Ιωαννίτες Ιππότες: Σχεδόν Χίλια Χρόνια Άγνωστης Ιστορίας

Στα τέλη του Ιανουαρίου του 2017 εμφανίστηκε στη δημοσιότητα μία είδηση αναφορικά με δύο από τις παλαιότερες «οργανώσεις», αυτή της Αγίας Έδρας του Βατικανού και αυτή του Κυρίαρχου Στρατιωτικού Τάγματος του Ξενώνα του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ, της Ρόδου, της Κύπρου και της Μάλτας – το οποίο, για ευνόητους λόγους, συνήθως αναφέρεται ως «Τάγμα των ιπποτών της Μάλτας» ή ως «Ιωαννίτες Ιππότες». Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Guardian, ο Μέγας Οσπιταλιέρος του Τάγματος, Matthew Festing, εξέφρασε δημόσια την αντίδρασή του στην απόφαση του Πάπα Francisco να προχωρήσει στη διάθεση οικονομικών πόρων του Βατικανού για να χρηματοδοτήσει τη δωρεάν παροχή μέσων αντισύλληψης σε φτωχές οικογένειες. Ήταν μία μεγάλη δοκιμασία για την εξουσία του Ποντίφικα. Ο Πάπας Francisco ζήτησε την παραίτηση του Μεγάλου Οσπιταλιέρου και, όπως ανέφεραν δημοσιεύματα από το Βατικανό, ο ηγέτης του Τάγματος δέχθηκε να παραιτηθεί, και έγινε ο πρώτος Μέγας Οσπιταλιέρος του Τάγματος που δεν υπηρέτησε μέχρι τον θάνατό του. Πριν απ’ αυτό το γεγονός, ελάχιστοι γνώριζαν για την ύπαρξη του τάγματος, τον τρόπο λειτουργίας του στο σημερινό διεθνές σύστημα και την ιστορία του.

Ιστορία

Οι πρώτες αναφορές για το Τάγμα ξεκινούν τον Μεσαίωνα, πριν τις σταυροφορίες, περί το 1050. Τα πρώτα μέλη κατάφεραν να αγοράσουν από το Χαλιφάτο της Αιγύπτου το δικαίωμα ανέγερσης ενός μοναστηριού, με μία κεντρική εκκλησία και ένα νοσοκομείο, για την προστασία των προσκυνητών που όδευαν προς την Ιερουσαλήμ. Με τον καιρό η μονή ξεκίνησε να συγκεντρώνει επιρροή, δίνοντας καταφύγιο και ιατρική περίθαλψη σε κατατρεγμένους προσκυνητές και στις πρώτες οπλισμένες ομάδες που ασχολούνταν με το να προστατεύουν τις μετακινήσεις από τους κλέφτες και τους φανατικούς άλλων θρησκειών. Το μοναστικό Τάγμα χρησιμοποίησε τη συσσωρευμένη του ισχύ για να αποκτήσει την ανεξαρτησία και τον απόλυτο έλεγχο της περιοχής. Επέλεξε ως προστάτη του τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή, και μεταμορφώθηκε σε στρατιωτικό. Μετά την πρώτη σταυροφορία (1096-1099), ο Πάπας Paschal II προχώρησε στην επίσημη αναγνώριση του Τάγματος υπό την προστασία της Εκκλησίας.

Πάπας Paschal II

Κάθε ένα από τα Τάγματα επιτρεπόταν -και επιτρέπεται μέχρι σήμερα- να εκλέγει τη δική του ηγεσία. Πρώτη έδρα τους αποτέλεσε η Acre, ένα φρούριο στο σημερινό Βόρειο Ισραήλ, απ’όπου ήλεγχαν μία περιοχή που λειτουργούσε ως πανίσχυρο φρούριο μεταξύ του σταυροφορικού κράτους της Ιερουσαλήμ στο Νότο και της Τριπόλεως στο Βορρά. Μετά τη πτώση της Acre, το 1291, στους Σαρακηνούς, το τάγμα μετέφερε την έδρα του, το λεγόμενο «Νοσοκομείο», στη Λευκωσία, όπου είχε δευτερεύουσες δομές (δηλαδή εκχωρημένο φρούριο και λιμάνι, καθώς και εκτάρια γης και δικαιώματα σε εμπορικές συνδιαλλαγές). Λόγω αυξημένης αστάθειας στο νησί μεταξύ Λατίνων και Βυζαντινών κατοίκων, το Τάγμα αποφάσισε να μετακινήσει την έδρα του στη Ρόδο, το 1307. Οι κτήσεις στην Κύπρο διατηρήθηκαν για μερικές δεκαετίες ακόμα, μέχρι που εγκαταλείφθηκαν από το Τάγμα με την έλευση των σταυροφόρων.
Το Τάγμα αγόρασε το νησί της Ρόδου και απέκτησε την αναγνώριση από τον Πάπα ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο – γεγονός, μάλιστα, που αναγνωρίστηκε ομόφωνα και από τις αυτοκρατορίες της εποχής. Το Τάγμα πέρασε μια περίοδο γενικής αναδιοργάνωσης, από απλό τάγμα σε κρατίδιο, αναπτύσσοντας στόλο, στράτευμα και διπλωματικό σώμα. Οι ιππότες του οργανώθηκαν σύμφωνα με τη γλώσσα τους σε 7 και αργότερα 8 ομάδες, τις «Langues» (γλώσσες). Αυτές ήταν η Προβηγκία, η Ωβέρνη, η Γαλλία, η Ιταλία, η Αραγονία, η Αγγλία, η Γερμανία και έπειτα η Καστίλη και η Πορτογαλία. Με αυτή τη μορφή το Τάγμα επιβίωσε στο μικρό νησί για αρκετά χρόνια μετά την Άλωση της Πόλης, παρά τις συνεχείς προσπάθειες των Οθωμανών να το καταλάβουν. Μολαταύτα, το νησί παραδόθηκε στον Suleiman τον Μεγαλόπρεπη το 1523 – με τον σουλτάνο να παραχωρεί στο Τάγμα το δικαίωμα να αποχωρήσει μετά στρατιωτικών τιμών, και να πάρει μαζί του ό,τι μπορούσε για την ηρωική αντίσταση που επέδειξε.
Το «Νοσοκομείο» μεταφέρθηκε στο νησί της Μάλτας, που παραχωρήθηκε στους Ιωαννίτες από τον Αυτοκράτορα Charles V της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τον Πάπα Clement V.

Πάπας Clement V

Και εκεί το Τάγμα χρειάστηκε να υπερασπιστεί το νησί από οθωμανικές δυνάμεις, με σημαντικότερη νίκη το 1565. Οι Ιππότες δημιούργησαν μεγάλο τμήμα των υποδομών του νησιού, ανεγείροντας ακόμα και τη σημερινή πρωτεύουσα του νησιού, το λιμάνι της Βαλέττα, που πήρε τα όνομα του Μεγάλου Οσπιταλιέρου Jean de la Valette,ο οποίος προασπίστηκε το νησί το 1565.
Το Τάγμα έμεινε στη Μάλτα μέχρι το 1798. Ο λόγος της αποχώρησής τους σχετίζεται με τον Napoleon Bonaparte, που χρησιμοποίησε το νησί ως ναυτική βάση. Μην έχοντας το δικαίωμα να υπερασπιστούν ένοπλα το νησί τους απέναντι σε Χριστιανούς, όπως υπαγορεύει ο κώδικάς τους, το Τάγμα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Μάλτα. Παρ’όλο που μερικά χρόνια μετά τη Συνθήκη της Amiens παραχωρούσε το νησί πίσω στο Τάγμα, η Συνθήκη δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Έτσι οι Ιωαννίτες ιππότες που αναγκάστηκαν να καταφύγουν στην Ιταλία κατέληξαν στη Ρώμη, όπου διατηρούν μέχρι σήμερα ακίνητη περιουσία.

Ο Jean de Valette, Μέγας Οσπιτελίερος του Τάγματος της Μάλτας, ευχαριστεί τον Θεό, μετά το πέρας της πολιορκίας του νησιού από τους Μουσουλμάνους το 1565 (Levee du Siege de Malte, Lariviere).

Οι πολεμικές δράσεις του Τάγματος διακόπηκαν οριστικά, παρ’ όλο που διατηρεί μέχρι και σήμερα στρατό. Αποφασίστηκε να επανέλθει στην αρχική του φιλανθρωπική δράση, καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου  και 20ου αιώνα, και συνεχίζει μέχρι και σήμερα. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια των δύο παγκόσμιων πολέμων η έμπρακτη βοήθειά του είναι αδιαμφισβήτητη, και σήμερα η δράση του εξαπλώνεται μέσω των ιδρυμάτων του σε όλον τον κόσμο.

Σημερινή Δράση

Η σημερινή δράση του Τάγματος έχει καθαρά κοινωνικό και ανθρωπιστικό περιεχόμενο. Δραστηριοποιείται στη βοήθεια θυμάτων φυσικών καταστροφών ή πολέμου, μέσω ενός διευρυμένου δικτύου μελών και εθελοντών που αριθμεί κοντά στα 100.000 άτομα. Το Τάγμα παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ανθρωπιστική βοήθεια, και βοηθάει στην ανοικοδόμηση πληγεισών περιοχών. Επιπροσθέτως, σύμφωνα με το Άρθρο 2 του καταστατικού χάρτη του Τάγματος, έχει και το καθήκον της προώθησης της χριστιανικής θρησκείας και των χριστιανικών ηθών και αξιών, καθώς και να υπηρετεί τον Ποντίφικα.

Δομή

Δομικά το Τάγμα δεν έχει αλλάξει πολύ αλλά, όπως προαναφέρθηκε, έχουν αλλάξει οι υποχρεώσεις των ηγετικών μελών, καθώς και αυτές των τμημάτων. Το «Νοσοκομείο» έχει 2 τύπους υπερεθνικών ιδρυμάτων. Πρώτα τα 6 «Μεγάλα Μοναστήρια» (Grand Priories) στη Ρώμη, τη Βενετία, τη Νάπολη, την Πράγα, τη Βιέννη και το Λονδίνο και, έπειτα, τα 6 «υπό-μοναστήρια»(Subpriories) σε Κολωνία, Δουβλίνο, Μαδρίτη, Σαν Φρανσίσκο, Νέα Υόρκη, και Μελβούρνη. Τέλος, έχει 35 ακόμη ιδρύματα σε συνεργασία με πολλά κράτη ανά την υφήλιο, όπως είναι η Βολιβία ή ο Παναμάς.
Αναφορικά με το ηγετικό σύστημα, ο Μέγας Οσπιταλιέρος είναι ακόμα ο γενικός ηγέτης του Τάγματος, ενώ ο Μέγας Μάγιστρος ασχολείται με την προώθηση των εργασιών του, ενώ, ταυτόχρονα, διατελεί και ως θρησκευτικός ηγέτης, με την υποχρέωση να ζει με τις πρέπουσες χριστιανικές αρχές. Εν συνεχεία, ο Μέγας Διοικητής αποτελεί τον πρώτο των ορκισμένων ιπποτών και κυριών του Τάγματος, με γενικές υποχρεώσεις μέσα στο Τάγμα που αποσκοπούν στην επιβολή της ορθής λειτουργίας του. Ασχολείται, επίσης, με τις γενικές αναφορές λειτουργίας του Τάγματος που αποστέλλονται στην Αγία Έδρα. Το Τάγμα της Μάλτας έχει και εκτελεστικό στέλεχος, τον Μέγα Καγκελάριο, που διατελεί ταυτόχρονα Υπουργός Εξωτερικών, ως υπεύθυνος για τις διπλωματικές αποστολές του Τάγματος, και Υπουργός Εσωτερικών, ως υπεύθυνος για τη λειτουργία των 47 ιδρυμάτων του Τάγματος ανά τον κόσμο. Τέλος, είναι ο «Διαχειριστής του Κοινού Θησαυροφυλακίου» που διατελεί χρέη Υπουργού Οικονομικών, με κύρια ευθύνη του τη διαχείριση των εσόδων και εξόδων του Τάγματος, καθώς και της ακίνητης περιουσίας του.

Διεθνής Θέση

Το Τάγμα έχει μόνιμη θέση παρατηρητή στα Ηνωμένα Έθνη, και είναι αναγνωρισμένο επίσημα από 105 κράτη. Παράλληλα διατηρεί 75 διπλωματικές αποστολές. Για το διεθνές δίκαιο και το Ιταλικό δίκαιο αποτελεί μια κυρίαρχη οντότητα, όμοια με οποιοδήποτε άλλο κράτος. Μολαταύτα δεν πληροί και τα 3 παραδοσιακά κριτήρια αναγνώρισης ενός κράτους – δηλαδή δεν έχει λαό, ορισμένα εδαφικά όρια και αυθυπόστατη πολιτική εξουσία, το οποίο όπως το διατυπώνει ο Kelsen (Ρούκουνας 2015) σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάγεται στην πολιτική επιρροή ή κυβέρνηση άλλου κράτους.
Το Τάγμα έχει, πράγματι, λαό. Παρ’ όλα αυτά, δεν πληροί ακριβώς καμία από τις άλλες δύο προϋποθέσεις. Ελέγχει ορισμένα ακίνητα σε διάφορες χώρες -έχει δηλαδή εξωεδαφικές κτήσεις- που λειτουργούν μερικώς σαν πρεσβείες. Η ύπαρξή τους οφείλεται σε συμφωνία με το κράτος «υποδοχής», και ισχύει το απαραβίαστο της συγκεκριμένης περιοχής. Δηλαδή, το Τάγμα διατηρεί μέσα στην κτήση του κάθε κυριαρχικό δικαίωμα, όπως ορίζεται από το άρθρο 3 του Καταστατικού Χάρτη του Τάγματος. Έτσι είναι, τεχνικά, το μόνο κυρίαρχο κράτος χωρίς εδαφικές κτήσεις. Επιπρόσθετα, το Τάγμα μπορεί να έχει δικό του νόμισμα, διαβατήρια, κώδικα και να εκλέγει την ηγεσία του, αλλά ο εκάστοτε Πάπας -που είναι ηγέτης άλλου κράτους- διατηρεί δικαιώματα πάνω στο Τάγμα.

Διαβατήριο του Τάγματος. Αποτελεί το πιο σπάνιο διαβατήριο στον κόσμο

Για παράδειγμα, ο εκλεχθής Μέγας Οσπιταλιέρος χρειάζεται την έγκριση του Ποντίφικα για να αναλάβει επίσημα το αξίωμά του, όπως και κάθε αλλαγή του Καταστατικού Χάρτη του Τάγματος χρειάζεται τη σύμφωνη γνώμη του Πάπα.
Πώς είναι, λοιπόν, κυρίαρχο το Τάγμα των Ιπποτών της Μάλτας; Είναι κυρίαρχο γιατί έχει τη νομιμοποίηση του Ποντίφικα ήδη από τον Μεσαίωνα, όταν στη πράξη ήταν «Πλανητάρχης» – μία νομιμοποίηση που ενσωμάτωσε το Ιταλικό δίκαιο και πέρασε και στο Διεθνές Δίκαιο. Αποτελεί ένα από τα πιο περίεργα υποκείμενα του διεθνούς δικαίου, και περιβάλλεται και με ένα πέπλο μυστηρίου για τις δράσεις του πίσω από κλειστές πόρτες.

Πηγές:

  1. Ρούκουνας, Ε. (2015). Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο. Εκδόσεις: Νομική Βιβλιοθήκη
  2. Karski, K. (2012). The International Legal Status of the Sovereign Military Hospitaller Order of St. John of Jerusalem of Rhodes and of Maltahttp://booksandjournals.brillonline.com/docserver/18719732/14/1/18719732_014_01_S03_text.pdf?expires=1526325989&id=id&accname=guest&checksum=308AA0775B526922F66D4B662FA2ABE0
  3. Von Güttner-Sporzyński, D. (2013). Evolution and Adaptation: The Order of Saint John in War and Peace. https://www.researchgate.net/publication/265378324_Evolution_and_Adaptation_The_Order_of_Saint_John_in_War_and_Peace
  4. Farran, O. (2008). The Sovereign Order of Malta in International Law. International & Comparative Law Quarterly. https://www.cambridge.org/core/journals/international-and-comparative-law-quarterly/article/sovereign-order-of-malta-in-international-law/C00A23889F788F06A6D1170A70046A8F
  5. Theutenberg, B. (2003). The Holy See, the Order of Malta and International Lawhttp://www.theutenberg.se/pdf/the_holy_see_the_order_of_malta_and_international_law.pdf
  6. Sherwood, H. (2017). Vatican condom row: Pope prevails as Knights of Malta chief resigns. https://www.theguardian.com/world/2017/jan/25/vatican-condom-row-pope-prevails-as-knights-of-malta-chief-resigns
  7. Order of Malta. (1997). Sovereign Order of Malta Constitutional Charter and code. https://www.orderofmalta.int/wp-content/uploads/2016/07/Sovereign-Order-of-Malta-Constitutional-Charter-and-code.pdf

Tagged under:

Ο Ηρακλής Αραβίδης είναι φοιτητής του τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Ασχολείται με τη Διεθνή Πολιτική και τη διπλωματία καθώς και έχει λάβει μέρος σε αρκετές προσομοιώσεις διεθνών οργανισμών σε Ελλάδα και εξωτερικό. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest