Βαλκάνια: Περιοχή προέλευσης, διέλευσης και προορισμού για human trafficking

Εδώ και πολλά χρόνια, η περιοχή των Βαλκανίων υπήρξε μια από τις κύριες οδούς διαμετακόμισης για την εμπορία ανθρώπων. Ωστόσο, η πολιτική και οικονομική αστάθεια στην περιοχή, αλλά και η προσφυγική κρίση, έχουν επιδεινώσει ένα ήδη εκτεταμένο φαινόμενο. Η μαζική εισροή προσφύγων που αναζητούν άσυλο, η ανεργία και η φτώχεια, καθώς και η περιθωριοποίηση και ο στιγματισμός ορισμένων προσώπων -όπως οι Ρομά-, καθιστούν διάφορες κοινωνικές ομάδες ευάλωτες σε δίκτυα εκμετάλλευσης. Ως αποτέλεσμα, μεγάλος αριθμός ανθρώπων διακινείται κάθε χρόνο μέσω των Βαλκανίων, με τελικό προορισμό διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες.

Σχεδόν κάθε χώρα της Ευρώπης επηρεάζεται από την εμπορία ανθρώπων – είτε ως χώρα προέλευσης, είτε ως χώρα διέλευσης ή προορισμού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime), περίπου 140.000 άνθρωποι πέφτουν κάθε χρόνο θύματα εμπορίας ανθρώπων στην Ευρώπη, και διακινούνται ως επί τω πλείστον μέσω της περιοχής των Βαλκανίων (Μίχα, 2014). Βαλκανικές χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Κροατία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο βρίσκονται γεωπολιτικά σε μια ζώνη μεταξύ φτωχότερων κρατών προς τα ανατολικά, και των πιο εύπορων κρατών της δυτικής Ευρώπης, και λειτουργούν ως σημεία διέλευσης, καθώς και ως χώρες προέλευσης, αλλά και ως τελικοί προορισμοί (UNODC, 2014). Με άλλα λόγια, τα Βαλκάνια αποτελούν, από τη μία, ζώνες διασυνοριακής μετακίνησης για την υπόλοιπη Ευρώπη και, από την άλλη, σημαντικές χώρες προέλευσης των θυμάτων. Σύμφωνα με στοιχεία της EUROPOL, η Ευρώπη βιώνει μια σημαντική αύξηση της ενδο-ευρωπαϊκής εμπορίας ανθρώπων. Για παράδειγμα, κατά τα έτη 2010-2012 η πλειοψηφία των θυμάτων -το 62%- ήταν Ευρωπαίοι πολίτες (UNODC, 2014), ενώ το 2014 το ποσοστό αυτό ανήλθε σε 71% (Europol).

Επιπλέον, είναι σημαντικό να αναγνωρισθεί η σημασία που παίζει το φύλο σε αυτή την εγκληματική πράξη, καθώς τα συνήθη θύματα της εμπορίας είναι γυναίκες. Οι γυναίκες αποτελούν μια εξαιρετικά ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα, ειδικά λόγω της παραδοσιακά μειονεκτικής θέσης τους στις Βαλκανικές χώρες – τόσο σε κοινωνικό και οικονομικό, όσο και σε εκπαιδευτικό επίπεδο (Vujin, 2009). Ενδεικτικά, το 62% των θυμάτων στην Ευρώπη είναι ενήλικες γυναίκες, ενώ οι ενήλικοι άντρες αντιπροσωπεύουν το 19% (UNODC, 2014).

Τι είναι το human trafficking;

Ερευνώντας την παγκόσμια ιστορία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι φανερό ότι η εύρεση ενός επαρκούς και παγκοσμίως αποδεκτού ορισμού για την εμπορία ανθρώπων πέρασε από πολλές φάσεις. Ο όρος της εμπορίας ανθρώπων (human trafficking) καθιερώνεται για πρώτη φορά το 2000, με την υιοθέτηση του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου για την πρόληψη, την καταστολή και την τιμωρία της Διακίνησης Προσώπων, ιδιαίτερα γυναικών και παιδιών (Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children) στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα (Convention against Transnational Organized Crime). Το Άρθρο 3 του εν λόγω Πρωτοκόλλου επιχειρεί να ορίσει αυτό το «ιδιώνυμο» φαινόμενο μέσω της περιγραφής των συστατικών του στοιχείων, παραλείποντας να δώσει έναν περιοριστικό ορισμό (Μίχα, 2014). Το ίδιο Άρθρο καθορίζει τα τρία συστατικά στοιχεία της εμπορίας (United Nations): 1. Την πράξη, η οποία αποτελείται από τη στρατολόγηση, διακίνηση, μεταφορά, στέγαση, κατακράτηση, υπόθαλψη, παράδοση και παραλαβή του προσώπου. 2. Τα μέσα, δηλαδή την απειλή ή χρήση βίας, τον εξαναγκασμό, την απάτη, την απαγωγή, την κατάχρηση εξουσίας, την εκμετάλλευση, την παροχή ωφελημάτων, και τον χρηματισμό με σκοπό τη συγκατάθεσή ή τον έλεγχο του θύματος. 3. Τον σκοπό, ο οποίος αφορά την εκμετάλλευση -περιλαμβανομένης της σεξουαλικής εκμετάλλευσης, της αναγκαστικής εργασίας και της δουλείας-, και την αφαίρεση οργάνων. Σύμφωνα με στοιχεία του UNODC, η σεξουαλική εκμετάλλευση αποτελεί την πιο συχνά αναγνωρισμένη μορφή εμπορίας ανθρώπων (65%), ακολουθούμενη από την καταναγκαστική εργασία (26%) (UNODC, 2014).Γενικά, ανεξάρτητα από το ποια Βαλκανική χώρα αναλύει κανείς, η στρατολόγηση των θυμάτων γίνεται με παρόμοιο τρόπο. Χρησιμοποιούνται συνήθως αρκετές διαφορετικές μέθοδοι για την προσέλκυση θυμάτων. Μία από τις συχνότερες μεθόδους που χρησιμοποιείται είναι η δημοσίευση, σε τοπικές εφημερίδες, διαφόρων αγγελιών για εργασία, που βρίσκεται σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Συνήθως διαφημίζονται ελκυστικές θέσεις εργασίας σε μια χώρα προορισμού, οι οποίες καλύπτουν τα έξοδα ταξιδιού και τη στέγαση (Vujin, 2009). Υπάρχουν, βέβαια, και άλλες μορφές στρατολόγησης, οι οποίες περιλαμβάνουν τον βίαιο καταναγκασμό και τις απαγωγές.

Προκειμένου να γίνει κατανοητό το φαινόμενο της εμπορίας ανθρώπων, πρέπει να εξεταστούν οι λόγοι πίσω από την εμφάνισή του, και οι συνθήκες που εξαναγκάζουν ένα άτομο να εμπλακεί, ή να γίνει θύμα αυτού του εγκλήματος. Υπάρχουν τρεις θεμελιώδεις παράγοντες που επηρεάζουν την εμπορία ανθρώπων: 1. Αυτός που συχνά αναφέρεται ως «παράγοντας ώθησης» (push factor), και αφορά στις οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες των χωρών προέλευσης, οι οποίες επηρεάζουν την ευαλωτότητα των υποψήφιων θυμάτων. 2. Οι «παράγοντες έλξης» (pull factors) στις χώρες προορισμού, οι οποίοι επηρεάζουν τη συνεχή ζήτηση των υπηρεσιών που παρέχουν τα θύματα. 3. Τα διακρατικά οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα παγκοσμίως, τα οποία εκμεταλλεύονται αυτή την κατάσταση «αγοράς και ζήτησης», προκειμένου να κερδίσουν σημαντικά κέρδη. Σε συνδυασμό με τους παραπάνω παράγοντες, ένας ακόμα συντελεστής που καθιστά την αντιμετώπιση του φαινόμενου δύσκολη είναι η διαφθορά των υπευθύνων Αρχών, οι οποίες πολλές φορές εμπλέκονται και επωφελούνται από αυτή την παράνομη ενέργεια. Συνεπώς, δικαίως έχει χαρακτηριστεί και ως «έγκλημα-χαμαιλέων» (Μίχα), καθώς εξαρτάται και προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες και συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κράτος.

Η αντιμετώπιση του human trafficking

Όσον αφορά στα Βαλκάνια, δεν είναι δύσκολο κανείς να φανταστεί ποιοι είναι οι «παράγοντες ώθησης». Κοιτάζοντας πίσω τα τελευταία χρόνια, μπορεί κάποιος να συνειδητοποιήσει ότι οι περισσότερες από τις χώρες των Βαλκανίων βρίσκονται σε μια διαδικασία μετάβασης που συνεπάγεται πολλές συστηματικές και διαρθρωτικές αλλαγές στο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό τους σύστημα. Η πολιτική και οικονομική αστάθεια που βιώνουν τα συγκεκριμένα κράτη υποβαθμίζει δραστικά τις συνθήκες διαβίωσης κάθε ατόμου, αλλά και της κοινωνίας ως σύνολο. Για παράδειγμα, η εφαρμογή σκληρών προγραμμάτων διαρθρωτικής προσαρμογής, που απαιτούν -μεταξύ άλλων- την ιδιωτικοποίηση των εθνικών οικονομιών, έχει οδηγήσει στη δραστική άνοδο των ποσοστών ανεργίας, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων (EUROSTAT). Άλλωστε, η πολύπλοκη φύση του εγκληματικού αυτού φαινομένου αποτελεί και τη βασική αιτία της δυσκολίας αντιμετώπισης και καταπολέμησής του. Συνοπτικά, τα χαμηλά επίπεδα διαβίωσης, η τεράστια ανεργία, η έλλειψη εκπαίδευσης, οι διαδεδομένες διακρίσεις, η βία, η οικονομική αστάθεια, αλλά και η έλλειψη κατάλληλης εσωτερικής νομοθεσίας και μηχανισμών προστασίας των θυμάτων και των άλλων ευάλωτων ομάδων της κοινωνίας, αντιπροσωπεύουν τους πιο κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν καθοριστικά την επιδείνωση του φαινομένου.

Παρ’ όλες τις προσπάθειες για την καταπολέμηση του φαινομένου, υπολογίζεται ότι ο αριθμός των θυμάτων αυξάνεται ραγδαία (Vujin,2009). Οι υπάρχουσες νομοθεσίες σε πολλές Βαλκανικές χώρες, καθώς και οι ποικίλοι μηχανισμοί πρόληψης και προστασίας, καταδεικνύουν ότι δεν είναι αρκετό να θεσπίζονται νομικοί κανόνες και κυρώσεις για αυτού του τύπου την εγκληματική ενέργεια. Όπως υποδηλώνουν οι εκθέσεις του US Department of States, πολλές Βαλκανικές χώρες -όπως η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Κροατία, η Ελλάδα και η Ρουμανία- δεν είναι ακόμα έτοιμες να καταπολεμήσουν το φαινόμενο. Ως αποτέλεσμα αυτής τους της αναποτελεσματικότητας, υπάρχει ανεπαρκής ή και μηδενική νομοθεσία για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων σε εθνικό επίπεδο (U.S. Department of States Office to monitor and combat Trafficking in Persons). Επιπλέον, το φαινόμενο επιδεινώνεται και λόγω της μη αποτελεσματικής εφαρμογής των υφιστάμενων διεθνών και εθνικών κανόνων. Απαραίτητη κρίνεται, άλλωστε, η κρατική συνεργασία σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο για την επίτευξη ανταλλαγής των σχετικών πληροφοριών, καθώς -όπως έχει αναφερθεί- το φαινόμενο εξαπλώνεται ταυτόχρονα σε διαφορετικά κράτη.

Η εμπορία ανθρώπων θεωρείται μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες δραστηριότητες των διακρατικών εγκληματικών οργανώσεων (Shelley, 2010). Αποτελεί ένα διακρατικό εγκληματικό φαινόμενο με καταστροφικές επιπτώσεις για τα μεμονωμένα θύματα, τα οποία συχνά έρχονται αντιμέτωπα με σωματική και συναισθηματική κακοποίηση, απειλές, σεξουαλική εκμετάλλευση, ακόμα και τον θάνατο. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αντιληφθεί κανείς ότι η εμπορία ανθρώπων ξεπερνά τα μεμονωμένα θύματα, υπονομεύοντας την ασφάλεια κάθε εμπλεκόμενου κράτους. Η ύπαρξη μιας περιεκτικής εθνικής στρατηγικής για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων στα Βαλκάνια δεν αρκεί. Απαραίτητη κρίνεται και η εφαρμογή των νόμων, η οποία δύσκολα μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την απαραίτητη πολιτική βούληση, και τη συνεχή διεθνή συνεργασία.

Πηγές:

  1. Europol. (2016). Situation Report: Trafficking in Human Beings in the EU. [online] Available at: https://www.europol.europa.eu/publications-documents/trafficking-in-human-beings-in-eu [Accessed 1 July 2017]
  2. Ec.europa.eu. (n.d.). Unemployment statistics – Statistics Explained. [online] Available at: http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics [Accessed 16 Jul. 2017].
  3. Vujin, J. (2009). Human Trafficking In The Balkans: An Inside Report, 4 Intercultural Human Rights Law Review 267. [online] Available at: https://www.stu.edu/Portals/Law/docs/human-rights/ihrlr/volumes/4/267-316-JasnaVujin-HumanTraffickingintheBalkansAninsideReportHumanTraffickingGlobalandLocalPerspectives.pdf [Accessed 16 Jul. 2017].
  4. Shelley, L. (2010). Human trafficking. New York: Cambridge University Press.
  5. State.gov. (2017). Trafficking in Persons Report 2017. [online] Available at: https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2017/index.htm [Accessed 16 Jul. 2017].
  6. Osce.org. (2000). Protocol To Prevent, Suppress And Punish Trafficking In Persons, Especially Women And Children, Supplementing The United Nations Convention Against Transnational Organized Crime. [online] Available at: https://www.osce.org/odihr/19223?download=true [Accessed 16 Jul. 2017].
  7. UNODC. (2010). Trafficking in persons to Europe for sexual exploitation. [online] Available at: https://www.unodc.org/documents/publications/TiP_Europe_EN_LORES.pdf [Accessed 3 July 2017]
  8. UNODC. (2014). Global Report on Trafficking in Persons. [online]  Available at: http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/glotip/GLOTIP_2014_full_report.pdf [Accessed 5 July 2017]
  9. UNODC. Human Trafficking. [online] Available at: https://www.unodc.org/unodc/en/human-trafficking/what-is-human-trafficking.html [Accessed 5 July 2017]
  10. Μίχα, Ε. (2014). Πρακτικός Νομικός Οδηγός για την Αντιμετώπιση Εμπορίας Ανθρώπων. [online] Available at: http://stoptrafficking.gr/images/information_material/Stop%20Trafficking_nomikos_odigos_A5_PRINT.pdf [Accessed 16 Jul. 2017].

Tagged under:

Η Ιφιγένεια Πιλάτου είναι φοιτήτρια στο Μεταπτυχιακό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Βιέννης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ασχολείται με τις ξένες γλώσσες, τον εθελοντισμό και κατέχει εμπειρία εργασίας σε ΜΚΟ. Ως άτομο παρουσιάζει έντονη κοινωνική ανησυχία και θεωρεί τα ανθρώπινα δικαιώματα ως πηγή έμπνευσης και προσωπικής εξέλιξης.

Website: https://powerpolitics.eu/

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest