Βραβείο Sakharov 2016 – Νικήτριες της ζωής

Η ιστορία της Nadia Murad Basee Taha και της Lamiya Aji Bashar, νικητριών του Βραβείου Sakharov 2016, αποτελεί αδιαμφισβήτητα πηγή έμπνευσης και κινητοποίησης για την εντατικοποίηση των προσπαθειών προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το βραβείο

Το βραβείο Sakharov για την Ελευθερία της Σκέψης απονέμεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε προσωπικότητες οι οποίες, με τη δράση τους, διαδραμάτισαν -και εξακολουθούν να διαδραματίζουν- σημαίνοντα ρόλο στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με τη χορήγηση του συγκεκριμένου βραβείου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβουλίο συνεπικουρεί τις προσωπικότητες αυτές στην ανάδειξη και την καταπολέμηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιώματων, ενώ ταυτόχρονα σκοπεί και στην περαιτέρω ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σε θέματα που την αφορούν άμεσα.

Το εν λόγω βραβείο, το οποίο έχει καθιερωθεί ως επίσημο βραβείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και χορηγείται από το 1988, φέρει το όνομα του Andrei Dmitrievic Sakharov ο οποίος, πέρα απο πυρηνικός φυσικός -όντας ένας από τους επιστήμονες που δημιούργησαν την πρώτη Σοβιετική βόμβα υδρογόνου-, αποτέλεσε και έναν από τους πρωτεργάτες της πρόασπισης των ανθρωπίνων δικαίωματων στην Σοβιετική Ένωση, υποστηρίζοντας την ανάγκη για αφοπλισμό και ειρήνη. Η ακτιβιστική του αυτή δράση οδήγησε στη δίωξή του από το Σοβιετικό καθεστώς, αλλά ταυτόχρονα του χάρισε και το Νόμπελ Ειρήνης το 1975. Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι, το Βραβείο Sakharov απονέμεται για συμβολικούς λόγους στις 10 Δεκεμβρίου κάθε έτους, την ημέρα, δηλαδή, που η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ κύρωσε την Οικουμενική Διακήρυξη για τα δικαιώματα του ανθρώπου, το 1948.

Η ιστορία πίσω από το βραβείο

Η ραγδαία εξάπλωση του Ισλαμικού Κράτους, αλλά και της ιδεολογίας που πρεσβεύει στο χώρο της Μέσης Ανατολής, είχε ως άμεσο αποτελέσμα και την ραγδαία αύξηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις εν λόγω περιοχές, αλλά και ευρύτερα.

Στις 3 Αυγούστου του 2014, δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους πραγματοποίησαν επίθεση στο χώριο Kocho, στην περιοχή Sinjar του Ιράκ, με την οποία αποσκοπούσαν στον αφανισμό του ανδρικού πληθυσμού, αλλά και στην υποδούλωση του γυναικείου και παιδικού πληθυσμού. Μετά την επιτυχία της επιχείρησης, όλες οι γυναικές της περιοχής απήχθησαν και πουλήθηκαν – ακόμα και υπό τη μορφή σεξουαλικής δουλείας. Ανάμεσα στις γυναικές αυτές ήταν και οι Nadia Murad Basee Taha και η Lamiya Aji Bashar.

Κατά τη διάρκεια της σφαγής στο Kocho, η Nadia έχασε έξι από τους αδερφούς της, καθώς και τη μητέρα της, η οποία εκτελέστηκε μαζί με 80 άλλες γυναίκες μεγαλύτερης ηλίκιας, μην έχοντας κάποιας μορφής σεξουαλική αξία για τις δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους. H Lamiya χρησιμοποίηθηκε, επίσης, ως «σκλάβα του σεξ» μαζί με τις 6 αδερφές της, ενώ πουλήθηκε σε στρατιωτικούς του ISIS πέντε φορές, και εξαναγκάστηκε να δημιουργεί βόμβες και γιλέκα αυτοκτονίας στην Μοσούλη μετά την εκτέλεση του αδερφού και του πατέρα της.

Το Νοέμβριο του 2014, η Nadia κατόρθωσε να δραπετεύσει από το καθέστως δουλείας που της είχε επιβληθεί, με την βοήθεια μιας γειτονικής οικογένειας, η οποία την βοήθησε να καταφύγει σε ένα καταυλισμό πρόσφύγων στην περιοχή του Βορείου Ιράκ και, στη συνέχεια, στη Γερμανία. Τον επόμενο χρόνο -και, πιο συγκεκριμένα, τον Δεκέμβριο του 2015- απευθύνθηκε με ομιλία της στην πρώτη συνέλευση του Συμβουλίου Ασφαλείας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης ανθρώπων. Στην ομιλία της εξιστορούσε τη βιωματική εμπειρία της κατά τη διάρκεια της δουλείας της απο το Ισλαμικό Κράτος. Μάλιστα, τον Σεπτέμβριο του 2016 ανακηρύχθηκε ως η πρώτη Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως του Γραφείου του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (United Nations Office on Drugs and Crime-UNDOC), για την αξιοπρέπεια των θυμάτων παράνομης διακινησης ανθρώπων – του γνωστού και ως “human trafficking”. Από τότε, και μέσω της θέσης της αυτής, συμμετέχει ενεργά σε παγκόσμιες αλλά και τοπικές πρωτοβουλίες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την κατάσταση των θυμάτων παράνομης διακίνησης ανθρώπων. Για τη δράση της αυτή, πέρα απο το βραβείο Sakharov, της απονεμήθηκε απο το Συμβούλιο της Ευρώπης τον Οκτώβριο του 2016 και το βραβείο Václav Havel για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Από τη πλευρά της, η Lamiya προσπάθησε να διαφύγει του ελέγχου των δυνάμεων του Ισλαμικού Κράτους, μέχρι τελικά να τα καταφέρει μαζί με την οικογένειά της. Καθώς προσπαθούσε όμως να προσεγγίσει την -ελεγχόμενη απο δυνάμεις της Ιρακινής Κυβερνήσεως- περιοχή, και καταδιωκόμενη απο δυνάμεις του ISIS, τραυματίστηκε σοβαρά και έχασε σχεδόν ολόκληρη την όρασή της απο νάρκη που εξερράγη. Παρόλες τις αντιξοότητες κατάφερε τελικά να επιβιώσει, και μεταφέρθηκε για ιατρική φροντίδα στη Γερμανία, όπου και επανενώθηκε με την εναπομείνασα οικογένειά της. Μετά την ανάρρωσή της, είναι ενεργή στην παγκόσμια ευαισθητοποίηση για τη δραματική κατάσταση στην οποία έχει περιέλεθει η μειονότητα Γεζίντι (κουρδική εθνοθρησκευτική μειονότητα με ινδοϊρανικές ρίζες, και με παρουσία -κατα κύριο λόγο- στην περιοχή του Βορείου Ιρακ, όπου και κατοικεί η πλειοψηφια), αλλά και για την κατάσταση των θυμάτων των αποτρόπαιων πράξεων του Ισλαμικού Κράτους.

Γενοκτονία

Σε προηγούμενο άρθρο είχε παρουσιαστεί ο όρος γενοκτονία, καθώς και μία ιστορική και ετυμολογική προσέγγιση του όρου με αφορμή την υπόθεση Perinçek v Switzerland ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Υπενθυμίζουμε ότι, στην εν λόγω υπόθεση, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέτασε την τυχόν παραβίαση του άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που προστατεύει την ελευθερία του λόγου, με αφορμή τη σύλληψη ενός Τούρκου πολιτικού απο τις Ελβετικές Αρχές, ο οποίος αρνούταν δημοσίως την ύπαρξη της γενοκτονίας των Αρμενίων.

Σκόπιμη, όμως, κρίνεται εν προκειμένω η υπενθύμιση του ορισμού του όρου γενοκτονία, ούσα άμεσα συνδεμέμενη με την θεματική του παρόντος άρθρου, που αφορά μεταξύ αλλών και τις πρακτικές του Ισλαμικού Κράτους κατά της εθνοθρησκευτικής μειονότητας των Γεζίντι, που προσιδίαζουν σε πρακτικές γενοκτονίας.

Σύμφωνα με το άρθρο 2 της Σύμβασης για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, η οποία εγκρίθηκε στις 9 Δεκεμβρίου του 1948 από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, και τέθηκε σε ισχύ στις 12 Ιανουαρίου του 1951, η γενοκτονία ορίζεται ως εξής:

«Γενοκτονία αποτελεί οποιαδήποτε από τις ακόλουθες πράξεις η οποία διαπράττεται με σκοπό την καταστροφή, εξ’ οκοκλήρου ή εν μέρει, μια εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής η θρησκευτικής ομάδας:

  1. Η δολοφονία μελών της ομάδας.
  2. Η πρόκληση σοβαρής σωματικής ή διανοητικής βλάβης σε μέλη της ομάδας.
  3. Η εθελούσια επιβολή στην ομάδα συνθηκών διαβίωσης που αποσκοπούν στην ολοσχερή ή μερίκη φυσική εξόντωση της.
  4. Η επιβολή μέτρων που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση των γεννήσεων στο εσωτερικό της ομάδας.
  5. Η διά της βίας μεταφορά των παιδιών της ομάδας σε μία άλλη ομάδα».

Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Οργανισμού Ηνωμένων εθνών, με πρόσφατη έκθεση του με τίτλο «Ήρθαν για να καταστρέψουν: Εγκλήματα του ISIS κατά των Γεζίντι», και η οποία δημοσιεύτηκε στις 15 Ιουνίου του 2016, χαρακτήρισε ρητά τις πρακτικές των δυνάμεων του ISIS κατά των Γιεζίντι ως πρακτικές γενοκτονίας. Πιο συγκεκριμένα, υπογραμμίζει ότι οι δράσεις του Ισλαμικού Κράτους στην ευρύτερη περιοχή του Sinjar, που ξεκίνησαν με ένοπλες επιθέσεις στις 3 Αυγούστου του 2014, συνιστούν όχι μονο γενοκτονία που εξακολουθεί να σοβεί, αλλά και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, καθώς και εγκλήματα πολέμου. Σύμφωνα, μάλιστα, με την εν λόγω έκθεση, παραπάνω απο 3.200 γυναίκες και παιδιά εξακολουθούν να βρίσκονται αιχμάλωτα από τις δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους. Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία μίας γυναίκας η οποία κρατήθηκε αιχμάλωτη για 18 μήνες, και η οποία πουλήθηκε δύο φορές: «Πριν επιτεθεί το ISIS ήμουν χαρούμενη. Ο άνδρας μου με λάτρευε, αγαπούσε τα παιδιά μας. Είχαμε μία καλή ζωή. Το ISIS με κράτησε για πάνω από ένα χρόνο. Δεν έχω δεί τον άνδρα μου απο την ημέρα της επίθεσης. Τον ονειρεύομαι».

Ενδεικτικά, αναφέρουμε μερικές απο τις πρακτικές που χρησιμοποίει το Ισλαμικό Κράτος με σκοπό τον αφανισμό των Γεζίντι: σφαγές, σεξουαλική δουλεία, εκδούλευση, βασανιστήρια, καθώς και απάνθωπες και εξευτελιστικές μεταχειρίσεις του πληθυσμού. Επίσης, η επιβολή μέτρων που καθιστούν εξαιρετικά δυσχερή -αν όχι απίθανη- την συνέχιση της πολιτιστικής ταυτότητας των Γεζίντι, όπως ο διαχωρισμός των ανδρών και των γυναικών της μειονότητας, καθώς και η απαγωγή παιδιών Γεζίντι και η ένταξή τους στο ISIS, με άμεσο σκοπό την αποκοπή τους απο την οικογένειά τους και την καταγωγή τους (σχετικά με το φαινόμενο αυτό των λεγόμενων «παιδιών στρατιωτών» μπορείτε να βρείτε περαιτέρω πληροφορίες σε προηγούμενο άρθρο).

Αξίζει να σημειωθεί ότι, η επιθυμία του Ισλαμικού Κράτους να αφανίσει την μειονότητα των Γεζίντι στο Sinjar προκύπτει απο δημόσιες τοποθετήσεις στελεχών του, καθώς και από την μεθοδικότητα των ανωτέρω πρακτικών.

Σεξουαλική Δουλεία

Η σεξουαλική εκμετάλλευση και διακίνηση ανθρώπων, και κυρίως γυναικών, η γνωστή και με την ονομασία “human trafficking”, αποτελεί μία απο τις σύγχρονες μορφές δουλείας και ένα φαινόμενο που διαχρονικά αποτέλεσε το αντίκειμενο διεθνών συμβατικών προσπαθειών προς καταπολέμηση. Βάση των διεθνών αυτών προσπαθειών, για την καλύτερη δυνατή και σταδιακή πρόληψη -αλλά και διαχείριση- της παράνομης διάκινησης και εμπορίας ανθρώπων, και κυρίως γυναικών, με σκοπό την σεξουαλική τους εκμετάλλευση, αποτέλεσε η Οικουμενική Διακήρυξη του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του 1948, στην οποία αναδεικνύεται η πανανθρώπινη αξία, ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι ανεξαρτήτως φυλής, χρώματος, φύλου, θρησκείας, πολιτικών πεποιθήσεων, καταγωγής, περιουσίας ή οποιασδήποτε άλλης κατάστασης. Μάλιστα, το άρθρο 5 της εν λόγω Διακηρύξεως αναφέρει ρητά ότι: «Κανείς δεν επιτρέπεται να ζει υπό καθεστώς δουλείας, ολικής ή μερικής. Η δουλεία και το δουλεμπόριο υπό οποιαδήποτε μορφή απαγορεύονται».

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος, και το Συμπληρωματικο Πρωτόκολλο για την Πρόληψη, την Καταστολή και την Τιμωρία της Παράνομης Διακίνησης και Εμπορίας Προσώπων, ιδιαίτερα Γυναικών και Παιδιών (Παλέρμο 2000), όπως επίσης και το Πρωτόκολλο κατά της Παράνομης Διακίνησης Μεταναστών απο τη στεριά, θάλασσα και αέρα, που υιοθετήθηκαν με το Ψήφισμα 55/25 στις 15 Νοεμβρίου του 2000 από την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, συμπυκνώνουν τις συμβατικές προσπάθειες χρόνων, αλλά και την εμπερία της διεθνούς κοινότητας με σκοπό την ολιστική προσέγγιση και διαχείριση του φαινομένου. Μια διαχείριση η οποία δίνει εξέχουσα σημασία τόσο στην καταπολέμηση, όσο και την πρόληψη και τη δίωξη των προσώπων που εμπλέκονται σε παράνομη εμπορία και διακίνηση ανθρώπων.

Σε διεθνές επίπεδο, βαρύνουσας σημασίας αποτελεί και η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 2005 για τη δράση κατά της εμπορίας ανθρώπων. Μάλιστα, σύμφωνα με το άρθρο 4 της Σύμβασης αυτής, ως εμπορία ανθρώπων ορίζεται: «η στρατολόγηση, μετακίνηση, μεταφορά, παροχή ασύλου ή υποδοχή ατόμων με αθέμιτα μέσα, όπως απειλές ή χρήση βίας ή άλλες μορφές εξαναγκασμού, απαγωγής, εξαπάτησης, απατηλών τεχνασμάτων, κατάχρησης εξουσίας ή εκμετάλλευσης της ευάλωτης κατάστασης του θύματος, καθώς και με παροχή ή αποδοχή χρηματικών ποσών ή ωφελημάτων για την απόσπαση συναίνεσης προσώπου που έχει εξουσία επάνω σε άλλον, με απώτερο σκοπό την εκμετάλλεση του ατόμου». Ο ορισμός αυτός είναι ταυτόσημος με τον ορισμό που δίνει το Πρωτόκολλο του ΟΗΕ του 2000 για την Πρόληψη, Καταστολή και Τιμωρία της Εμπορίας ανθρώπων, ιδίως των γυναικών και παιδιών, που συμπληρώνει, όπως είδαμε, την Σύμβαση του ΟΗΕ του 2000 για την Καταπολέμηση του Διακρατικού Οργανωμένου Εγκλήματος.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Άνθρωπου (ΕΣΔΑ) δεν περιέχεται ειδική διάταξη για την απαγόρευση της εμπορίας ανθρώπων. Παρ’όλα αυτά, οι διατάξεις του άρθρου 3 για την απαγόρευση των βασανιστηρίων και των απάνθρωπων ή εξευτελιστικών συνθηκών μεταχείρισης ή τιμωρίας, καθώς και του άρθρου 4 για την απαγόρευση της δουλείας και της αναγκαστικής εργασίας, βρίσκουν εφαρμογή και σε περιπτώσεις παράνομης διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων. Αντιθέτως, η παράγραφος 5 του άρθρου 3 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει οτι: «Απαγορεύεται η εμπορία των ανθρώπινων όντων».

Συμπέρασμα

Η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παγκοσμίως είναι συνεχής και κλιμακούμενη. Η ιστορία της Nadia και της Lamiya, δύο γυναικών που -μέσα απο την τραυματική προσωπική τους εμπειρία- κατάφεραν όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά και να αναλάβουν ενεργό ρόλο στην καταπολέμηση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και την ευαισθητοποίηση και περαιτέρω ενεργοποιήση της κοινωνίας, αποτελεί σίγουρα παράδειγμα προς μίμηση. Η Nadia και η Lamiya αποδεικνύουν κατ’αυτόν τον τρόπο ότι δεν είναι απλά νικήτριες διεθνών βραβείων, αλλά κάτι παραπάνω. Είναι νικήτριες της ζωής.

Πηγές:

  1. European parliament (2016) Sakharov prize: Nadia Murad and Lamiya Aji Bashar to receive this year’s award. Available at: http://www.europarl.europa.eu/news/en/news-room/20161202STO54446/sakharov-prize-nadia-murad-and-lamiya-aji-bashar-to-receive-this-year’s-award (Accessed: 11 February 2017).
  2. United Nations Human Rights Council (no date) They Came to Destroy: ISIS crimes against the Yazidis. Available at: http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/CoISyria/A_HRC_32_CRP.2_en.pdf (Accessed: 11 February 2017).
  3. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Νομικής (no date) Το νομικό καθεστώς για τις αλλοδαπές γυναίκες – θύματα εκμετάλλευσης και παράνομης διεθνούς μετακίνησης – Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Προσπάθειες, Υπεύθυνη: Ζωή Παπασιώπη Πασιά. Available at: https://feminismandthelaw.files.wordpress.com/2013/02/ii_xena_dikaiax70.pdf (Accessed: 11 February 2017).
  4. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) (no date) Human Trafficking. Available at: http://www.unodc.org/unodc/en/human-trafficking/what-is-human-trafficking.html?ref=menuside (Accessed: 11 February 2017).
  5. United Nations Human Rights, Office of the High Commissioner (1948) Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide. Available at: http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CrimeOfGenocide.aspx (Accessed: 11 February 2017).
  6. Πιέρρος, Β. (2015) Υπόθεση Perinçek v. Switzerland: Λεπτές ισορροπίες… Available at: https://powerpolitics.eu/%cf%85%cf%80%cf%8c%ce%b8%ce%b5%cf%83%ce%b7-perincek-v-switzerland-%ce (Accessed: 11 February 2017).
  7. Πιέρρος, Β. (2016) Παιδιά-Στρατιώτες: Ένα φαινόμενο που προσλαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Available at: https://powerpolitics.eu/%cf%80%ce%b1%ce%b9%ce%b4%ce%b9 (Accessed: 11 February 2017).
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (11 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Ο Βασίλης Πιέρρος είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών ενώ έχει εργαστεί ως ασκούμενος δικηγόρος στο Νομικό Τμήμα του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης. Η συνεχής και ενεργή συμμετοχή του σε πληθώρα τοπικών και διεθνών διπλωματικών συνεδρίων (Model United Nations, Model European Union, Κοινοβούλια Νέων) καθώς και η ενασχόληση του με την προώθηση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων όπως το Erasmus+ έχουν διαμορφώσει μια προσωπική ευρωπαϊκή ταυτότητα η οποία και συνεχώς εξελίσσεται μέσω της εκμάθησης ευρωπαϊκών γλωσσών. [email protected]

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest