Απαγορεύεται να καλύπτεις το πρόσωπό σου. Είσαι ελεύθερη.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις το Νοέμβρη του 2015 στο Παρίσι (BBC News, 2015), το Μάρτιο του 2016 στις Βρυξέλλες (BBC News, 2016) και τον Ιούλιο του 2016 στη Νίκαια (Mirror, 2016) έχουν δημιουργήσει έναν τεράστιο όγκο συζητήσεων σε κοινωνικό, πολιτικό και ακαδημαϊκό πλαίσιο. Παρότι θα ήταν αναμενόμενο η κύρια συζήτηση να αφορά στους τρόπους βελτίωσης της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, την ανάγκη μεταρρύθμισης των -μέχρι τώρα- πολιτικών, αλλά και την επιτακτική ανάγκη για την εξάλειψη του βίαιου εξτρεμισμού, παρατηρείται ότι ένα από τα κομβικά ζητήματα της σχετικής αντιπαράθεσης είναι η απαγόρευση -ή μη- της έκθεσης αντικειμένων, σε δημόσιο χώρο, που θεωρούνται θρησκευτικά σύμβολα – κυρίως από τις ευρωπαϊκές χώρες.

French arists battle burkini ban. (πηγή: http://www.bbc.com/news/world-europe-37197701)

Πιο συγκεκριμένα, το burkini -ένα είδος μαγιό- το οποίο δίνει στις Μουσουλμάνες γυναίκες τη δυνατότητα πρόσβασης στην παραλία, χωρίς να καταπατώνται οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις, είναι ένα από τα καίρια ζητήματα του τελευταίου χρόνου (Bbc.co.uk, 2016). Η απαγόρευση του burkini από ορισμένα όργανα της γαλλικής τοπικής αυτοδιοίκησης συνέβαλε στη διόγκωση αντιπαραθέσεων σχετικά με τα όρια της κρατικής παρέμβασης, αλλά και για την αποδοχή -ή όχι-  της έκθεσης των συμβόλων στο δημόσιο χώρο. Η απαγόρευση του burkini από διάφορους δήμους της Γαλλίας, και η μετέπειτα δικαστική απόφαση κατά αυτής της απαγόρευσης προκάλεσαν αντιδράσεις. Ποια είναι, λοιπόν, τα όρια της θρησκευτικής ελευθερίας και έκθεσης των θρησκευτικών συμβόλων;

Με βάση αυτά τα γεγονότα, ας αναλύσουμε το δίπολο που δημιουργείται μεταξύ της «απελευθέρωσης» των γυναικών της Μέσης Ανατολής (που προωθούν οι δυτικές χώρες τα τελευταία χρόνια), και της «καταπίεσης» που δέχονται με διαφορετικές μορφές αυτές οι γυναίκες.

Από το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη και την έναρξη του “War On Terror”, τα δικαιώματα των Μουσουλμάνων γυναικών της Μέσης Ανατολής έρχονται στο προσκήνιο, καθώς διαδίδονται φήμες σε ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο περί καταπίεσης των γυναικών από τους γηγενείς άνδρες. Η μαντήλα -στις διάφορες εκδοχές της- αντικατοπτρίζει το σύνολο του μουσουλμανικού πληθυσμού, μέσω των ουσιοκρατικών και των ομοιογενοποιητικών διαδικασιών που παράγονται -κυρίως- από τα κυρίαρχα, ιμπεριαλιστικά συστήματα εξουσίας, και από την ιδεολογική ηγεμονία της Δύσης (Said, 1979).  Όπως υπογραμμίζεται και στην ανάλογη βιβλιογραφία, αυτή η «υπεραπλούστευση» της σημασίας της μαντήλας προέρχεται από ρατσιστικά, σεξιστικά και αποικιοκρατικά κατάλοιπα (Lorber, 2002) (Golnaraghi και Mills, 2013).

Για να πραγματωθεί η «ανάγκη» απελευθέρωσης των γυναικών αυτών, ήταν απαραίτητη η αναγωγή των τελευταίων σε υποκείμενα μίας κατώτερης βαθμίδας – δηλαδή σε θύματα του πατριαρχικού, συντηρητικού και καταπιεστικού πλαισίου της Μέσης Ανατολής. Όπως αναλύουν οι Stabile και Kumer (2005), η καταπίεση των Αφγανών γυναικών (απαγόρευση εργασίας, αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος, επιβολή της μαντήλας) αποτέλεσε την κατάλληλη «νομιμοποιητική» βάση για τη στρατιωτική εισβολή των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν. Οι μελαμψές, παθητικές, αδύναμες Αφγανές γυναίκες οφείλουν να «προστατευτούν» από τους μελαμψούς, βάρβαρους Αφγανούς, και να «σωθούν» με τη συμβολή των δυτικών, λευκών, πολιτισμένων στρατιωτών (Nguyen, 2011, σ.364-367). Με αυτό τον τρόπο αναπαράγεται ο «μύθος της προστασίας», ο οποίος αφενός «ανιστορικοποιεί» την καταπίεση των γυναικών στο Αφγανιστάν, αφετέρου θέτει το φαινόμενο της καταπίεσης ως «φυσικό» και «ουσιοκρατικό», διαγράφοντας τις διάφορες ιστορικές συνθήκες – όπως την Αμερικάνικη εξωτερική πολιτική στη Μέση Ανατολή (Αφγανιστάν) (Stabile και Kumar, ο.π., σσ. 769-777).

Ωστόσο, η απεικόνιση -και, επομένως, η αναπαράσταση- των γυναικών ως καταπιεσμένων από το πατριαρχικό πλαίσιο εισάγουν διαφορετικές και εναλλακτικές προσεγγίσεις σε ένα καθεστώς «σιωπής», καταπιέζοντας τις -εν γένει- προσωπικές και πολιτικές ιδεολογίες -ή και τις κοσμοθεωρίες- των γυναικών, οι οποίες -υποθετικά τουλάχιστον- απελευθερώνονται με την παρέμβαση της Δύσης (Williamson και Khiabany, 2010). Έτσι, γυναίκες που φορούν τη μαντήλα ως σύμβολο της θρησκευτικής τους πίστης, δηλαδή ως ένδειξη μίας κοινής συλλογικής ταυτότητας, ή ως απάρνηση της «υπερ-σεξουαλικοποίησης» του γυναικείου σώματος, δεν απολαμβάνουν το δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής, λόγω της απαγόρευσης των ενδυμάτων (Gould, 2014).

Η συνέχιση της χρήσης της μαντήλας, ή η χρήση του burkini εν προκειμένω, φέρνει ρήξεις στο κυρίαρχο πλαίσιο της Δύσης, απορρίπτοντας τις διαφορετικές κυρίαρχες νοηματοδοτήσεις σε διττό επίπεδο. Αφενός, οι γυναίκες απορρίπτουν την επιθυμητή απελευθέρωση, την οποία «απλόχερα» δίνουν οι δυτικές χώρες μέσω της διάδοσης των φιλελεύθερων, δυτικών προτύπων ομορφιάς (Nguyen, 2011). Αφετέρου, οι ίδιες αποτελούν μία κινούμενη, απτή απόδειξη της μη καθολικής εφαρμογής των δυτικών πολιτικών, και της ύπαρξης εναλλακτικών οπτικών, τις οποίες -σε κάθε περίπτωση- απαρνούνται τα κυρίαρχα, δυτικά, αξιακά συστήματα (Williamson και Khiabany, σσ.87-89, 92). Με αυτό τον τρόπο, οι γυναίκες που απορρίπτουν το κυρίαρχο πλαίσιο του λόγου και της εξουσίας απεικονίζονται, και κυρίως αναπαράγονται, ως θύματα του πατριαρχικού πλαισίου, ή και ως ύποπτα μέλη τρομοκρατικών οργανώσεων (ό.π.).

Γίνεται, λοιπόν, κατανοητό ότι η επιβολή συγκεκριμένων προτύπων. και η παρέμβαση του κράτους ή και της διεθνούς κοινότητας, με σκοπό μία σχετική «απελευθέρωση», δεν είναι πάντα τόσο απλή και ιδεαλιστική. Οι διαφορετικές σχέσεις εξουσίας και αντίστασης -υπό το φουκωικό πρίσμα- συγκροτούν και αποκρυσταλλώνουν ένα περίπλοκο, σύνθετο δίχτυ διαφορετικών δυναμικών. Σε αυτό το «δίχτυ», το δίπολο «απελευθέρωση-καταπίεση» λαμβάνει διάφορες μορφές. Ποιοι είναι, ωστόσο, οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν μέσω των παραγόμενων πολιτικών από τα διάφορα δυτικά συστήματα;

Ένας κίνδυνος που δημιουργείται μέσω της κρατικής παρέμβασης και της νομοθετημένης καταπίεσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (συγκεκριμένα της ελευθερίας της θρησκευτικής έκφρασης) είναι η δημιουργία βίαιων εξτρεμιστικών ιδεολογιών. Οι κρατικές ρυθμίσεις που στοχεύουν σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες -με την πολιτική της «ασφαλειοποίησης» και της καταστολής- θεωρείται ως μία προσπάθεια μεταβολής, αν όχι αφαίρεσης, της ταυτότητάς αυτών των ομάδων. Οι φιλελεύθερες «πολιτικές εξάλειψης» της διαφορετικότητας από το δημόσιο χώρο μπορεί να οδηγήσουν στη συντηρητικοποίηση, παράλληλα με την υιοθέτηση ακραίων ιδεολογιών από τις γυναίκες – καθώς το σώμα τους αποτελεί τον κύριο στόχο κρατικών ρυθμίσεων κυριαρχίας.

Επίσης, ένας άλλος κίνδυνος είναι η «υιοθέτηση» αρχών και πολιτικών που δεν συνάδουν με τον ευρύτερο πολιτικό λόγο περί της σημασίας των δυτικών, αξιακών συστημάτων, και της προαγόμενης ανοχής από το πολυπολιτισμικό μοντέλο συνύπαρξης. Πιο συγκεκριμένα, πώς μπορεί το μοντέλο αυτό να υπερασπίζεται την απελευθέρωση μίας κοινωνικής ομάδας από την κρατική και την κοινωνική καταπίεση, όταν -την ίδια στιγμή- καταπιέζει τις γυναίκες αυτές, καταστρατηγώντας το δικαίωμα της ελευθερίας της θρησκευτικής έκφρασης; Πώς γίνεται να επιτρέπεται η επιβολή συγκεκριμένων «ενδυματολογικών» -αλλά βαθύτατα πολιτικών- κανόνων και ρυθμίσεων;

Τέλος, είναι πολύ σημαντικό να αναλογιστούμε την ορθότητα της απαγόρευσης των θρησκευτικών συμβόλων σε δημόσιο χώρο, ανεξαρτήτως αν πρόκειται για ένα συγκεκριμένο σύμβολο ή για το σύνολο των θρησκευτικών συμβόλων, ως προσέγγιση για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του εξτρεμισμού. Ίσως θα έπρεπε να σκεφτούμε βαθύτερα, και να συνειδητοποιήσουμε ότι τα θρησκευτικά σύμβολα δεν αποτελούν το αίτιο για τις τρομοκρατικές επιθέσεις και για την έξαρση της τρομοκρατίας. Οι εναλλακτικές φωνές που βρίσκονται σε «καθεστώς σιωπής» θα μπορούσαν να έχουν πιο ενεργό ρόλο στην «παραγωγή αληθειών», με ιδιαίτερη έμφαση στη διαμόρφωση αντιτρομοκρατικών νομοθεσιών, ώστε να εξαλειφθεί ο βίαιος εξτρεμισμός, όπως αναδεικνύεται από το «Empowering Local Partners to Prevent Violent Extremism in the United States» (FBI, 2012).

Πηγές:

  1. Aziz, S. (2012). «The Muslim «Veil» Post-9/11: Rethinking Women’s Rights and Leadership«. 1st ed. [ebook] Washington, D.C.: Institute for Social Policy and Understanding. Available at: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2194119 (Accessed: 17/10/2016).
  2. Bbc.co.uk. (2016). «What is a burkini and why are people talking about it?«. Available at: http://www.bbc.co.uk/newsround/37182988 (Accessed: 18/10/2016).
  3. BBC News. (2015). «Paris attacks: What happened on the night«. Available at: http://www.bbc.com/news/world-europe-34818994 (Accessed: 17/10/2016).
  4. BBC News. (2016). Brussels explosions: What we know about airport and metro attacks – BBC News. Available at: http://www.bbc.com/news/world-europe-35869985 (Accessed: 20/10/2016).
  5. FBI. (2016). «Community Policing to Prevent Violent Extremism». Available at: https://leb.fbi.gov/2012/october/community-policing-to-prevent-violent-extremism (Accessed: 20/10/2016).
  6. Golnaraghi, G. και Mills, A. (2013). «Unveiling the myth of the Muslim woman: a postcolonial critique». Equal Div and Incl: An Int J, 32(2), σσ.157-172.
  7. Gould, R. (2014). «Hijab as commodity form: Veiling, unveiling, and misveiling in contemporary Iran». Feminist Theory, 15(3), σσ.221-240.
  8. Klaus, E. και Kassel, S. (2005). «The veil as a means of legitimization: An analysis of the interconnectedness of gender, media and war». Journalism, 6(3), σσ.335-355.
  9. Lorber, J. (2002). «Heroes, Warriors and «Burqas»: A Feminist Sociologist’s Reflections on September 11″. Sociological Forum, 17(3), σσ.377-396.
  10. Mirror. (2016). «Nice terror attack». Available at: http://www.mirror.co.uk/all-about/nice-terror-attack (Accessed: 20/10/2016).
  11. Nguyen, M. (2011). «The Biopower of Beauty: Humanitarian Imperialisms and Global Feminisms in an Age of Terror». Signs: Journal of Women in Culture and Society, 36(2), σσ.359-383.
  12. Said, E. (1979). «Orientalism». New York: Vintage Books.
  13. Stabile, C. και Kumar, D. (2005). «Unveiling imperialism: media, gender and the war on Afghanistan». Media, Culture & Society, 27(5), σσ.765-782.
  14. Williamson, M. και Khiabany, G. (2010). «UK: the veil and the politics of racism». Race & Class, 52(2), σσ.85-96.

Tagged under:

Ο Χριστόφορος - Δημήτριος Ζαφείρης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Σπουδών Φύλου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, ενώ αποφοίτησε από το τμήμα Κοινωνιολογίας του ίδιου πανεπιστημιακού φορέα. Κύρια ενδιαφέροντα του οι προσεγγίσεις διεθνών πολιτικών και διεθνούς τρομοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η προστασία μειονοτήτων.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This