Ανασκόπηση και συνέπειες της εσωτερικής κρίσης στη Βενεζουέλα

Το προφίλ της χώρας

Η Βενεζουέλα -ή, επίσημα, η Μπολιβαριανή Δημοκρατία της Βενεζουέλας- είναι κράτος της Νοτίου Αμερικής, και υπήρξε για πολλά χρόνια ισπανική αποικία. Ο πληθυσμός της χώρας υπολογίζεται σε 31 εκατομμύρια κατοίκους, και έχει πρωτεύουσα το Caracas. Συνορεύει με τη Βραζιλία στα νότια, με την Κολομβία στα δυτικά, και με τη Guyana στα ανατολικά. Στα βόρεια βρέχεται από τη θάλασσα της Καραϊβικής, και τα χωρικά ύδατά της οριοθετούνται από τη Δομινικανή Δημοκρατία, την Antigua και Barbuda, και το Trinidad και Tobago. Ο πρώην Πρόεδρος της χώρας, Hugo Chavez, έμεινε γνωστός για την εγκαθίδρυση ενός μοντέλου σοσιαλιστικής δημοκρατίας, για την καλή του σχέση με τον Κουβανό ηγέτη Fidel Castro, καθώς και για την επιθυμία του να συγκροτήσει μία «ασπίδα» έναντι της επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής στη Λατινική Αμερική.

Η οικονομία της χώρας βασίζεται -ως επί το πλείστον- στα τεράστια αποθέματα πετρελαίου που διαθέτει, τα οποία είναι τα μεγαλύτερα στον κόσμο. Ο πετρελαϊκός τομέας της συνιστά κατά προσέγγιση το ένα τρίτο του Α.Ε.Π. της χώρας, και υπολογίζεται ότι σχετίζεται άμεσα με το 80% των εξαγωγών. Η κυρίαρχη εταιρεία είναι η Petroleos de Venezuela, γνωστή και ως PDVSA. Επίσης, η Βενεζουέλα είναι μία από τις πέντε ιδρυτικές χώρες του Οργανισμού Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (Ο.Π.Ε.Κ.), του οποίου η έδρα βρίσκεται στη Βιέννη, την πρωτεύουσα της Αυστρίας. Το όραμα για τη συγκρότηση του Ο.Π.Ε.Κ. ανήκε στον Βενεζουελανό Πρόεδρο Juan Pablo Perez Alfonso. Η πρόταση βασιζόταν στην ανάγκη για επανακαθορισμό των τιμών του πετρελαίου, οι οποίες είχαν μειωθεί δραματικά τον Αύγουστο του 1960. Η χώρα είναι, μεταξύ άλλων, γνωστή και για τις σημαντικές ποσότητες καφέ και κακάο που διαθέτει. Μάλιστα, κατά το 1970, βρισκόταν κοντά στο επίπεδο της Κολομβίας σε ό,τι αφορά στην παραγωγή καφέ, αλλά σήμερα ο πετρελαϊκός τομέας έχει επηρεάσει αρκετά την αγροτική της οικονομία, ενώ πολλοί κάτοικοί της έχουν στραφεί στον τριτογενή τομέα παραγωγής. Ακόμα, είναι η πρώτη χώρα παγκοσμίως που κατήργησε τη θανατική ποινή για όλα τα εγκλήματα, το 1863.

Ιστορική αναδρομή

Για χρόνια, η Βενεζουέλα ταλανιζόταν από εσωτερικές κρίσεις. Το 1859 ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος, γνωστός ως Ομοσπονδιακός Πόλεμος, και, εν συνεχεία, ακολούθησε αντιπαράθεση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με την κατανομή εδαφών στη Guyana, μέχρι που διεθνής επιτροπή αποφάνθηκε ότι τα εν λόγω εδάφη ανήκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Cipriano Castro αρνήθηκε να πληρώσει τα κρατικά χρέη, οδηγώντας σε ναυτικό αποκλεισμό της χώρας από τη Βρετανία, τη Γερμανία και την Ιταλία, από τον Δεκέμβριο του 1902 μέχρι και τον Φεβρουάριο του 1903. Η εύρεση αποθεμάτων πετρελαίου στο Maracaibo υπήρξε, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, γεγονός κομβικής σημασίας για τη Βενεζουέλα, μεταμορφώνοντας την οικονομία της.

Το 1958 εξελέγη Πρόεδρος ο Romulo Betancourt, επικεφαλής του ιστορικού κόμματος της χώρας, «Δημοκρατική Δράση» (AD). Κατά το διάστημα από τις 3 έως τις 5 Ιουνίου του 1962, σφοδρές συγκρούσεις σημειώθηκαν στους δρόμους του Puerto Cabello μεταξύ κυβερνητικών στρατευμάτων και ανταρτών, καθώς η χώρα κλονιζόταν από εκτεταμένο κύμα βίας μετά τη διακοπή των διπλωματικών της σχέσεων με την Κούβα, τον Νοέμβριο του 1961. Μάλιστα, η κατάσταση συνέχισε να είναι τεταμένη και κατά τη δεκαετία του 1980, όταν η πτώση των διεθνών τιμών του «μαύρου χρυσού» έφερε οικονομική λιτότητα και κοινωνική αναταραχή. Επακόλουθο αυτού ήταν η ανάδυση πολιτικής κρίσης, με αποτέλεσμα τον θάνατο εκατοντάδων ανθρώπων κατά τις ταραχές του Caracazo, το 1989. Έπειτα, έγιναν δύο αποτυχημένες απόπειρες πραξικοπήματος το 1992 και, εν τέλει, o Hugo Chavez ανέλαβε -με ένα τρίτο και επιτυχημένο πραξικόπημα- τα ηνία της χώρας, το 1994. Ωστόσο, το 1998 ο ίδιος εξελέγη Πρόεδρος της Βενεζουέλας, και παρέμεινε στην εξουσία παρά το πραξικόπημα του 2002 και τις απεργιακές κινητοποιήσεις που ακολούθησαν.

Η μετά Chavez εποχή – Παρούσα κατάσταση

Ο Hugo Chavez επανεξελέγη το 2006 και το 2012, αλλά πέθανε αιφνίδια το 2013. Νέος Πρόεδρος ανέλαβε ο Nicholas Maduro. Παρ’ όλα αυτά, από το 2014 ξεκίνησαν διαδηλώσεις εξαιτίας της αύξησης της εγκληματικότητας και του πληθωρισμού. Στις 16 Ιανουαρίου του 2016, ο Maduro ανακοίνωσε -με σχετικό διάταγμα- ότι η χώρα βρίσκεται σε δεινή οικονομική κατάσταση, ενώ στις 14 Μαΐου το δημοσιοποίησε, παρακάμπτοντας την Εθνοσυνέλευση. Από τον Ιούνιο του 2016, οι εξεγέρσεις λόγω έλλειψης τροφίμων γίνονται συχνό φαινόμενο, ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα ξεπεράσει το 1.500% μέσα στο 2017. Ακόμα, ο Πρόεδρος Maduro πραγματοποίησε αυξήσεις μισθών, μια κίνηση που, σύμφωνα με την αντιπολίτευση, επιδεινώνει την κατάσταση στη χώρα. Στις αρχές του τρέχοντος έτους, το Ανώτατο Δικαστήριο της Βενεζουέλας αποφάσισε το «κλείσιμο» του Κοινοβουλίου, ενέργεια που καταδικάστηκε έντονα από τον Γενικό Εισαγγελέα, ενώ ο Αντιπρόεδρος της Βουλής, Freddy Guevara, που πρόσκειται στην αντιπολίτευση, ανέφερε ότι η πρόταση αυτή οδηγεί στη δικτατορία. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης αναζητούν τρόπους για να εκδιώξουν τον Πρόεδρο Maduro, αφού οι προσπάθειες για σύναψη συμφωνιών με πολυεθνικές εταιρίες, όπως η Rosneft, κατά τη διάρκεια της πρόσφατης Εθνοσυνέλευσης απέβησαν άκαρπες. 

Ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών, Sergey Lavrov, δήλωσε ότι «οι εξωτερικές δυνάμεις δεν θα πρέπει να βάλουν λάδι στη φωτιά των εσωτερικών συγκρούσεων της Βενεζουέλας», και πρόσθεσε «είμαστε σίγουροι για την αρχή της μη επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις». Παρ’ όλα αυτά, ο Ο.Η.Ε., οι Η.Π.Α., η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη της Λατινικής Αμερικής εξέφρασαν φανερά την ανησυχία τους. Συγκεκριμένα, ο Sir Alan Duncan, Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για θέματα Ευρώπης και Αμερικής, δήλωσε σοκαρισμένος από τα πρόσφατα γεγονότα. Επίσης, η Γερμανία, μέσω του κυβερνητικού εκπροσώπου της, Steffen Seibert, κατηγόρησε τον κύριο Maduro για εκμετάλλευση του πληθυσμού της χώρας, και τον προέτρεψε να «επιστρέψει στις δημοκρατικές αρχές και στο διαχωρισμό των εξουσιών«. Στη Βενεζουέλα, ο Luisa Ortega, πρώην βασικός υποστηρικτής των κυβερνώντων Σοσιαλιστών, δήλωσε ότι η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου αποτελεί υφαρπαγή της εξουσίας. Μεταξύ άλλων, οι διαδηλωτές έχουν βγει στους δρόμους εδώ και δύο εβδομάδες, και διαδηλώνουν, κλείνοντας τους αυτοκινητοδρόμους σε όλες τις μεγάλες πόλεις της χώρας. Πριν λίγες μέρες, ο Πρόεδρος Maduro ταξίδεψε στην Αβάνα -πρωτεύουσα της Κούβας- για να ζητήσει αρωγή από τον Raul Castro.

Διπλωματικές σχέσεις – Στάση Trump

Η τεταμένη κατάσταση στο εσωτερικό της Βενεζουέλας φαίνεται να επηρεάζει και τις διπλωματικές της σχέσεις. Παρά τις όποιες δυσκολίες, η χώρα έχει κατορθώσει να διατηρήσει άριστη συνεργασία με μια σειρά κρατών της Λατινικής Αμερικής, όπως η Κούβα, ο Ισημερινός, η Guyana και η Κολομβία. Ωστόσο, έχει αποσύρει τους διπλωμάτες της από την Παραγουάη, ενώ έχει διακόψει τις συνομιλίες της με τη Βραζιλία από το καλοκαίρι του περασμένου έτους, λόγω της καθαίρεσης της τότε Προέδρου της έτερης χώρας, Dilma Roussef. Επιπλέον, «πάγωσε» τις διπλωματικές σχέσεις της με την Ισπανία, με αφορμή την παρέμβαση της τελευταίας στην υπόθεση του Leopoldo Lopez, ο οποίος απεδείχθη υπαίτιος για τις αιματηρές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Πάντως, η Βενεζουέλα δείχνει να διατηρεί καλές σχέσεις με χώρες όπως η Ιταλία, η Κίνα και το Ιράν, ενώ, αν και για ένα διάστημα είχε διακόψει τις επαφές της με το Ισραήλ, αυτές αποκαταστάθηκαν επί Προεδρίας Maduro. Αξίζει να σημειωθεί ότι βασικός οικονομικός εταίρος της Βενεζουέλας είναι και ο Καναδάς, με τις καναδικές επενδύσεις στη Μπολιβαριανή Δημοκρατία να υπολογίζονται σε 500 εκατομμύρια δολάρια.

Από την άλλη πλευρά, μετά την εκλογή Trump, η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής φαίνεται να είναι πιο επικριτική προς το καθεστώς της Βενεζουέλας. Ο Αμερικανός Πρόεδρος συναντήθηκε με τη σύζυγο του Leopoldo Lopez, Lilian Tintori, στον Λευκό Οίκο, και ζήτησε άμεσα την αποφυλάκιση του ηγέτη της αντιπολίτευσης, καθώς υποστηρίζει πως παραβιάζονται θεμελιώδη δικαιώματά του με την άνευ λόγου παρατεταμένη κράτησή του. Μάλιστα, ο Trump έχει κινήσει διαδικασίες για την επιβολή κυρώσεων σε δύο ανώτατους Βενεζουελανούς αξιωματούχους, οι οποίοι ευθύνονται για διακίνηση απαγορευμένων ουσιών. Διεθνείς αναλυτές αναφέρουν πως, επί Προεδρίας Obama, οι προσπάθειες για κατευνασμό των τεταμένων σχέσεων με τη Βενεζουέλα είχαν πέσει στο κενό, ενώ μέλη της νέας αμερικανικής κυβέρνησης υποστηρίζουν σθεναρά τη στάση του Trump αναφορικά με την υπόθεση της Βενεζουέλας.

Συμπεράσματα

Η Βενεζουέλα έχει βρεθεί, για ακόμη μια φορά, σε αδιέξοδο όσον αφορά στα εσωτερικά της ζητήματα, και αυτό αντανακλάται και στις εξωτερικές της υποθέσεις. Η αξιοποίηση των πετρελαιοπαραγωγικών πηγών, η έλλειψη εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Maduro, η απώλεια διαχρονικών συμμάχων, η κοινωνική κατακραυγή και η οικονομική δυσχέρεια συνιστούν τα βασικά ζητήματα αντιπαράθεσης μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Κύριο μέλημα για την εξεύρεση λύσεων οφείλει να είναι η επιστροφή σε δημοκρατικές αξίες, όπως ο διάλογος, ο οποίος έχει βοηθήσει τη χώρα στο παρελθόν.

Πηγές:

  1. BBC. (2017). Venezuela profile – Overview [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-latin-america-19649649 [Accessed 19 Apr. 2017].
  2. Alexander, Η. (2017). Venezuela’s Supreme Court shuts down parliament in what opponents say is slide towards dictatorship. [online] The Telegraph. Available at: http://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/31/venezuelas-supreme-court-shuts-parliament-opponents-say-slide/ [Accessed 19 Apr. 2017].
  3. WashingtonPost. (2017). Opinion | On Venezuela, a surprise stand from Trump. [online] Washington Post. Available at: https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/on-venezuela-a-surprise-stand-from-trump/2017/02/21/8351a54e-f860-11e6-be05-1a3817ac21a5_story.html?utm_term=.8668404e0bff [Accessed 19 Apr. 2017].
  4. Reuters. (2017). Venezuela says freezes relations with Brazil due to Rousseff removal. [online] Available at: http://www.reuters.com/article/us-brazil-impeachment-venezuela-idUSKCN1162Q2 [Accessed 19 Apr. 2017].
  5. El Universal. (2017). Venezuela to review bilateral relations with Spain. [online] Available at: http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/160122/venezuela-to-review-bilateral-relations-with-spain [Accessed 3 May 2017].

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 19 Μαΐου 1996 και μεγάλωσε στο Ναύπλιο. Είναι προπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Διεθνών κι Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Στα φοιτητικά του χρόνια έχει συμμετάσχει σε διπλωματικά συνέδρια (Model United Nations, Model European Union), ενώ έχει αξιοσημείωτη συνεισφορά σε ερευνητικές ομάδες του Πανεπιστημίου Πειραιώς (Εργαστήριο Μελέτης Κρατών BRICS). Η καταγραφή διεθνών γεγονότων σε συνδυασμό με την εκμάθηση ξένων γλωσσών συνθέτουν μία δυναμική προσωπικότητα με έντονο το στοιχείο της πολύπλευρης ενημέρωσης.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This