αθωωτική απόφαση υπέρ του Šešelj, και τον καταδίκασε σε 10 χρόνια φυλάκισης για 3 υποθέσεις εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, δικαιώνοντας καθυστερημένα και μετά από χρόνια τα θύματα του πολέμου, καθώς και τους συγγενείς τους.

Κανένας ηγέτης και κανένας άνθρωπος δεν είναι δυνατόν να απαλλαγεί από τις ιδέες του τη στιγμή που αποφασίζει και πράττει. Γίνεται συχνά αντιληπτό ότι η φυσιογνωμία ενός ηγέτη και η ικανότητά του σε ό,τι αφορά στη λήψη αποφάσεων και στη διαχείριση κρίσεων μπορεί να καθορίσει τη μοίρα ενός ολόκληρου λαού, αλλά και την κουλτούρα του, καθιστώντας τη μικροπολιτική -αν μπορεί κανείς να τη χαρακτηρίσει έτσι-, πεδίο ανάλυσης και έρευνας μείζονος σημασίας. Αυτό αποδεικνύεται και από τα παρακάτω: Στα πλαίσια της ενταξιακής πολιτικής της Σερβίας στο NATO και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν είναι λίγοι

Ο Šešelj καίει μια σημαία της ΕΕ έξω από το Ειδικό Δικαστήριο στο Βελιγράδι μαζί με οπαδούς του

εκείνοι που γυρνούν πάλι πίσω στις ακραίου τύπου εθνικιστικές ιδέες του Šešelj και των εκφραστών του, φοβούμενοι για την ασφάλεια και την κυριαρχία της χώρας τους. Η δημοτικότητά του ακόμα και τώρα είναι ιδιαιτέρως υψηλή – κάτι που ευνοούν φυσικά η εξαιρετικά δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας και τα υψηλά επίπεδα ανεργίας. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί το ερώτημα αν οι εντάσεις και οι προκλήσεις των Βαλκανίων μπορούν να αντιμετωπιστούν τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από τις ίδιες τις χώρες, σε μια κρίσιμη χρονικά στιγμή για την περιοχή.

Πήγες:

  1. ICTY. (2016). Trial Judgement Summary for Vojislav Šešelj, The Hague
    http://www.icty.org/x/cases/seselj/tjug/en/160331_judgement_summary.pdf
  2. ICTY. (2016). Trial Judgement in the case of Vojislav Šešelj delivered, Tribunal, The Hague
    http://www.icty.org/en/press/trial-judgement-in-the-case-of-vojislav-seselj-delivered
  3. Καθημερινή. (2018). Καταδίκη Βόισλαβ Σέσελι σε δεκαετή κάθειρξη
    http://www.kathimerini.gr/958479/article/epikairothta/kosmos/katadikh-voislav-seseli-se-dekaeth-ka8eir3h
  4. Balkan Insight. (2014). Hague Releases Seselj on Health Grounds
    http://www.balkaninsight.com/en/article/icty-grants-early-release-to-seselj
  5. BBC News. (2006). Serbs march in support of Seseljs
    http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6202624.stm
  6. BBC News. (2006). Serbian suspect to stand in poll
    http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6168074.stm
  7. BBC News. (2007). Profile: Vojislav Seselj
    http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2317765.stm
  8. Intedependent. (1992).  “Cleansing” row prompts crisis in Vojvodina,
    https://www.independent.co.uk/news/world/europe/cleansing-row-prompts-crisis-in-vojvodina-1542202.html
  9. Institute for War and Peace Reporting. (2011). Seselj Bid to Discontinue Trial Rejected
    https://iwpr.net/global-voices/seselj-bid-discontinue-trial-rejected
  10. Amnesty International. (2018). Serbia: Conviction of war criminal delivers long overdue justice to victims
    https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/04/serbia-conviction-of-war-criminal-delivers-long-overdue-justice-to-victims/
  11. The Economist. (2016). Vojislav Seselj’s acquittal is a victory for advocates of ethnic cleansing
    https://www.economist.com/europe/2016/03/31/vojislav-seseljs-acquittal-is-a-victory-for-advocates-of-ethnic-cleansing
  12. The New York Times. (2016). Vojislav Seselj, Serbian Nationalist, Is Acquitted of War Crimes by Hague Tribunal
    https://www.nytimes.com/2016/04/01/world/europe/vojislav-seselj-war-crimes.html
  13. BBC News. (2007). Serb accused at war crimes trial.
    http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7082309.stm
  14. Reuters. (2016). Ultra-nationalist resurgence could complicate Serbia’s EU path
    https://www.reuters.com/article/us-serbia-election-ultranationalists/ultra-nationalist-resurgence-could-complicate-serbias-eu-path-idUSKCN0XF0LR

Tagged under:

Ο Ανέστης Ματζίρης είναι Απόφοιτος Τμήματος Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών και πλέον μεταπτυχιακός φοιτητής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στις Διεθνείς Σχέσεις (Στρατηγική Ανάλυση και Διεθνείς Πολιτική) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Έχει συμμετάσχει σε ημερίδες Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων. Ενδιαφέροντα του οι Διεθνείς Σχέσεις, Ιστορία, Θεωρία Πολέμου, Αμυντικές Τεχνολογίες, Πολιτική Οικονομία και Άμυνα, Διεθνές Εμπόριο, Βαλκανική Χερσόνησος.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest