Αποσχιστικά κινήματα στην καρδιά της Ευρώπης

Η Γαλλική Επανάσταση (1789) όπως και η Αμερικανική (1775-1783), δημιούργησαν στους λαούς την ανάγκη για αυτοδιάθεση και ανεξαρτητοποίηση, οπότε περισσότερα από τα μισά κράτη του κόσμου δημιουργήθηκαν μέσω αποσχιστικών κινημάτων. Η έννοια της αυτοδιάθεσης των λαών αποκτά πιο συγκεκριμένο περιεχόμενο, όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Woodrow Wilson, αποφασίζει στις αρχές του εικοστού αιώνα τη συμμετοχή της χώρας του στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, με σκοπό την οικοδόμηση ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για την ανάπτυξη της δημοκρατίας και της αρχής της αυτοδιάθεσης. Με τη δημιουργία του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών η εν λόγω αρχή μετατράπηκε σε δικαίωμα που αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο. Πιο συγκεκριμένα, στο άρθρο 1 παράγραφος 2 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών αναφέρεται ότι: [Οι σκοποί των Ηνωμένων Εθνών είναι] «Να αναπτύσσουν ανάμεσα στα έθνη φιλικές σχέσεις που θα βασίζονται στο σεβασμό της αρχής των ίσων δικαιωμάτων και της αυτοδιαθέσεως των λαών και να παίρνουν άλλα μέτρα κατάλληλα για την ενίσχυση της παγκόσμιας ειρήνης».

Στη σύγχρονη εποχή, λοιπόν, είναι δικαίωμα των ίδιων των λαών να ορίζουν την πολιτική τους κατάσταση και να εξασφαλίζουν την εδαφική ακεραιότητα του κράτους τους. Παρόλο που σήμερα τα κράτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ανεξάρτητα, υπάρχουν ακόμη περιοχές με αποσχιστικά κινήματα τα οποία επιθυμούν το διαχωρισμό από τα «Κράτη – Μητέρες». Ενώ στο παρελθόν τα αποσχιστικά κινήματα υποκινούνταν κυρίως από τους φτωχούς λαούς που αναζητούσαν ένα καλύτερο σύστημα διακυβέρνησης, σήμερα μέσω των κινημάτων αυτών εκφράζεται η επιθυμία των διαφόρων κοινωνικών ομάδων να διασπαστούν από το κράτος τους, έτσι ώστε να διασφαλίσουν καλύτερα τα συμφέροντα και την ταυτότητά τους. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα αποσχιστικών κινημάτων που ταλανίζουν σήμερα την Ευρώπη είναι: η περιοχή της Καταλονίας και των Βάσκων στην Ισπανία, οι Φλαμανδοί και οι Βαλλόνοι στο Βέλγιο, η περιοχή του Τιρόλου στην Ιταλία, η Βαυαρία της Γερμανίας, η Σκωτία, η Κορσική στη Γαλλία και η Κριμαϊκή Χερσόνησος στη νότια Ουκρανία. Ειδικότερα, η Καταλονία και η Σκωτία διεξήγαγαν δημοψηφίσματα το 2014 σχετικά με την ανεξαρτητοποίησή τους. Τα δημοψηφίσματα αυτά δοκίμασαν σε μεγάλο βαθμό την Ευρώπη, καθώς δημιουργήθηκαν ερωτήματα, ως προς το τι πρόκειται να ακολουθήσει κατόπιν της ανεξαρτητοποίησης των περιοχών αυτών: εάν θα υπάρξει αποδοχή της νεοσύστατης χώρας στην Ευρωπαϊκή οικογένεια και υπό ποιους όρους.

Η περίπτωση της Κριμαίας αποτελεί ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα των διαστάσεων που μπορεί να λάβει ένα αποσχιστικό κίνημα και αναδεικνύει το ρόλο που καλείται να αναλάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με την πρόληψη εθνοτικών διενέξεων και την αποτελεσματική αντιμετώπιση ήδη υπαρχουσών διαφορών, οι οποίες μπορούν να αποβούν βίαιες, εμπόλεμες ή αποσχιστικές. Πιο συγκεκριμένα, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέστη σαφές ότι δεν αναγνωρίζεται η παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, που πραγματοποιήθηκε στις 16 Μαρτίου 2014 και η εσκεμμένη αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας. Ειδικότερα, τα σημαντικότερα μέτρα που ακολούθησε η Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με το ζήτημα της Κριμαίας, τα οποία αποφασίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο,  μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:[1]

Γίνεται, λοιπόν, φανερό ότι με κάθε τρόπο η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντίθετη στην αυθαίρετη αυτή προσάρτηση της Κριμαίας και θεωρεί αδιαπραγμάτευτη την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Η αναζήτηση διπλωματικών λύσεων στην Ουκρανική Κρίση που θα μπορούσαν να επιτευχθούν μέσω συζητήσεων ανάμεσα στη Ρωσική και την Ουκρανική Κυβέρνηση, δείχνει ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο η Ένωση αντιμετωπίζει προβλήματα που ανακύπτουν στον τομέα δραστηριοτήτων της. Καθώς η Ένωση βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν θα μπορούσε να γίνει ανεκτή από την πλευρά της μία τέτοια αυθαίρετη κίνηση, που έρχεται σε αντίθεση με το τι πρεσβεύουν οι αξίες αυτές. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί, πως δεν φαίνεται να αποδείχθηκαν όλες οι κυρώσεις αποτελεσματικές και για το λόγο αυτό υπάρχει ο κίνδυνος να επιδεινωθεί περαιτέρω η κατάσταση με τη Ρωσία. Η εξομάλυνση των σχέσεων στο ζήτημα αυτό είναι δυνητικά προς το συμφέρον και των δύο πλευρών και οφείλει να αποτελεί στόχο των διπλωματικών αντιπροσώπων εκατέρωθεν.

Η Ευρωπαϊκή κρίση των τελευταίων ετών συνέβαλε στις εξελίξεις αυτές, κι ενώ παλιότερα το κράτος-έθνος ήταν πηγή προστασίας και δύναμης, οι αποσχιστικές τάσεις δείχνουν πλέον ότι δεν χρειάζονται ένα μεγάλο ισχυρό κράτος αλλά, αντιθέτως, επιθυμούν να φτιάξουν από την αρχή, με τις δικές τους αρχές και επιθυμίες, ένα μικρό και αυτόνομο κράτος. Οι σύγχρονες αποσυνθέσεις των κρατών κλονίζουν ολόκληρο το Ευρωπαϊκό οικοδόμημα και συνάγουν ασύλληπτες συνέπειες για το μέλλον της κοινότητας και την αλλαγή του Ευρωπαϊκού χάρτη.

Πηγές:

  1. http://www.consilium.europa.eu/el/policies/sanctions/ukraine-crisis/
  2. http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/CSSAnalyse160-EN.pdf
  3. https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/09/18/if-scotland-breaks-away-these-8-places-in-europe-could-be-next/

 

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest