Γάζα: η Μεγάλη Πορεία της Επιστροφής


Από τις 30 Μαρτίου, χιλιάδες Παλαιστίνιοι έχουν συσπειρωθεί στη σύνορα της Γάζας με το Ισραήλ στη Μεγάλη Πορεία για Επιστροφή, μια μαζική διαδήλωση συνολικής διάρκειας έξι εβδομάδων, η οποία βρίσκει τον παλαιστινιακό λαό ενωμένο υπό έναν κοινό στόχο. Αυτός είναι η εκπλήρωση του δικαιώματος των δύο εκατομμυρίων εγκλωβισμένων προσφύγων της Γάζας στη γη των προγόνων τους, από την οποία βίαια εκδιώχθηκαν το 1948 (Al Jazeera, 2018). Η Πορεία μονοπώλησε το ενδιαφέρον στα διεθνή μέσα ενημέρωσης λόγω του αιματηρού χαρακτήρα που έλαβε ήδη από την πρώτη ημέρα, σημειώνοντας 15 νεκρούς. (New York Times, 2018). Αποτέλεσε αφορμή για δριμύτατη κριτική κατά του Ισραήλ, εξαιτίας των θανατηφόρων ενεργειών που διέπραξε εις  βάρος των διαδηλωτών. Το παρόν άρθρο παραθέτει τα επεισόδια που διαδραματίστηκαν τις τελευταίες εβδομάδες στη «νεκρή ζώνη» ανάμεσα στα σύνορα Γάζας-Ισραήλ, τις πολιτικές που οι δύο λαοί εφήρμοσαν, καθώς επίσης και το διεθνές πλαίσιο του δικαιώματος επιστροφής των προσφύγων.

Η «πορεία επιστροφής» ξεκίνησε στις 30 Μαρτίου, εθνική ημέρα για την Παλαιστίνη, αφιερωμένη στη μνήμη των έξι άοπλων διαδηλωτών που σκοτώθηκαν από Ισραηλινούς το 1976. Ημερομηνία λήξης έχει οριστεί η 15η Μαΐου, ημερομηνία ορόσημο, η οποία σηματοδοτεί την  “Nakba” – καταστροφή για τους Παλαιστίνιους (Open Democracy, 2018). Η «καταστροφή» αναφέρεται στην ίδρυση του ισραηλινού κράτους στο παλαιστινιακό έδαφος, ως απόρροια της υπόσχεσης της Μεγάλης Βρετανίας προς τους Εβραίους. Την ίδρυση του Ισραήλ ακολούθησε ο διωγμός 750.000 Παλαιστινίων από τις εστίες τους, οι οποίοι έκτοτε είναι πρόσφυγες και, πλέον, διεθνώς αριθμούν σε 12 εκατομμύρια. Ωστόσο, η «Napka» συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, με εκατομμύρια Παλαιστινίους να δηλώνουν πως ο θάνατος είναι πιο ελκυστικός από την τωρινή τους ζωή. Στερούμενοι ορισμένα από τα πιο θεμελιώδη δικαιώματά τους, όπως το δικαίωμα σε καθαρό νερό (κατοχυρώνεται από το Γενικό Σχόλιο Ν.15 της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτισμικά Δικαιώματα του Νοεμβρίου 2002, και το Ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ Α/RES/64/292, του Ιουλίου 2010) ή την περιορισμένη παροχή ηλεκτρισμού, οι κάτοικοι της Γάζας βιώνουν έναν αργό θάνατο (New York Times, 2018). Γι’ αυτό, το ακλόνητο ενδιαφέρον των 30.000 διαδηλωτών προκύπτει από το γεγονός πως η διαμαρτυρία εκφράζει τα αιτήματα σύσσωμου του παλαιστινιακού λαού.

Οργανωτικό ρόλο διαδραματίζει η Hamas, χωρίς όμως όλοι οι συμμετέχοντες να συνδέονται με εκείνην. Οι διαδηλωτές -ανάμεσα σ ’αυτούς συγκαταλέγονται και νεαρά παιδιά- έχουν εγκαταστήσει σκηνές κοντά στο φράκτη που χωρίζει τις δύο περιοχές. Αξιοσημείωτος είναι ο ενεργός ρόλος που οι γυναίκες διαδραματίζουν στην Πορεία, έχοντας ως πρότυπο τη νεαρή Ahed Tamimi, σύμβολο ηρωισμού στον αγώνα κατά της ισραηλινής κατοχής (Independent, 2018). Η συντριπτική πλειοψηφία πρόκειται για άοπλους που ειρηνικά διαδηλώνουν για την εκπλήρωση του δικαιώματος της επιστροφής και για την βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, ενώ μια αμελητέα μειοψηφία κουβαλάει μικρά τσεκούρια και ψαλίδια για να διασχίσουν τον ισραηλινό φράκτη. Κύρια αιτήματά τους είναι ο σεβασμός και η εφαρμογή των διεθνών υποχρεώσεων του Ισραήλ ως δύναμη κατοχής, ο τερματισμός του εμπάργκο που ταλανίζει τους κατοίκους της Γάζας τα τελευταία έντεκα χρόνια, το καθεστώς στρατιωτικού ελέγχου στο οποίο βρίσκεται η Δυτική Όχθη και, αναμφίβολα, το δικαίωμα επιστροφής των προσφύγων.

Στην ειρηνική διαμαρτυρία, οι δυνάμεις του Ισραήλ παρουσιάστηκαν «ανάλογα» εφοδιασμένοι, έχοντας στην κατοχή τους drones, μπουλντόζες, δακρυγόνα, ειδικά εκπαιδευμένους σκύλους, και υιοθετώντας νέες τακτικές πολέμου (Al Haq, 2018). Μεθοδευμένες και συστηματικές παραβιάσεις διεθνών κανόνων σημειώθηκαν από την ισραηλινή πλευρά, με στόχο τη μεγιστοποίηση των απωλειών εις βάρος των Παλαιστινίων. Αναλυτικά, οι ισραηλινοί στρατιώτες επέλεγαν τους στόχους τους, χωρίς οι τελευταίοι απαραίτητα να συνιστούσαν απειλή για εκείνους, περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία για να ανοίξουν πυρά. Ανάμεσα στα θύματά τους συναντώνται και δύο δημοσιογράφοι, οι οποίοι φορούσαν εξοπλισμό που υποδείκνυε το επάγγελμά τους, και τους πυροβολούσαν πισώπλατα καθώς απομακρύνονταν από τον φράκτη. Οι Ισραηλινές αρχές έσπευσαν να δηλώσουν πως τα θύματα επρόκειτο για μέλη της Hamas, χωρίς όμως να υπάρχουν στοιχεία που να το πιστοποιούν (The Telegraph, 2018).

Εν συνεχεία, οι ισραηλινοί ελεύθεροι σκοπευτές είναι απαραίτητα προετοιμασμένοι ώστε να πυροβολήσουν στο κεφάλι όποιον Παλαιστίνιο πλησιάσει το φράκτη, με δημοσιευμένα βίντεο να το πιστοποιούν. Τα εξειδικευμένα και φονικά όπλα τους είναι έτσι διαμορφωμένα, ώστε να προκαλούν οξύ πόνο στο θύμα. Πρόκειται για μια νέα τακτική, γνωστή ως «butterfly bullet», κατάλληλα σχεδιασμένη για να προκαλεί επιπλέον πόνο. Η σφαίρα εκρήγνυται κατά την πρόσκρουση, κονιορτοποιεί τις αρτηρίες και τα κόκκαλα, με αποτέλεσμα να προκαλεί σοβαρές εσωτερικούς τραυματισμούς και να καταστρέφει τα όργανα. Ως απόρροια, δεκάδες τραυματίες έχουν προβεί σε ακρωτηριασμούς (Al Jazeera, 2018). Για τα προαναφερθέντα, οι Ισραηλινοί εκπρόσωποι ισχυρίζονται πως οι στρατιώτες τους έχουν προβεί αποκλειστικά μόνο σε εκείνες τις ενέργειες που θεωρούνται αναγκαίες για την εθνική ασφάλεια της χώρας, την προστασία των πλησίον χωριών, και την ακεραιότητα των συνόρων.

Αναφορικά με τις προαναφερθείσες τακτικές, οφείλει να ληφθεί υπόψιν πως η Σύμβαση της Χάγης του 1899 έχει απαγορεύσει τα εν λόγω εκρηκτικά, λόγω του περιττού βασανισμού που υφίσταται ο τραυματίας, άρθρο 23/παρ.5. Σήμερα, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έχει αναγνωρίσει την προαναφερθείσα παράγραφο ως βασική αρχή που συνιστά εθιμικό δίκαιο (Weapons Law, χ.η.). Επιπροσθέτως, το διεθνές δίκαιο έχει αυστηρώς ορίσει τα περιθώρια χρήση βίας όταν αποτελεί μονόδρομο, και την ελαχιστοποίηση των απωλειών. Το Ισραήλ έμπρακτα αμελεί το διεθνές νομικό πλαίσιο, με  τα νούμερα των νεκρών και τραυματιών να φανερώνουν την υπερβολική χρήση βίας που έλαβε χώρα, προφανώς δυσανάλογη από την απαιτούμενη. Ως τώρα, από τις παλαιστινιακές αρμόδιες αρχές έχουν καταγραφεί 7000 τραυματίες και 44 νεκροί. Ανάμεσα στους τελευταίους συγκαταλέγονται ιατρικό προσωπικό και δημοσιογράφοι, ακόμη και γυναικόπαιδα. Οι διαδηλωτές σταδιακά προσαρμόζονται στον προηγμένο εξοπλισμό των ισραηλινών αμυντικών δυνάμεων. Δημιουργούν πυκνό, μαύρο καπνό, καίγοντας ρόδες ώστε να προστατευθούν από τα πυρά, ενώ οι γυναίκες, αξιοποιούμενες το φύλο τους, προσπαθούν να δράσουν ως ασπίδα για τους άνδρες (Washington Post, 2018).

 

Η Πορεία στηρίζεται εξ’ ολοκλήρου στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης των λαών και της επιστροφής στη γη των προγόνων τους. Σύμφωνα με τις νόρμες του διεθνούς δικαίου και τα νομικά κείμενα, το τελευταίο συνιστά ένα εγγενές δικαίωμα για όλους τους παλαιστινίους πρόσφυγες. Βασισμένοι σε αυτό το δικαίωμα, πέρασαν το ψήφισμα 194 παράγραφος 11 του 1948 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο επιτρέπει στους πρόσφυγες – που το επιθυμούν – να επιστρέψουν στις εστίες τους και να ζήσουν ειρηνικά με τους γείτονές τους, καθώς επίσης και αποζημίωση για μερική ή ολική καταστροφή των περιουσιών τους σε όσους επιλέξουν να μη γυρίσουν (United Nations, χ.η.). Το προαναφερθέν ψήφισμα ενισχύεται και από μετέπειτα αποφάσεις της Γενικής Συνελεύσεως, όπως το ψήφισμα 2535 του 1969 της Υπηρεσίας Αρωγής και Έργων των Ηνωμένων Εθνών για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες -United Nations Relief and Work Agency for Palestinians Refugees. Το εν λόγω αναγνωρίζει πως το πρόβλημα των Παλαιστινίων Αράβων προσφύγων προέρχεται από την άρνηση της εκπλήρωσης αναφαίρετων δικαιωμάτων υπό τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και την Οικουμενική Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η απόφαση 3236 της γενικής συνέλευσης του Ο.Η.Ε. το 1974, η οποία επιβεβαιώνει το δικαίωμα επιστροφής (Al Jazeera, 2018).

Περιττό να ειπωθεί πως το Ισραήλ τα τελευταία 70 χρόνια αρνείται κατηγορηματικά να εφαρμόσει τόσο το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, όσο και της επιστροφής των προσφύγων, προβάλλοντας το επιχείρημα για αλλοίωση του εβραϊκού στοιχείου. Τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων στάθηκαν αρκετά για να προκληθεί κατακραυγή κατά του Ισραήλ από προασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,  τον Ο.Η.Ε. και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πιο συγκεκριμένα, η επίδειξη δυσανάλογης και εκτεταμένης χρήσης βίας κρίθηκε ομόφωνα παράνομη, με αποκορύφωμα τον εκπρόσωπο του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου να κάνει λόγο για παραβίαση του καταστατικού της Ρώμης και για εγκλήματα πολέμου (International Criminal Court, 2018). Οι ισραηλινές δυνάμεις άμυνας κατηγορούνται για το επί τόπου άνοιγμα πυρών κατά εκείνων που πλησιάζουν το φράκτη, για μεθοδευμένες δολοφονίες και για αδυναμία εκπλήρωσης των υποχρεώσεών της ως δύναμη κατοχής. Το γεγονός πως, ανάμεσα στους τραυματίες και νεκρούς, ενα σημαντικό ποσοστό είναι γυναικόπαιδα, αποτέλεσε αιτία περαιτέρω κριτικής. Ακόμη, ο Γενικός Γραμματέας Η.Ε., Antonio Guterres, έκανε επίκλση στο Ισραήλ για προσεκτική χρήση των δυνάμεών του ώστε να αποφευχθούν οι απώλειες, ενώ ζήτησε τη διεξαγωγή ανεξάρτητης έρευνας στα σύνορα (Independent, 2018).

Ο ΟΗΕ συν τοις άλλοις αναγνώρισε την τραγική κατάσταση των υπηρεσιών υγείας της Γάζας. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε στην υπερπληρότητα των κέντρων και την αδυναμία τους να περιθάλψουν τους εκατοντάδες τραυματίες που καθημερινά καταφθάνουν. Οι ελλείψεις προμηθειών λόγω του αποκλεισμού που βρίσκεται η περιοχή έχουν επιδεινωθεί, ενώ η παροχή ηλεκτρισμού και πετρελαίου δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του υψηλού αριθμού των θυμάτων. Οι ιατροί έχουν δηλώσει πως ο αριθμός των ακρωτηριασμών στον οποίο αναγκάζονται να προβούν καθημερινά θα ήταν σαφέστατα μικρότερος, εάν τα κέντρα ήταν κατάλληλα εξοπλισμένα. Ο παλαιστινιακός λαός, πέραν της εγκατάλειψης  από τη διεθνή κοινότητα, βιώνει την παραμέληση των υπόλοιπων αραβικών κρατών, παλαιότερων συμπολεμιστών στους πολέμους κατά του Ισραήλ, οι οποίοι αναγνωρίζουν στο Ισραήλ το δικαίωμα ύπαρξης. Η απόγνωση λόγω της συνεχούς αδιαφορίας και αναποτελεσματικότητας της διεθνούς κοινότητας τούς έχει κυριεύσει. Αυτό εξηγεί την προθυμία να θυσιαστούν για την εκπλήρωση του πολυπόθητου ονείρου για την ίδρυση ενός ανεξάρτητου και αυτόνομου κράτους. Ωστόσο, η στάση και της διεθνούς κοινότητας υπέρ της Παλαιστίνης άλλαξε δραματικά μέσα σε δύο μόλις εικοσιτετράωρα, ζητώντας δικαιοσύνη και ανάληψη ευθυνών από τις ισραηλινές αρχές.

Η 14η Μαΐου αποτέλεσε την ημέρα  με τον υψηλότερο απολογισμό νεκρών από το 2014 και τον πόλεμο στη Γάζα. Την στιγμή που χιλιάδες διαδηλωτές προσπαθούσαν να διασχίσουν τον φράκτη, σε μια κοντινή απόσταση έλαβε χώρα η τελετή μεταφοράς της αμερικανικής πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ, εν παρουσία μελών της αμερικανικής ελίτ. Σε μαγνητοσκοπημένη δήλωσή του ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, πέρα από τα συγχαρητήρια, εξέφρασε και την ελπίδα του για μια μακρόχρονη ειρήνη. Όμως, το υπουργείο υγείας της Γάζας ανακοίνωσε πως μόνο εκείνη την ημέρα ο αριθμός των νεκρών έφτασε τους 62, ενώ οι τραυματίες τους 2700, εκ των οποίων περισσότεροι από 150 βρίσκονται σε κρίσιμη κατάσταση (New York Times, 2018). Τα τελευταία επεισόδια αποτέλεσαν αφορμή για διεθνή κατακραυγή κατά του Ισραήλ, αλλά και των Ηνωμένων Πολιτείων, οι ενέργειες των οποίων παρακωλύουν τη λύση των δύο κρατών. Ακόμη, υποστηρίχθηκε πως η μεταφορά της πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ αποτέλεσε αμερικανικό δώρο στην ισραηλινή παράνομη κατοχή.

Συνολικά, 111 Παλαιστίνιοι έχουν χάσει τη ζωή τους, 12.000 τραυματίες, ενώ οι ισραηλινές δυνάμεις δεν σημειώνουν καμία απώλεια. Κατόπιν του τραγικού απολογισμού, ο Σύνδεσμος των Αραβικών κρατών ζητάει από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να διεξάγει έρευνα για τα εγκλήματα που διέπραξε το Ισραήλ (Al Jazeera, 2018). Η «Πορεία» είναι το τελευταίο χαρτί στα χέρια των Παλαιστινίων, και η τελευταία τους ελπίδα να ακουστεί η φωνή τους για την αδικία που βιώνουν. Γνωρίζουν πως η παραμονή τους στη Γάζα υπό τις επικράτουσες συνθήκες δεν είναι εφικτή, δεδομένης της ανθρωπιστικής κρίσης, του αποκλεισμού και της στέρησης αναγκαίων αγαθών για την επιβίωση. Θεωρούν πως οι παράνομες τακτικές που οι ισραηλινές δυνάμεις έχουν παρουσιάσει τις τελευταίες εβδομάδες είναι κι αυτό ένα μέσο για να γνωστοποιήσουν τη ζωή υπό την ισραηλινή κατοχή, τους κινδύνους και τις διακρίσεις που καθημερινά ζουν. Εάν κατορθώσουν να κρατήσουν από πλευράς τους έναν ειρηνικό χαρακτήρα διαμαρτυρίας, τότε η θέση τους θα ενισχυθεί. Ο ανθρώπινος εξευτελισμός που βιώνουν, και η μεταχείρισή τους ως πολίτες β’ κατηγορίας αποτελούν καθημερινή υπενθύμιση για την συνέχιση του αγώνα τους, έως ότου η διευθέτηση του αραβοϊσραηλινού ζητήματος να αποτελέσει το πρώτο ζήτημα της διεθνούς ατζέντας.

Πηγές:

  1. Soussi, A. (2018). Voices of the Palestinian diaspora: Nakba is an open wound. https://www.aljazeera.com/news/2018/05/voices-palestinian-diaspora-nakba-open-wound-180507142638726.html
  2. Kershner, I. & Abuheweila, I. (2018). Israeli Military Kills 15 Palestinians in Confrontations on Gaza Border. https://www.nytimes.com/2018/03/30/world/middleeast/gaza-israel-protest-clashes.html
  3. Mccloskey, S. (2018). Gaza’s “Great March of Return”: an international rallying call for peace and justice. https://www.opendemocracy.net/north-africa-west-asia/stephen-mccloskey/gaza-s-great-march-of-return-is-international-rallying-call
  4. Associated Press. (2018). Dozens of Palestinians Wounded in 6th Weekly Gaza Protest. https://www.nytimes.com/aponline/2018/05/04/world/middleeast/ap-ml-israel-palestinians.html
  5. Helm, S. (2018). Women on the front line in the deadly no-man’s land of Gaza’s buffer zone. https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/women-protest-gaza-great-return-march-palestine-israel-ahed-tamimi-a8316256.html
  6. Al-Haq. (2018). 30 March: 15 Palestinians Killed, More than a Thousand Injured, as IOF Violently Suppress Palestinian Protestors in the Gaza Strip. http://www.alhaq.org/advocacy/topics/gaza/1206-30-march-15-palestinians-killed-more-than-a-thousand-injured-as-iof-violently-suppress-palestinian-protestors-in-the-gaza-strip
  7. Sanchez, R. (2018). Journalist among 9 killed as ‘20,000’ Palestinians protest at Gaza border. https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/06/palestinian-man-killed-fresh-gaza-protests-officials-say/
  8. Gadzo, M. (2018). Palestinians face explosive bullets, dangerous gas bombs. https://www.aljazeera.com/indepth/features/palestinians-face-explosive-bullets-dangerous-gas-bombs-180501091514736.html
  9. Weapons Law Encyclopedia. (2013). Superfluous injury or unnecessary suffering. http://www.weaponslaw.org/glossary/superfluous-injury-or-unnecessary-suffering
  10. Cunningham, E. & Eglash, R. (2018). Thousands of Palestinians demonstrate at Gaza border for a third week, hundreds injured. https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/1000s-of-palestinians-demonstrate-at-gaza-border-for-a-3rd-week-hundreds-injured/2018/04/13/04bfa6d8-3db3-11e8-955b-7d2e19b79966_story.html?noredirect=on&utm_term=.65ed5e501dae
  11. unrwa (n.d.). United Nations Relief and Works Agency. Resolution 194. https://www.unrwa.org/content/resolution-194
  12. LeVine, M. (2018). Why Palestinians have a right to return home. https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2011/09/2011922135540203743.html
  13. International Criminal Court. (2018). Statement of the Prosecutor of the International Criminal Court, Fatou Bensouda, regarding the worsening situation in Gaza. https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=180408-otp-stat
  14. Amir, D. (2018). The recent protests in Gaza became another example of how the Israeli right is immune to criticism. https://www.independent.co.uk/voices/israel-gaza-protests-return-march-benjamin-netanyahu-a8283951.html
  15. Halbfingrli, D. and Kershner, I. (2018). Israel Kills Dozens at Gaza Border as U.S. Embassy Opens in Jerusalem. https://www.nytimes.com/2018/05/14/world/middleeast/gaza-protests-palestinians-us-embassy.html?smid=fb-nytimes&smtyp=cur&smvar=fbtd-article
  16. Al Jazeera. (2018). Gaza protests: All the latest updates. https://www.aljazeera.com/news/2018/04/gaza-protest-latest-updates-180406092506561.html

 

 

Tagged under:

Η Ροδάνθη Βιολάκη είναι προπτυχιακή φοιτήτρια Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ασχολείται με προσομοιώσεις διεθνών θεσμών, ευρωπαϊκά προγράμματα ανταλλαγής νέων, ενώ παράλληλα την ενδιαφέρει η έρευνα και ο εθελοντισμός.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest