Βιαστές, σύζυγοι και αθώοι

  • Η εξέλιξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και των ιδεολογικών πεποιθήσεων ανά τον κόσμο, έχει πάρει μια τέτοια τροπή, ώστε να είμαστε σε θέση σήμερα να καταδικάζουμε σθεναρά πρακτικές που ξεκάθαρα αντικρούουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και προσωπικότητα. Έχοντας κατακτήσει έναν επαρκή -σε πολλά επίπεδα- βαθμό προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είμαστε σήμερα σε θέση να διακρίνουμε τις πρόδηλες καταπατήσεις τους. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, γίνεται ακόμα πιο έντονα και αρνητικά αντιληπτό όταν τα δικαιώματα αυτά καταπατώνται, και οι κοινωνίες και τα κράτη δείχνουν ανοχή, ακόμα και αδιαφορία.

Τα δικαιώματα των γυναικών αποτελούσαν ανέκαθεν ένα ζήτημα αντιπαράθεσης σε πολλούς τομείς και, όπως είναι φυσικό, ο βιασμός δεν γλίτωσε από αυτήν την αντιπαράθεση. Αυτό που έχει αναπτυχθεί ως άτυπο στήριγμα και ασπίδα ανοχής που συχνά ορθώνεται απέναντι στο βιασμό -δημιουργώντας αυτό που ονομάζουμε «κουλτούρα βιασμού»- είναι μια σειρά από πρακτικές και πολιτικές ανοχής, αποσιώπησης και «σιωπηρής αποδοχής» του ζητήματος, που δημιουργεί ένα ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο. Η εν λόγω κουλτούρα δεν είναι τίποτα παραπάνω από παγιωμένα στερεότυπα και αντιλήψεις, που πηγάζουν από την πατριαρχική δομή των κοινωνιών, και τις αρχές από τις οποίες παραδοσιακά διέπονται. Τα στερεότυπα αυτά ξεκινούν από το πιο απλό επίπεδο, και αναπτύσσονται σε κάθε έκφανση της κοινωνικής ζωής. Η αντίληψη ότι οι γυναίκες ενδιαφέρονται λιγότερο για τη σεξουαλική επαφή από ό,τι οι άντρες, και ότι η προκλητική εμφάνιση μιας γυναίκας ενθαρρύνει και «προσκαλεί» -με έναν τρόπο- τη σεξουαλική επαφή είναι μόνο δύο από τα παραδείγματα αντιλήψεων που κανείς μπορεί εύκολα να διακρίνει. Εξάλλου, σε μια κοινωνία όπου οι άνδρες ενθαρρύνονται να είναι πιο επιθετικοί σε σύγκριση με τις γυναίκες, ως ένδειξη του ανδρισμού τους -από τα παιχνίδια που παίζουν, μέχρι τις συμπεριφορές που θεωρούνται παραδοσιακά ανδρικές ή μη-, η παγίωση και η αναπαραγωγή αυτών των αντιλήψεων είναι αναπόδραστη (Weiss, 2017).

 

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα πρότυπα που δημιουργούνται και επιβάλλονται από τις κοινωνίες, απορρίπτεται κάθε περιθώριο διαφοροποίησης από αυτά, αφού υπογραμμίζεται ως προβληματικό. Έτσι, ένας άντρας «οφείλει» κοινωνικά να είναι επιθετικός, ισχυρός, και να επιθυμεί τη σεξουαλική πράξη, ενώ μια γυναίκα «οφείλει» να είναι ποθητή, όμορφη, ευαίσθητη και, καταληκτικά, παθητική. Κάθε άνθρωπος, όμως, δεν βιώνει την αρρενωπότητα ή τη θηλυκότητά του με τον ίδιο τρόπο. Ηθελημένα ή μη, τα άτομα επιλέγουν τον τρόπο που θα αναπτύξουν και θα εκφράσουν το χαρακτήρα και την προσωπικότητά τους σε ένα κοινωνικό επίπεδο. Η επιμονή, λοιπόν, της κοινωνίας να τοποθετεί συμπεριφορές και καταστάσεις σε καλούπια, και να δημιουργεί προσδοκίες λαμβάνοντας υπόψιν ως παράμετρο μόνο το φύλο -αγνοώντας φυλετικές, θρησκευτικές, κοινωνικές και άλλες παραμέτρους-, αναθρέφει προβληματικές συμπεριφορές (Plato.stanford.edu, 2017).

Ως επακόλουθο, σε κοινωνικά περιβάλλοντα όπου οι γυναίκες θεωρούνται κατώτερες και αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα των αντρών της οικογένειάς τους (πατέρα, αδερφό ή σύζυγο), ο βιασμός παύει να εκλαμβάνεται ως μια μορφή βίας πάνω σε έναν άνθρωπο, καταλήγοντας σε μία πρακτική που συναντά την ανοχή -ή ακόμα και την επικρότησή του- ως μορφή τιμωρίας, ανταπόδοσης ή απλά αναμενόμενης εξέλιξης μιας κατάστασης (Vishwanathan et al., 2017). Οι περιπτώσεις βιασμού δεν πρέπει να μελετώνται ως μεμονωμένα περιστατικά. Χρειάζεται να αναζητηθούν τα αίτια, οι κοινωνικές δομές και αξίες που ωθούν και επιτρέπουν τη δημιουργία, την παγίωση, αλλά και την αναπαραγωγή τέτοιων πρακτικών.

Η κουλτούρα του βιασμού, λοιπόν, θυματοποιεί περαιτέρω τα θύματα του βιασμού, και κανονικοποιεί τις συμπεριφορές των δραστών, προσφέροντας μία δικαιολογητική βάση για αυτές. Αυτή η νόρμα του σεξουαλικού τρόμου ενδυναμώνεται μέσα από τη σύγχυση της βίας με τη σεξουαλικότητα. Η πράξη του δράστη περνάει από διαδικασίες απενοχοποίησης -θεωρούμενη ως μια μεμονωμένη περίπτωση-, και παρουσιάζεται ως κάτι «καθημερινό», λόγω της στήριξής της σε ετεροφυλόφιλα σεξουαλικά πρότυπα, και την αντικειμενοποίηση του γυναικείου σώματος (Wavaw.ca, 2017). Σε αυτά τα πλαίσια, όπου θεωρείται πως το θύμα του βιασμού έχει σίγουρα μερίδιο ευθύνης για αυτό που του συνέβη, συναντάται σε διάφορες περιπτώσεις να ενθαρρύνονται τα θύματα να παντρευτούν το βιαστή τους. Με αυτόν τον τρόπο, ο θύτης αποποιείται της όποιας ευθύνης του εγκλήματός του στα μάτια της κοινωνίας, και το θύμα θεωρείται πως δικαιώνεται για ό,τι του συνέβη και «εξιλεώνεται» – καθώς θεωρείται από τις κοινωνίες πως ο βιασμός αποτελεί μια ατίμωση για το θύμα, και ο γάμος τη διόρθωση μιας τέτοιας κατάστασης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση μιας 11χρονης από τη Φλόριντα της Αμερικής, η οποία κλήθηκε και ωθήθηκε από την εκκλησία και την οικογένειά της να παντρευτεί το βιαστή της, προκειμένου να αποφευχθεί η εξέλιξη της όλης υπόθεσης, αφού ο τελευταίος την είχε αφήσει έγκυο (Kristof, 2017). Πέρα από την ηλικιακή διάσταση της υπόθεσης -η οποία καθιστά το περιστατικό τόσο βιασμό, όσο και παιδεραστία-, σημασία έχει να αντιληφθεί κανείς το βάρος των κοινωνικών και πολιτισμικών δομών που οδήγησαν τα μέλη μιας οικογένειας και μιας εκκλησίας να αναγκάσουν ένα παιδί που είχε βιαστεί να παντρευτεί. Είναι αξιοσημείωτο το πώς οι αντιλήψεις των ανθρώπων για τις γυναίκες, και η ανοχή στα εγκλήματα που έχουν να κάνουν με τη σεξουαλικότητα, θυματοποιούν εκ νέου, με καινούργιους τρόπους και μορφές, το θύμα. Οι παγιωμένες αντιλήψεις για τη θέση και το ρόλο της γυναίκας καθοδηγούν το φόβο, που ορίζει -τελικά- τις συμπεριφορές των οικείων να θεωρήσουν την «αποκατάσταση» του θύματος μέσα από έναν γάμο ισχυρότερη και πιο σημαντική από την απόδοση της δικαιοσύνης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δρουν καθοριστικά η ντροπή και η τιμή. Συχνά, λοιπόν, οι γυναίκες καταλήγουν ο καθρέφτης της τιμής ενός άντρα (συζύγου ή συγγενή). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ακόμα και όταν αποτελούν θύματα, οι γυναίκες καλούνται να απορροφήσουν δυσανάλογο μέρος της «ντροπής». Ακόμα και η πρόκληση ενός βιασμού συχνά μεταφέρει την ντροπή στη γυναίκα, κατηγορώντας την για την πρόκληση της ερωτικής διέγερσης μέσα από τις συμπεριφορές της (1, 2017). Κατά αυτόν τον τρόπο και με αυτή τη λογική, όταν μια γυναίκα βιάζεται, συχνά θεωρείται πως αφαιρείται η τιμή της, αλλά και παράλληλα η τιμή των αντρών που σχετίζονται μαζί της. Έτσι, ως πηγή αυτής της κοινωνικής τιμής, οι γυναίκες καταλήγουν να θυματοποιούνται εις διπλούν: ως θύματα βιασμού, αλλά και ως αποδέκτες της τιμωρίας για την ατίμαση που προκαλεί ο βιασμός τους (The Daily Beast, 2017).

Προχωρώντας στη Μαλαισία, εκεί υποστηρίχθηκε ενώπιον του Κοινοβουλίου, από τον πρώην δικαστή Shabudin Yahaya, πως τα θύματα βιασμού θα πρέπει να παντρεύονται τους θύτες τους για να αποφύγουν ένα μέλλον απομόνωσης και ατίμωσης, μην μπορώντας να βρουν πλέον σύζυγο, στα πλαίσια της μαλαισιανής κοινωνίας. Υποστήριξε, μάλιστα, πως το πρόβλημα που δημιουργείται από ένα βιασμό μπορεί να λυθεί, εάν οι δύο εμπλεκόμενοι αποφασίσουν να ανοίξουν ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή τους. Τόνισε, επίσης, ότι το θύμα θα έχει τουλάχιστον ένα σύζυγο, και δεν θα καταλήξει πλήρως αποκομμένο από την κοινωνία μετά το περιστατικό. Εάν κάτι τέτοιο δεν νομιμοποιεί στα μάτια όλων το βιασμό, τότε τί διαφορετικό κάνει; Δείχνει στο δρώντα πως μπορεί να κάνει στην πραγματικότητα ό,τι επιθυμεί εις βάρος άλλων ανθρώπων, ενώ παράλληλα παρουσιάζει στις γυναίκες-θύματα το γάμο με το βιαστή τους ως μια λυτρωτική πράξη, καθώς εκείνες είναι αυτές που τελικά θα στιγματιστούν κοινωνικά από το περιστατικό (Lamb, 2017). Η ειδοποιός διαφορά, όμως, είναι ότι μια πράξη βιασμού δεν έχει δύο εμπλεκόμενους που επιθυμούν την ίδια λύση. Έχει δύο άτομα με διαφορετικά συμφέροντα, ένα εκ των οποίων έχει δεχθεί την ύστατη μορφή σωματικής βίας.

Υποστηρίχθηκε, επιπλέον, ότι πολλά κορίτσια από την ηλικία των 12 ετών έχουν σωματική και συναισθηματική ωριμότητα που τους επιτρέπει να παντρευτούν, ανοίγοντας τον δρόμο, και περιγράφοντας όχι μόνο το βιασμό ως κάτι ανούσιο, αλλά και την παιδοφιλία ως κάτι δικαιολογήσιμο, εφόσον το θύμα είναι ανεπτυγμένο συναισθηματικά και σωματικά (BBC News, 2017). Ο απώτερος σκοπός και το σκεπτικό πίσω από αυτές τις δηλώσεις είναι η αντίληψη της δημόσιας κατακραυγής και απομόνωσης που θα έχει μία γυναίκα, ακόμα και σε περιπτώσεις που είναι το θύμα, ως το ύστατο τίμημα που πρέπει να αποφευχθεί. Ακόμα και σε μια τόσο οφθαλμοφανή πράξη, η γυναίκα καλείται να υποχωρήσει και να παντρευτεί, μάλιστα, τον θύτη της, καθώς αποτελεί τη μόνη της ευκαιρία για μια «φυσιολογική» ζωή, μετά από αυτό που της συνέβη. Η ευθύνη, λοιπόν, μετατοπίζεται από το δράστη στο θύμα, και η επίλυση του ζητήματος μεταφέρεται από το δικαστικό σύστημα επίσης στο θύμα. Συνεπώς, οι γυναίκες πλέον καλούνται να διαχειριστούν διακρίσεις και βάρη σε πολλαπλά επίπεδα: τόσο στην πρόληψη του συμβάντος, όσο στην επίρριψη ευθυνών και στη διαχείριση της ύστερης περιόδου του βιασμού.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία είχε προχωρήσει στη δημοσίευση ενός νομοσχεδίου που θα αθώωνε 3000 βιαστές ανηλίκων, εάν αυτοί συμφωνούσαν να παντρευτούν τα θύματά τους. Μια τέτοια κίνηση, αναμφίβολα, θα δημιουργούσε μία νομικά κατοχυρωμένη υποβάθμιση του βιασμού από έγκλημα και, ως επακόλουθο, θα μπορούσε να οδηγήσει σε έξαρση του φαινομένου στην Τουρκία. Το εν λόγω νομοσχέδιο αφορούσε περιπτώσεις όπου ο βιασμός των ανηλίκων είχε γίνει με συναίνεση και χωρίς βία ή χρήση απειλής – κάτι, όμως, που δεν μπορεί να θεωρηθεί απόλυτο. Η συναίνεση σε αυτήν την περίπτωση δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί πραγματική και εκούσια. Σε κάθε περίπτωση, εάν προέκυπτε διαζύγιο, το κατηγορητήριο του θύτη θα έπρεπε να είναι εκ νέου ενεργό (Zia Weise, 2017).

Σύμφωνα με την κριτική, η αθώωση του βιαστή με τέλεση γάμου καθιστά τις γυναίκες φυλακισμένα θύματα για όλη τους τη ζωή, χωρίς να έχουν δικαίωμα να καθορίσουν μόνες τους τη ζωή τους, και να εκφράσουν τις φωνές τους (Zia Weise, 2017). Συμπληρωματικά, παιδεραστές θα έχουν την απάντηση του γάμου, όποτε και αν έρθουν αντιμέτωποι με τις συνέπειες των πράξεών τους, υποβιβάζοντας έτσι το βιασμό σε μια πράξη ανεκτή από την τουρκική κοινωνία και το δικαστικό σύστημα. Αφού, λοιπόν, ο νόμος είχε εγκριθεί στην πρώτη του ανάγνωση στο Κοινοβούλιο, τελικά απορρίφθηκε. Το θέμα θεωρήθηκε λήξαν, αν και υποστηρίχθηκε πως θα επέστρεφε υπό συζήτηση σε περίπτωση που όλα τα μέλη του Κοινοβουλίου έφταναν σε συμφωνία σχετικά με το θέμα. Η αποτυχία του νομοσχεδίου ήρθε, ως συνέπεια των διαμαρτυριών χιλιάδων ανθρώπων που διαδήλωσαν στους δρόμους εναντίον του (Lucy Pasha-Robinson, 2017).

Αυτό που δεν πρέπει να λησμονείται είναι πως ο βιασμός αποτελεί σωματική βία, καθώς κάθε όργανο του ανθρωπίνου σώματος είναι ικανό να γίνει εργαλείο βίας, αλλά και κάθε μέλος του χρήζει παράλληλα προστασίας (Scholarship.law.berkeley.edu, 2017). Αυτό αποτελεί το κομβικό σημείο όπου οι κοινωνικοί ρόλοι και οι στερεοτυπικές αντιλήψεις έρχονται να συμπληρώσουν το παζλ. Οι γυναίκες, θεωρούμενες αδύναμες, πολίτες δεύτερης κατηγορίας, και με αυτοσκοπό την ένταξη στην κοινωνία μόνο μέσα από τη συζυγική κηδεμονία ενός άντρα, είναι αδύνατον να πάρουν άλλον ρόλο από αυτόν του θύματος και του παθητικού δέκτη της κατάστασης. Πρέπει να γίνει, λοιπόν, κατανοητό πως ο βαθμός παραδοσιακότητας ή μη μίας κοινωνίας δεν θα πρέπει να λειτουργεί ως ασπίδα καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ή νομιμοποιητική βάση για τη μείωση της αξιοπρέπειας των γυναικών. Ο βιασμός -και γενικότερα η βία- οφείλει να διαχωριστεί από έμφυλα στερεότυπα περί ανδρικής ανωτερότητας, ενώ οι γυναίκες χρειάζεται να μην ορίζονται από τους άνδρες, και να τους δοθεί εκ νέου το δικαίωμα να ορίζουν το σώμα τους, τη ζωή τους και το μέλλον τους.

Πηγές:

  1. Weiss, S. (2017). 4 Seemingly Harmless Gender Stereotypes That Contribute to Rape Culture. [online] Everyday Feminism. Available at: http://everydayfeminism.com/2017/01/gender-stereotypes-rape-culture/ [Accessed 30 Jun. 2017].
  2. Vishwanathan, A. (2012). The rape culture of gender stereotypes. [online] The Alternative. Available at: http://www.thealternative.in/lifestyle/the-rape-culture-of-gender-stereotypes/ [Accessed 30 Jun. 2017].
  3. Wavaw.ca. (n.d.). What is Rape Culture? [online] Available at: http://www.wavaw.ca/what-is-rape-culture/ [Accessed 30 Jun. 2017].
  4. Kristof, N. (2017). Opinion | 11 Years Old, a Mom, and Pushed to Marry Her Rapist in Florida. [online] Nytimes.com. Available at: https://www.nytimes.com/2017/05/26/opinion/sunday/it-was-forced-on-me-child-marriage-in-the-us.html?_r=0 [Accessed 30 Jun. 2017].
  5. Lamb, K. (2017). Rape victims should marry their rapists, Malaysian MP tells parliament. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/apr/05/victims-should-marry-their-rapists-malaysian-mp-tells-parliament [Accessed 30 Jun. 2017].
  6. BBC News. (2017). Malaysia MP: ‘Ok for rape victims to marry their rapist’. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-39499546 [Accessed 30 Jun. 2017].
  7. Weise, Z. (2016). Turkey bill to pardon statutory rape if perpetrators marry victim. [online] The Telegraph. Available at: http://www.telegraph.co.uk/news/2016/11/18/turkey-bill-to-pardon-statutory-rape-if-perpetrators-marry-victi/ [Accessed 30 Jun. 2017].
  8. Pasha-Robinson, L., Withnall, A. (2016). Turkish law that would allow men to rape children withdrawn. [online] The Independent. Available at: http://www.independent.co.uk/news/world/europe/turkey-underage-sex-rapists-law-marry-children-withdrawn-pm-a7431171.html [Accessed 30 Jun. 2017].
  9. Henderson, H. (2017). Feminism, Foucault, and Rape: A Theory and Politics of Rape Prevention. Berkeley Journal of Gender, Law & Justice. [online] 22(1). Available at: http://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1260&context=bglj [Accessed 30 Jun. 2017].
  10. Stanford Encyclopedia of Philosophy. (2016). Feminist Perspectives on Sex and Gender. [online] Available at: https://plato.stanford.edu/entries/feminism-gender/ [Accessed 30 Jun. 2017].
  11. When Women Speak. (2017). Women’s Shame. [online] Available at: https://whenwomenspeak.net/blog/womens-shame-1/ [Accessed 30 Jun. 2017].
  12. Fontanella-Khan, A. (2014). How India’s Honor Culture Perpetuates Mass Rape. [online] Available at: http://www.thedailybeast.com/how-indias-honor-culture-perpetuates-mass-rape [Accessed 30 Jun. 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest