Γερμανία: Αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους μέσω προστίμων στα Social Media

Στη σημερινή εποχή, η διάδοση των μέσων μαζικής δικτύωσης, ως έκφανση της πρωτοφανούς τεχνολογικής ανάπτυξης, έχει επιφέρει πρωτόγνωρες αλλαγές στον τρόπο ενημέρωσης και επικοινωνίας. Οι πληροφορίες διαδίδονται εύκολα και ταχύτατα ενώ, παράλληλα, η έκφραση γνώμης μπορεί να αποτυπωθεί στην οθόνη ενός υπολογιστή, με αποτέλεσμα να είναι προσιτή σε εκατομμύρια ανθρώπους (χρήστες), χωρίς τοπικούς και χρονικούς περιορισμούς. Αυτή η πραγματικότητα, παρ’όλο που ενέχει αναμφίβολα στοιχεία δημοκρατίας -καθώς το άτομο δεν εξαρτάται από τίποτα περισσότερο πέρα από τη διαδικτυακή σύνδεση, προκειμένου να καταστήσει τη σκέψη του δημόσια-, εγκυμονεί κινδύνους. Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι στη νέα ψηφιακή εποχή της ελευθερίας της έκφρασης δεν φαίνεται να είναι άλλοι από τη ρητορική μίσους και τη διάδοση ψευδών ειδήσεων – η πρώτη ως υποκινούσα τα δημόσια πάθη, ικανά να διαταράξουν την κοινωνική ειρήνη, και η δεύτερη ως παραπληροφόρηση.

Ο κατεξοχήν τόπος όπου ανθεί η ρητορική μίσους, είναι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ορισμένα από τα αποτελέσματα της έρευνας “Special Eurobarometer 452”

Έρευνες διενεργηθείσες από την Ευρωπαϊκή Ένωση κατέδειξαν ότι το 75% των χρηστών που συμμετείχε σε διαδικτυακή συζήτηση ήρθε αντιμέτωπο με περιστατικά εξύβρισης ή ρητορικής μίσους – γεγονός που, μάλιστα, απέτρεψε τους μισούς από τους ερωτηθέντες να λάβουν μέρος εκ νέου σε τέτοια συζήτηση. Το πρόβλημα αποκτά νέα διάσταση από τη μαζική εισροή προσφύγων στα ευρωπαϊκά εδάφη το 2015, οπότε και πλέον ο ρατσιστικός λόγος στο διαδίκτυο αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια τάξη. Το γεγονός προβλημάτισε ιδιαίτερα τις Κυβερνήσεις, που δεν μπορούσαν να μείνουν αδρανείς μπροστά σε έναν τέτοιο κίνδυνο. Κι όμως, η ποινικοποίηση των εν λόγω πρακτικών φαντάζει ιδιαίτερα προβληματική, όχι μόνο από δικαιική σκοπιά -καθώς διαγιγνώσκεται ο κίνδυνος ανεπίτρεπτης ποινικοποίησης της σκέψης και της συνείδησης-, αλλά και ως μη περιοριστική του φαινομένου.

Έτσι, η Γερμανική Κυβέρνηση προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, με την εκκίνηση της διαδικασίας για την ψήφιση νομοσχεδίου που αφορά στην επιβολή προστίμων σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης που δεν διαγράφουν άμεσα αναρτήσεις με περιεχόμενο ρητορικής μίσους. Ο νόμος αυτός -ο οποίος ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ως αδικαιολογήτως περιοριστικός της ελευθερίας του λόγου- ψηφίστηκε από το Bundestag τον Ιούνιο, και μπήκε σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου.

Ο Γερμανικός Νόμος για τα Πρόστιμα στα Social Media

Ο νέος Γερμανικός Νόμος (“Netzwerkdurchsetzungsgesetz”) δεν μεταβάλλει τον ορισμό της ρητορικής μίσους που υφίσταται από την ισχύουσα ποινική νομοθεσία της χώρας. Αντίθετα, υποχρεώνει τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να «κατεβάζουν» αναρτήσεις που περιέχουν «προφανώς παράνομη» ρητορική μίσους εντός 24 ωρών από τον εντοπισμό τους. Για αναρτήσεις με περιεχόμενο όχι «προφανώς παράνομο», αλλά «πιθανό να περιέχει ρητορική μίσους», παραβιάζοντας τη γερμανική νομοθεσία, ο νόμος προβλέπει περιθώριο απόκρισης 7 ημερών. Σε περίπτωση που οι πλατφόρμες δεν τηρήσουν τις ανωτέρω προθεσμίες, θα βρεθούν αντιμέτωπες με πρόστιμο που μπορεί να αγγίξει μέχρι και τα 50 εκ. ευρώ.

Ο νόμος, που υπερψηφίστηκε από τον κυβερνητικό συνασπισμό των κομμάτων CDU (Χριστιανική Δημοκρατική Ένωση) και SPD (Σοσιαλιστικό Δημοκρατικό Κόμμα), με τους Πράσινους να απέχουν και το Αριστερό Κόμμα να τον καταψηφίζει, αναμένεται να περιορίσει δραματικά τη ρητορική μίσους στο διαδίκτυο – η οποία, σύμφωνα με τον πρωτεργάτη του, πρώην Υπουργό Δικαιοσύνης Heiko Maas, έχει αυξηθεί κατά 300% τα τελευταία χρόνια.

Ακόμα, επιβάλλεται στις εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης να αποκαλύπτουν το δράστη -το χρήστη, δηλαδή, που ανήρτησε το παράνομο σχόλιο-, και να σχεδιάσουν μία εύχρηστη και συνεχώς διαθέσιμη διαδικασία, μέσω της οποίας οι χρήστες θα μπορούν να καταγγείλουν αναρτήσεις με περιεχόμενο συκοφαντικής δυσφήμισης, υποκίνησης για διάπραξη εγκλήματος, και ρητορικής μίσους. Ο νόμος αυτός -αν και είναι ο μοναδικός στην Ευρώπη που παρέχει τόσο σαφείς κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους- εκτιμάται ότι θα αποτελέσει ορόσημο, καθώς εισάγει την ευθύνη των εταιρειών πληροφορικής – σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου τέτοια ευθύνη δεν υφίσταται.

Περιορισμοί στην Ελευθερία του Λόγου

Η ψήφιση αυτού του νόμου δέχτηκε ποικίλες κριτικές, αλλά και αντιδράσεις των εταιρειών πληροφορικής. Κύριο επιχείρημα αυτών είναι ότι, μπροστά στο φόβο των υπέρογκων προστίμων, οι εταιρείες θα διαγράφουν -άμεσα μεν, άκριτα δε- μεγάλο αριθμό αναρτήσεων και σχολίων. Φυσικά, οι σύντομες προθεσμίες των 24 ωρών και 7 ημερών χαρακτηρίζονται «μη ρεαλιστικές», και δεν φαίνεται να επιτρέπουν ενδελεχή έλεγχο που να είναι ικανός να εκτιμήσει τον πραγματικό αντίκτυπο της ανάρτησης.

Περαιτέρω -όπως ορθά επισημαίνουν οι εκπρόσωποι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης-, το κράτος ουσιαστικά μετακυλίει τη δική του ευθύνη για στάθμιση σε αυτές. Με άλλα λόγια, η ανάρτηση ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο δημιουργεί μια σύγκρουση δικαιωμάτων: από τη μία, βρίσκεται η ελευθερία του λόγου ως όρος sine qua non της δημοκρατίας και, από την άλλη, η δημόσια τάξη ως διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης, η οποία είναι θεμελιώδης για την απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πολύ περισσότερο, όμως, η υποκινούσα βία από τη ρητορική μίσους απειλεί τα δικαιώματα των θιγομένων κοινωνικών ομάδων, ενώ προκαλεί μέχρι και προσβολή της ίδιας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Τη σύγκρουση αυτή μπορούν να άρουν μόνο όργανα του κράτους, σταθμίζοντας μεταξύ των συγκρουόμενων δικαιωμάτων, με σκοπό να φτάσουν -ει δυνατόν- στην πρακτική εναρμόνισή τους – δηλαδή, στο μικρότερο δυνατό περιορισμό τους, ώστε να εξασφαλίζουν τη διατήρηση και προστασία τους. Το Γερμανικό Κράτος έχει κάνει αυτήν τη στάθμιση και εναρμόνιση προς την κατεύθυνση του περιορισμού της ελευθερίας του λόγου, μόνο όταν η ρητορική μίσους είναι αντίθετη στο γερμανικό νόμο. Την αντίθεση, όμως, αυτή πρέπει κανονικά να κρίνουν τα δικαστήρια, ενώ εδώ καλείται να την κρίνει ένας υπάλληλος μίας πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης που έχει τα εχέγγυα αμερόληπτης κρίσης. Δεν είναι το γεγονός αυτό προβληματικό;

Ακόμα, όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ, David Kaye, «πολλές παραβιάσεις [ενν. αναρτήσεις με περιεχόμενο ρητορικής μίσους] που καλύπτονται από το νομοσχέδιο, εξαρτώνται από το γενικό πλαίσιο στο οποίο τίθενται – πλαίσιο που οι πλατφόρμες δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν».

Κώδικας Δεοντολογίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Φυσικά, τα προβλήματα που ανακύπτουν από τη χρήση ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο δεν θα μπορούσαν να αφήσουν αδιάφορη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήδη η Απόφαση-πλαίσιο 2008/913/ΔΕ ορίζει τη ρητορική μίσους ως «τη δημόσια υποκίνηση βίας ή μίσους που στρέφεται κατά ομάδας προσώπων ή μέλους ομάδας, που προσδιορίζεται βάσει της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών ή της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής» (άρ. 1 παρ. 1 στοιχ. α), και την ποινικοποιεί, όταν τελείται «με δημόσια διάδοση ή διανομή φυλλαδίων, εικόνων ή άλλου υλικού» (άρ. 1 παρ. 1 στοιχ. β) – άρα και μέσω διαδικτύου.

Ακόμα, στις 31 Μαΐου 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τέσσερις μεγάλες εταιρείες πληροφορικής (Facebook, Microsoft, Twitter και YouTube) παρουσίασαν τον «Κώδικα δεοντολογίας για την καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο». Πρόκειται για μη νομικά δεσμευτικό κείμενο (soft law), με το οποίο επιχειρείται η αυτοδέσμευση των ανωτέρω πλατφορμών, έτσι ώστε να περιοριστεί η ασύδοτη και συνεχώς αυξανόμενη ρητορική μίσους. Είναι χαρακτηριστικό ότι η προθεσμία των 24 ωρών (από τον εντοπισμό της παράνομης ρητορικής μίσους, μέχρι τη διαγραφή της) υπάρχει και εδώ. Άλλες πρακτικές που εμπεριέχονται στον κώδικα δεοντολογίας περιλαμβάνουν την παροχή σαφούς και αποτελεσματικής διαδικασίας εξέτασης καταγγελιών, την κατάρτιση των υπαλλήλων τους, την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τους κινδύνους και την αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους, καθώς και τη γρήγορη και επαρκή επικοινωνία μεταξύ ιδιωτικών εταιρειών και Κρατών-Μελών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για τον ένα χρόνο από την υπογραφή του κώδικα έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος από τις εταιρείες. Το πρόβλημα, όμως, παραμένει και προς την αντιμετώπισή του. Η Επιτροπή συνεχίζει τους διαλόγους με διαδικτυακές πλατφόρμες που δρουν εντός της Ψηφιακής Ενιαίας Αγοράς, ενώ δεν αποκλείεται ορισμένες από τις πρακτικές του κώδικα δεοντολογίας να υιοθετηθούν στο μέλλον, με δεσμευτική ισχύ.

Επίλογος

Η ελευθερία της έκφρασης είναι θεμελιώδης για τον ανθρώπινο πολιτισμό, ποτέ όμως δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως δεδομένη. Με τη σύγχρονη τεχνολογική εξέλιξη, η ελευθερία αυτή είτε έχει μετασχηματισθεί από άρθρο στον Τύπο, από δήλωση στην τηλεόραση, συζήτηση με φίλους, είτε έχει λάβει τη μορφή tweet, σχολίου, βίντεο προσβάσιμου σε οποιονδήποτε και καθ’ οιονδήποτε τρόπο. Αυτός είναι ο λόγος που η έξαρση της ρητορικής μίσους -ήτοι, της υποκίνησης μίσους και βίας έναντι συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων- παρουσιάζεται ως απειλή, αλλά και ο περιορισμός της φαντάζει δύσκολος και πολλαπλώς προβληματικός.

Η Γερμανική Κυβέρνηση, στην προσπάθειά της να καταστείλει τη διαδικτυακώς διαδόσιμη ρητορική μίσους, αποφάσισε να επιβάλλει δυσθεώρητα πρόστιμα στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης όπου αυτά αναρτώνται, εφόσον αυτές αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν τέτοια φαινόμενα, μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, οι εταιρείες πληροφορικής και η κοινωνία των πολιτών αντιδρά. Με αφορμή τις πρόσφατες Γερμανικές εκλογές, η συζήτηση συνεχίζεται, καθώς ο κυβερνητικός συνασπισμός φαίνεται να αλλάζει, και να ανέρχονται στην κυβέρνηση κόμματα που είχαν διατυπώσει επιφυλάξεις για το νόμο. Ο νόμος είναι μάλλον δύσκολο να αποσυρθεί εν συνόλω∙ η επανεξέτασή του, εντούτοις, φαίνεται πιθανή.

Τέλος, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης παραμένουν προβληματισμένες. Όπως δηλώνουν εκπρόσωποι του Facebook, κοινός είναι ο στόχος αντιμετώπισης της ρητορικής μίσους, όμως «η καλύτερη λύση θα βρεθεί όταν η Κυβέρνηση, η κοινωνία των πολιτών και η βιομηχανία δουλέψουν μαζί».

Πηγές:

  1. Bleiker, C. and Brady, K. (2017). Bundestag passes law to fine social media companies for not deleting hate speech. http://www.dw.com/en/bundestag-passes-law-to-fine-social-media-companies-for-not-deleting-hate-speech/a-39486694
  2. Chase, J. (2017). Facebook slams proposed German ‘anti-hate speech’ social media law. http://www.dw.com/en/facebook-slams-proposed-german-anti-hate-speech-social-media-law/a-39021094
  3. Miller, J. (2017). Germany votes for big social media fineshttp://www.bbc.com/news/technology-40444354
  4. Evans, P. (2017). Will Germany’s new law kill free speech online?. http://www.bbc.com/news/blogs-trending-41042266
  5. European Commission. (2017). European Commission – PRESS RELEASES – Press release – Η καταπολέμηση της ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο – Η πρωτοβουλία που ανέλαβε η Επιτροπή από κοινού με τις πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης και την κοινωνία των πολιτών δείχνει ότι υπήρξε πρόοδος. http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-1471_el.htm
  6. European Commission. (2017). CODE OF CONDUCT ON COUNTERING ILLEGAL HATE SPEECH ONLINE. http://ec.europa.eu/justice/fundamental-rights/files/hate_speech_code_of_conduct_en.pdf
  7. Fortune. (2017). Germany’s New Law Is a Milestone for Social Media Regulation in Europe. http://fortune.com/2017/06/30/germany-law-social-media-hate/
  8. Kottasová, I. (2017). EU gives Facebook, Twitter final warning on hate speech. http://money.cnn.com/2017/09/28/technology/hate-speech-facebook-twitter-europe/index.html
  9. Γκύζης, Λ.(2017). Ρητορική Μίσους στα Social Media (Μέρος Πρώτο). https://powerpolitics.eu/%CF%81%CE%B7%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BC%CE%AF%CF%83%CE%BF%CF%85%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B1-social-media-%CE%BC%CE%AD%CF%81%CE%BF%CF%82-%CF%80%CF%81%CF%8E%CF%84%CE%BF/
  10. Δαγτόγλου Π. Δ.(2012). Ατομικά Δικαιώματα, Εκδόσεις Σάκκουλα.
  11. Βλαχόπουλος Σ. (2017). Θεμελιώδη Δικαιώματα. Νομική Βιβλιοθήκη.
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (10 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Η Αντωνία- Ευαγγελία Χριστοπούλου είναι τελειόφοιτη φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά της εντοπίζονται στους τομείς του δημοσίου, ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου, καθώς και στην προστασία των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Έχει συμμετάσχει σε προσομοιώσεις διεθνών και περιφερειακών οργανισμών, ενώ κατά το τρέχον εξάμηνο κάνει πρακτική άσκηση στην Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ηλεκτρονική Διεύθυνση: [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest