Γιατί είναι ακόμα το ΝΑΤΟ αναγκαίο;

Κατά περιόδους, έχουν διατυπωθεί διαφορετικές απόψεις και προσεγγίσεις ως προς την αναγκαιότητα ύπαρξης του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), αλλά και αμφιβολίες ως προς τη λειτουργία του. Η εκλογή του Donald Trump ως Προέδρου του ισχυρότερου μέλους του ΝΑΤΟ -δηλαδή, των ΗΠΑ- ήρθε να ταρακουνήσει τα θεμέλια του οργανισμού αυτού. Οι δηλώσεις του για τον οργανισμό έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς πρόκειται για τον επόμενο Πρόεδρο των ΗΠΑ, αρχής γενομένης από την 20η Ιανουαρίου του 2017.

Ο Donald Trump έχει χαρακτηρίσει αρχικά το ΝΑΤΟ ως απαρχαιωμένο, και υποστηρίζει ότι δημιουργήθηκε σε μια εποχή που υπήρχε ένας ιδεολογικός εχθρός – η κομμουνιστική Σοβιετική Ένωση. Έχει δηλώσει, σε προεκλογική του συνέντευξη στο πρόγραμμα «This Week» του αμερικανικού τηλεοπτικού δικτύου «ABC», πως οι ΗΠΑ πληρώνουν το μεγαλύτερο χρηματικό ποσό ως μέρος του ΑΕΠ για την άμυνα στο ΝΑΤΟ, και πως αυτό είναι δυσανάλογο σε σχέση με τα χρήματα που ξοδεύουν για την άμυνα άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ. Αξίζει να αναφέρουμε στο σημείο αυτό πως, οι χώρες του ΝΑΤΟ έχουν συμφωνήσει να δαπανούν 2% του συνολικού ΑΕΠ τους για την άμυνα στο ΝΑΤΟ, αλλά μόλις 5 χώρες πετυχαίνουν το στόχο αυτό: ΗΠΑ, Ελλάδα, Μεγάλη Βρετανία, Εσθονία και Πολωνία. Ο Trump είχε αναφέρει στην ίδια συνέντευξη πως το ΝΑΤΟ, εκτός από άνευ αντικειμένου και ξεπερασμένος σαν οργανισμός, είναι επιζήμιο για τις ΗΠΑ, διότι οι τελευταίες δαπανούν ποσά δυσανάλογα σε σχέση με τους συμμάχους τους για την άμυνα, όπως επίσης ότι οι σύμμαχες χώρες στο ΝΑΤΟ οφείλουν να ανταπεξέλθουν στις δεσμεύσεις τους περί δαπανών αντίστοιχων του 2% του ΑΕΠ τους, για την ενίσχυση της άμυνας και την ασφάλειας.

Λόγοι αναγκαιότητας ύπαρξης του ΝΑΤΟ

Έχοντας κάνει μια νύξη σε κάποιες δηλώσεις του επόμενου Προέδρου των ΗΠΑ, οφείλουμε να αναφέρουμε λόγους για τους οποίους το ΝΑΤΟ είναι σήμερα απαραίτητο σαν οργανισμός. Αρχικά, το ΝΑΤΟ είχε δημιουργηθεί για να αντιμετωπίσει τη Σοβιετική Ένωση και την εξάπλωση του κομμουνισμού στην υφήλιο – εγχείρημα το οποίο στέφθηκε με επιτυχία. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης ήρθε στη συζήτηση το μέλλον της Ατλαντικής Συμμαχίας, λόγω της απώλειας του εχθρού – όπως, δηλαδή, έβλεπε η κάθε πλευρά την άλλη την περίοδο του Ψυχρού πολέμου. Σήμερα, όμως, κάποια κράτη-μέλη (όπως οι Βαλτικές χώρες και η Πολωνία) βλέπουν τη Ρωσία ως απειλή για την εδαφική ακεραιότητά τους και, επιπλέον, ως απειλή για την ίδια την ύπαρξή τους. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στη Γεωργία το 2008, τη διαφαινόμενη ένοπλη παρέμβασή της στην Ουκρανία τα τελευταία χρόνια, τον επανεξοπλισμό της σε μεγαλύτερα μεγέθη, και την ενίσχυση της στρατιωτικής της παρουσίας μέσω εγκατάστασης Iskander-M πυραύλων στο Καλίνινγκραντ, το ΝΑΤΟ φαίνεται πως αποτελεί το μοναδικό αξιόπιστο οργανισμό παροχής ασφάλειας και άμυνας στα μέλη του, και ιδιαίτερα στις χώρες που βρίσκονται εγγύτερα στη Ρωσία, σε σύγκριση με άλλα κράτη-μέλη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής χρειάζονται το ΝΑΤΟ, διότι αποτελεί σημαντικό παράγοντα αποτροπής της ρωσικής επιθετικότητας και υπεράσπισης της εδαφικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας των Ευρωπαίων συμμάχων. Οποιοσδήποτε άλλος στόχος του ΝΑΤΟ έρχεται δεύτερος στη νούμερο ένα αποστολή της εδαφικής άμυνας και ακεραιότητας των μελών του. Ο ακρογωνιαίος λίθος του οργανισμού βρίσκεται στο άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα, όπου χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι «μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσοτέρων από αυτά -τα μέλη- στην Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική θα θεωρηθεί ως επίθεση εναντίον όλων«, αυτό ακριβώς που επικαλέστηκαν οι ΗΠΑ μετά την πτώση των δίδυμων πύργων το 2001. Εάν οι ΗΠΑ δείξουν κάποια στιγμή πως κάνουν πίσω στη θεμελιώδη αυτή δέσμευση, θα υπάρξουν σοβαρές συνέπειες ως προς την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ ως οργανισμού ασφάλειας και άμυνας. Ο πρωταρχικός στόχος του ΝΑΤΟ πρέπει να είναι η προστασία των μελών του, της εδαφικής ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας τους, και ζητήματα όπως η τρομοκρατία, η πειρατεία και ο μουσουλμανικός εξτρεμισμός.

Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρουμε πως, στα πλαίσια της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Ουαλία, το 2014, αποφασίστηκε η έγκριση του Σχεδίου Ετοιμότητας Δράσης (Readiness Action Plan), σύμφωνα με το οποίο θα υπάρχει συνεχόμενη και εναλλασσόμενη στρατιωτική παρουσία στην ανατολική περιφέρεια, με υποστήριξη μέσω θαλάσσης και αέρος. Το 2016, αποφασίστηκε στη Σύνοδο Κορυφής στη Βαρσοβία η αποστολή 1.000 στρατιωτών σε κάθε μια χώρα της Βαλτικής και στην Πολωνία, με τις ΗΠΑ, Καναδά, Μεγάλη Βρετανία και Γερμανία να ηγούνται του εγχειρήματος. Η πρώτη ταξιαρχία θα ξεκινήσει από την Αμερική, και συγκεκριμένα από το Κολοράντο, το Φεβρουάριο του 2017. Το εγχείρημα αυτό αποτελεί έναν ακόμα θετικό λόγο για την ενίσχυση της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ και, περαιτέρω, της ύπαρξης του οργανισμού ως παράγοντα παροχής ασφάλειας και άμυνας στα μέλη του. Αξίζει να αναλογιστούμε πόσο δύσκολο και οικονομικά επιζήμιο για τις χώρες αυτές που προορίζεται το σχέδιο είναι να μεριμνούν οι ίδιες αποκλειστικά για τη διαφύλαξη της άμυνάς τους, σε μια εποχή που η Ρωσία εντείνει την επιθετικότητά της και αποφασίζει την αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων στο ρωσικό Καλίνινγκραντ.

Ο James Stavridis, πρώην Ναύαρχος των ΗΠΑ και Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, και τωρινός κοσμήτορας του Fletcher School του Πανεπιστημίου Tufts, ανέφερε σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο Duke των ΗΠΑ στις αρχές Νοέμβρη πως, το ΝΑΤΟ αποτελείται από 28 κράτη-μέλη των οποίων το ΑΕΠ αγγίζει το 52% του παγκοσμίου ΑΕΠ, με τεράστιες στρατιωτικές δυνατότητες αποτελούμενες από 28.000 στρατιωτικά αεροσκάφη, υπερωκεάνια πλοία και εναέρια συστήματα προειδοποίησης και ελέγχου μεγάλης εμβέλειας. Αυτό σημαίνει -σύμφωνα με τον ίδιο- πως πρόκειται για την πλουσιότερη και αποτελεσματικότερη στρατιωτική συμμαχία στην ιστορία. Έχει αναφέρει, επίσης, πως οι σταθμοί επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη σήμερα υποστηρίζουν τις ΗΠΑ για να προβάλλουν ισχύ στη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την Κεντρική Ασία, και πως για οποιαδήποτε αποχώρηση από αυτές τις βάσεις δεν υπάρχει δρόμος επιστροφής. Δήλωσε, μάλιστα, πως οποιαδήποτε αποχώρηση από τις βάσεις αυτές, είναι πιθανόν να έχουν κάποια οικονομικά οφέλη για τις ΗΠΑ, αλλά η ιστορία δείχνει πως μετανιώνουν τέτοιου είδους επιλογές εκ των υστέρων.

Προκειμένου, όμως, το ΝΑΤΟ να συνεχίσει να έχει την αξιοπιστία που του αναλογεί, και να μπορεί τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον να ανταποκρίνεται καλύτερα στις διεθνείς προκλήσεις και υποχρεώσεις του απέναντι στα μέλη, οφείλει να διορθώσει τα κακώς κείμενα. Αρχικά, θα πρέπει όλα τα κράτη μέλη του οργανισμού να δαπανούν 2% του ΑΕΠ τους για την άμυνα και ασφάλεια στο ΝΑΤΟ, και όχι μόνο οι 5 χώρες που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Πρέπει να αποτελέσει κανόνα, και όχι εξαίρεση. Περισσότερα χρήματα για την άμυνα και την ασφάλεια του οργανισμού σημαίνουν περισσότερες ικανότητες σε διάφορους τομείς – όπως η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του στρατιωτικού δυναμικού και της ποιότητας των στρατιωτικών δυνατοτήτων του ΝΑΤΟ, με σκοπό την καλύτερη αντιμετώπιση των προβλημάτων και απειλών που αναδύονται. Οι Ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ θα πρέπει, πιθανώς, στο μέλλον, να μεριμνήσουν περισσότερο για την άμυνα και την ασφάλειά τους, μπροστά στο διαφαινόμενο σκεπτικισμό του επόμενου προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump. Περισσότερη θέληση για ενασχόληση με το ΝΑΤΟ και αύξηση των οικονομικών τους δαπανών για την ενίσχυση της άμυνας και ασφάλειας φαίνεται πως αποτελεί ένα καλό εγχείρημα για να δείξουν τα κράτη-μέλη στη νέα αμερικανική ηγεσία πως ακόμα έχουν πίστη στην Ευρωατλαντική Συμμαχία.

Η εκλογή Trump ως Προέδρου των ΗΠΑ αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση για τα ζητήματα ασφαλείας σε όλο τον κόσμο, καθώς πρόκειται για τον άνθρωπο που θα ηγείται της ισχυρότερης δύναμης, σε οικονομικά και στρατιωτικά μεγέθη. Οι προεκλογικές του δηλώσεις, αλλά και αυτές μετά την εκλογή του, δείχνουν έναν αμετακίνητο σκεπτικισμό για την υπάρχουσα κατάσταση στο ΝΑΤΟ ως προς το ζήτημα των οικονομικών δαπανών. Η εκλογή Trump ήρθε σε μια εποχή που το διεθνές γεωπολιτικό περιβάλλον είναι ρευστό και κατακερματισμένο, γεμάτο προκλήσεις και φλεγόμενα ζητήματα. Το ΝΑΤΟ σήμερα είναι πιο αναγκαίο από ποτέ, προκειμένου να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά ζητήματα όπως η τρομοκρατία, η πειρατεία, η ρωσική επιθετικότητα, αλλά και ο μουσουλμανικός εξτρεμισμός. Η προστασία των μελών του αποτελεί ζήτημα υψίστης σημασίας. Τέλος, το 2015, ο Chuck Hagel, Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ σε περίοδο Προεδρίας του Barack Obama, στην τελευταία του παρουσία σε συνάντηση Υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ, είχε δηλώσει πως «Αυτή είναι μια στιγμή για ενότητα, κοινό σκοπό, και σαφείς, μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε όλο το φάσμα των στρατιωτικών ικανοτήτων«. Η δήλωση αυτή αποτυπώνει την ανάγκη για συσπείρωση και ενότητα των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ στις προκλήσεις ασφαλείας του μέλλοντος.

Πηγές:

  1. Pike, J. (2000) Carter announces deterrence, defense buildup in Europe. Available at: http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2016/10/mil-161026-afps04.htm?_m=3n.002a.1854.ta0ao04qtp.1pdc (Accessed: 23 December 2016).
  2. Wintour, P. (2016) Russia moving nuclear-capable missiles into Kaliningrad, says Estonia. Available at: https://www.theguardian.com/world/2016/oct/07/russia-moving-nuclear-capable-missiles-into-kaliningrad-says-estonia (Accessed: 23 December 2016).
  3. You’d better believe NATO still matters today (2016) Available at: http://dailysignal.com/2016/04/05/you-better-believe-nato-still-matters-today/ (Accessed: 23 December 2016).
  4. NATO (2016) AWACS: NATO’s ‘eye in the sky’. Available at: http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_48904.htm (Accessed: 23 December 2016).
  5. RealClearPolitics (2016) Trump: NATO is obsolete and expensive, ‘Doesn’t have the right countries in it for terrorism’. Available at: http://www.realclearpolitics.com/video/2016/03/27/trump_europe_is_not_safe_lots_of_the_free_world_has_become_weak.html (Accessed: 23 December 2016).
  6. Duke University (2016) Admiral James Stavridis visits Duke University. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=v_QB6uYnuJU&feature=youtu.be (Accessed: 23 December 2016).
  7. Stavridis, J. (2016) It’s Time to Audit NATO. Available at: http://foreignpolicy.com/2016/11/10/its-time-to-audit-nato/ (Accessed: 23 December 2016).
  8. O’Toole, M. (2016) Is NATO still relevant? Trump’s not the only One asking. Available at: http://foreignpolicy.com/2016/04/01/is-nato-still-relevant-trumps-not-the-only-one-asking/ (Accessed: 23 December 2016).
  9. Stavridis, J. (2016) Choppy Seas Ahead for U.S.-NATO Relations. Available at: https://www.thecipherbrief.com/article/europe/choppy-seas-ahead-us-nato-relations-1093 (Accessed: 23 December 2016).
  10. Αρβανιτόπουλος, Κ. and Ήφαιστος, Π. (2009) Ευρωατλαντικές Σχέσεις. 2nd edn. ΗΠΑ: Εκδόσεις Ποιότητα.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This