Γερμανία – Τουρκία: Το ρίσκο του Ερντογάν να χάσει τον πιο στενό του οικονομικό σύμμαχο

Μια επικίνδυνη κλιμάκωση

Είναι αλήθεια πως τα πρόσφατα γεγονότα έχουν στρέψει τα μάτια όλων στη διπλωματική διαμάχη του Erdoğan με κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κατάσταση είχε αρχίσει να εντείνεται από τις πρώτες μέρες μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 2016, όταν ο πρόεδρος της Τουρκίας ξεκίνησε το κυνήγι «φαντασμάτων». Συγκεκριμένα, προχώρησε στη φυλάκιση 10.012 στρατιωτών και 1.481 δικαστών, απέλυσε 48.222 κυβερνητικά στελέχη και δημοσίους υπαλλήλους, ενώ περιόρισε σημαντικά την ελευθερία του Τύπου, κλείνοντας 3 πρακτορεία ειδήσεων, 16 τηλεοπτικούς σταθμούς, 23 ραδιοφωνικούς σταθμούς, 45 εφημερίδες, 15 περιοδικά και 29 εκδοτικούς οίκους. Οι παραπάνω αυταρχικές και αντιδημοκρατικές κινήσεις του Erdoğan αποτέλεσαν την αιτία που τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη τού άσκησαν δριμεία κριτική.

Ο Τούρκος πρόεδρος, αντί να επιλέξει το δρόμο της συμμόρφωσης και του εξευρωπαϊσμού της χώρας του, επέλεξε να σκληρύνει ακόμα περισσότερο τη στάση του, ανακοινώνοντας το Δεκέμβριο του 2016 -5 μήνες μετά το πραξικόπημα- τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, στο οποίο οι Τούρκοι πολίτες καλούνται να εγκρίνουν 18 τροποποιήσεις του τουρκικού συντάγματος, τις οποίες και πρότεινε η κυβέρνηση Erdoğan. Οι συγκεκριμένες τροποποιήσεις, μεταξύ άλλων, προβλέπουν κατάργηση της θέσης του πρωθυπουργού, και εξασφαλίζουν περισσότερες εκτελεστικές εξουσίες για τον πρόεδρο. Παράλληλα, προβλέπουν την κατάργηση των στρατοδικείων και τη διαμόρφωση της σύστασης του ανώτατου δικαστηρίου της χώρας με ύποπτο τρόπο, αφού τα 4 από τα 13 μέλη θα επιλέγονται απευθείας από τον πρόεδρο. Εν ολίγοις, εάν οι τροποποιήσεις αυτές εγκριθούν από τον τουρκικό λαό, το ξημέρωμα της 17ης Απριλίου η Τουρκία θα έχει απολέσει κάθε ίχνος δημοκρατικής πολιτείας.

Η φυλάκιση ενός Γερμανού δημοσιογράφου της εφημερίδας Die Welt από τις διωκτικές αρχές της Τουρκίας αποτέλεσε ένα ακόμα συμβάν, ενδεικτικό του κλίματος που διέπει τις σχέσεις Τουρκίας-Γερμανίας. Ο Deniz Yücel συνελήφθη, επισήμως, στις 27 Φεβρουαρίου του 2017, ενώ κρατούταν παρανόμως από τις 14 Φεβρουαρίου, κατηγορούμενος για διασπορά προπαγάνδας και υποκίνηση μίσους. Η αντίδραση της Γερμανίας ήταν άμεση, αφού τόσο η καγκελάριος Merkel, όσο και ο υπουργός εξωτερικών, Sigmar Gabriel, καταδίκασαν την ενέργεια αυτή και ζήτησαν εξηγήσεις από την τουρκική πλευρά. Παράλληλα, απαγορεύθηκε η διεξαγωγή σε ορισμένες εκδηλώσεις της τουρκικής μειονότητας στην Γερμανία, οι οποίες αφορούσαν στην υποστήριξη του «ΝΑΙ» στο επερχόμενο δημοψήφισμα. Η κόντρα μεταξύ των δύο κρατών εντάθηκε όταν ο Erdoğan δήλωσε πως το γερμανικό κράτος ακολουθεί «πρακτικές των ναζί«, με τη γερμανική πλευρά να χαρακτηρίζει τις δηλώσεις «θρασύτατες και απαράδεκτες«.

Το αξιοσημείωτο είναι πως η κλιμάκωση αυτή αφορά δύο κράτη τα οποία διαχρονικά διατηρούσαν φιλικές σχέσεις. Το συγκεκριμένο άρθρο θα διερευνήσει τους δεσμούς των δύο κρατών, σε θέματα που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την οικονομία. Σκοπός είναι να αναλυθεί το τί ακριβώς ρισκάρει ο ηγέτης της κάθε χώρας, φέρνοντάς την σε τριγμούς με την «αντίπαλη».

Οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών

Με μια πρώτη ματιά, διακρίνεται μια ιδιαίτερα σημαντική -αν όχι εξαρτημένη- εμπορική σχέση μεταξύ των δύο χωρών. Συγκεκριμένα, η Γερμανία αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα τουρκικών προϊόντων παγκοσμίως. Το 10% των τουρκικών εξαγωγών, ύψους 14 δις ευρώ, κατευθύνεται στη Γερμανία. Κύρια εισαγόμενα αγαθά αποτελούν διάφορα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και τρόφιμα. Από την άλλη, οι εξαγωγές της Γερμανίας στην Τουρκία αφορούν μηχανές, ηλεκτρονικά και χημικά προϊόντα, η παραγωγή των οποίων απαιτεί μεγάλο βαθμό εξειδίκευσης. Ως εκ τούτου, η αντικατάστασή τους με παρόμοια προϊόντα άλλων χωρών δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή. Στη λίστα των εξαγωγικών εταίρων της Γερμανίας, η Τουρκία έρχεται 13η. Παρατηρείται, έτσι, το πλεονέκτημα της Γερμανίας έναντι της Τουρκίας, δεδομένου ότι η δεύτερη εξαρτάται ιδιαίτερα από τις εμπορικές της σχέσεις με την πρώτη, και σε καμία περίπτωση δεν θα επιθυμούσε να ρισκάρει ενδεχόμενη ρήξη τους.

Ένας ακόμη λόγος για τον οποίο ο Erdoğan δεν θα επιθυμούσε την αντιπάθεια των Γερμανών πολιτών, είναι ο τουρισμός. Η τουριστική βιομηχανία αποτελεί το 5% της τουρκικής οικονομίας, και υποστηρίζει 2 εκατομμύρια θέσεις εργασίας – ή, αλλιώς, το 8% του εργατικού δυναμικού της χώρας. Το 2016 ο κλάδος αυτός δέχθηκε ένα σημαντικό πλήγμα, αφού οι τουρίστες που έφτασαν στην γείτονα χώρα μειώθηκαν κατά 30%. Οι παράγοντες που συνέβαλαν σε αυτή τη μείωση ήταν οι τρομοκρατικές επιθέσεις και το πραξικόπημα. Παρά τη σημαντική μείωση, η πλειονότητα των τουριστών στη γείτονα χώρα ήταν Γερμανικής εθνικότητας. Για την ακρίβεια, 3.890.074 Γερμανοί επισκέφθηκαν την Τουρκία το 2016, με δεύτερους τους Γεωργιανούς, με 2.206.266 τουρίστες. Είναι εμφανές πως η μείωση του τουρισμού, και ειδικότερα των Γερμανών τουριστών, δεν αποτελεί επιθυμία της Τουρκίας, δεδομένου ότι στον κλάδο αυτό στηρίζεται η οικονομία της σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.

Ακόμη, με την αξία της τουρκικής λίρας να κυμαίνεται καθοδικά από το 2011 -χωρίς αντίστοιχη μείωση του εμπορικού ελλείματος, όπως θα περίμενε κανείς-, και με τις τρομοκρατικές επιθέσεις να έχουν μειώσει σε σημαντικό βαθμό την εμπιστοσύνη των επενδυτών στην τουρκική οικονομία, το τουρκικό κράτος έχει μεγάλη ανάγκη από επενδύσεις. Οι γερμανικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά στη χώρα, διατηρώντας 3000 θυγατρικές. Ο αριθμός αυτός οφείλεται, κυρίως, στο μεγάλο ποσοστό Τούρκων μεταναστών που διαμένουν μόνιμα στη Γερμανία. Επί του παρόντος, στελέχη τεράστιων γερμανικών επιχειρήσεων, όπως οι Allianz, Bayer και DHL, εκφράζουν τις ανησυχίες τους, αναβάλλοντας επενδυτικά πλάνα, αλλά και επαγγελματικά ταξίδια στην Τουρκία. Γενικά διαπιστώνεται ένας δισταγμός από τους επενδυτές προς οποιοδήποτε επιχειρηματικό βήμα στην Τουρκία. Η αποθάρρυνση των Γερμανών επενδυτών αποτελεί ένα ακόμη πλήγμα το οποίο επιφέρει η πολιτική της κυβέρνησης στην τουρκική οικονομία. Ως αποτέλεσμα, η προοπτική ένταξης της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαρκώς απομακρύνεται, λαμβάνοντας υπόψη πως οι σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ βρίσκονται στο χειρότερο σημείο που έχουν υπάρξει τα τελευταία χρόνια.

Η θέση του προέδρου

Σε όλο αυτό το κλίμα ανασφάλειας που έχει δημιουργηθεί, ο Erdoğan επιλέγει να δυσχεράνει την κατάσταση και να συγκρουστεί ανοιχτά με τον μεγαλύτερο οικονομικό του σύμμαχο. Σε αυτή του την προσπάθεια μόνος σύμμαχος είναι η τουρκική μειονότητα στη Γερμανία. Η τουρκική διασπορά -για την ακρίβεια, μέρος αυτής- έχει υποστηρίξει τον πρόεδρο Erdoğan, βγαίνοντας ακόμα και στους δρόμους ευρωπαϊκών πρωτευουσών. Σκεπτόμενοι το γεγονός πως τα περίπου 4 εκατομμύρια Τούρκων που διαμένουν στην Γερμανία ψηφίζουν κανονικά στις γερμανικές εκλογές, γίνεται κατανοητή η διπλωματική προσέγγιση που επιλέγει η καγκελάριος Merkel, με δεδομένο την εκλογική αναμέτρηση που αναμένει σε περίπου 6 μήνες.

Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 16ης Απριλίου, αλλά και το πώς θα το διαχειριστεί η κυβέρνηση Erdoğan, αποτελούν σημεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον αναμένεται να έχει η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τυχόν «σουλτανοποίηση» του Erdoğan. Όσον αφορά την Ελλάδα, οφείλει να διατηρήσει τη στάση ουδετερότητας και σταθερών κινήσεων με τη γείτονα χώρα, καθώς αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος να επωφεληθεί από την όλη κατάσταση και να αποφύγει τυχόν κλιμάκωση. Η προσέγγιση αυτή συμβάλει στην προώθηση της χώρας ως παράγοντα σταθερότητας στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, με όποια πιθανά οφέλη αυτό συνεπάγεται.

Πηγές:

  1. Shaheen, K. (2017). ‘Assault on freedom of expression’: Die Welt journalist’s arrest in Turkey condemned. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/feb/28/formal-arrest-of-die-welt-journalist-deniz-yucel-in-turkey-condemned-german [Accessed 28 Mar. 2017].
  2. iefimerida.gr. (2017). H κόντρα Ερντογάν με τη Γερμανία «βυθίζει» περισσότερο την τουρκική οικονομία. [online] Available at: http://www.iefimerida.gr/news/323538/h-kontra-erntogan-me-ti-germania-vythizei-perissotero-tin-toyrkiki-oikonomia [Accessed 28 Mar. 2017].
  3. Handelsblatt Global Edition. (2017). German Firms Rethink Turkey Investments. [online] Available at: https://global.handelsblatt.com/companies-markets/german-companies-rethink-turkish-ties-582355 [Accessed 28 Mar. 2017].
  4. Petroff, A. (2017). Turkey faces tourist exodus after terror attacks. [online] CNNMoney. Available at: http://money.cnn.com/2017/01/02/news/turkey-tourism-istanbul-terror-attack/ [Accessed 28 Mar. 2017].
  5. En.wikipedia.org. (2017). Tourism in Turkey. [online] Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Tourism_in_Turkey [Accessed 28 Mar. 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest