Γιβραλτάρ: Διαπραγματευτικό πιόνι μετά το Brexit

Το Γιβραλτάρ, μετά την απόφαση του Brexit, θεωρείται ένα από τα ακανθώδη διαπραγματευτικά ζητήματα μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου. Ο βράχος, που βρίσκεται στο νότιο μέρος της Ιβηρικής χερσονήσου -και, συγκεκριμένα, της Ανδαλουσίας- αποτελεί Βρετανικό Υπερπόντιο Έδαφος. Η διοίκησή του, δηλαδή, εμπίπτει στη δικαιοδοσία του Ηνωμένου Βασιλείου, παρ’ όλο που δεν είναι τμήμα της χώρας. Η ιδιότυπη αυτή σχέση μεταξύ Γιβραλτάρ και Ηνωμένου Βασιλείου έχει πυροδοτήσει αντιδράσεις, και έχει εκκινήσει μία σειρά διπλωματικών επεισοδίων, προκειμένου να καθοριστεί το καθεστώς που θα ισχύσει μεταξύ του Γιβραλτάρ και της Ένωσης μετά το Brexit.

Η κατάσταση στο βράχο μετά το Brexit

Οι πολίτες του Γιβραλτάρ στο περίφημο δημοψήφισμα για την αποχώριση ή όχι του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισαν ομόφωνα -με 96% πλειοψηφία- υπέρ της παραμονής. Το γεγονός αυτό σήμανε την έναρξη μακρών διαπραγματεύσεων ανάμεσα στη Βρετανία και στην Ένωση, η οποία υποστήριξε ανοιχτά, για πρώτη φορά, το δικαίωμα κυριαρχίας της Ισπανίας επί του βράχου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η διαμάχη μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ισπανίας για την προσάρτηση του Γιβραλτάρ χρονολογείται στο 1713 και στην υπογραφή της Συνθήκης της Ουτρέχτης. Από την υπογραφή της Συνθήκης μέχρι σήμερα, αν και ο βράχος αποτελεί βρετανικό έδαφος, η Ισπανία δεν έχει παραιτηθεί των διεκδικήσεών της για την απόκτηση όλου ή μέρους του. Η πρόθεση του Γιβραλτάρ να παραμείνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρότι αποτελεί Βρετανικό Υπερπόντιο Έδαφος, και να διεκδικήσει ένα ειδικό καθεστώς έχει δρομολογήσει σειρά διαπραγματεύσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών.

Συγκεκριμένα, αφού η Βρετανίδα πρωθυπουργός, Theresa May, ενεργοποίησε το άρθρο 50 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρώπη αποφάσισε να αναγνωρίσει στην Ισπανία το δικαίωμα veto, όσον αφορά στις διαπραγματεύσεις ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου για το Γιβραλτάρ, επισημαίνοντας έτσι τον πρωτεύοντα ρόλο της Μαδρίτης σε οποιοδήποτε ζήτημα αφορά το καθεστώς της χερσονήσου. Η κίνηση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο από την βρετανική όσο και από την κυβέρνηση του Γιβραλτάρ. Συγκεκριμένα, ο πρωθυπουργός του Γιβραλτάρ, Fabian Picardo, τον Απρίλιο του 2017 δήλωσε σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Reuters ότι «ο κ. Tusk, συμπεριφέρεται σαν απατημένος σύζυγος που εκμεταλλεύεται τα παιδιά, ενόψει διαζυγίου». Επίσης, τόνισε ότι «δεν θα επιτρέψουμε να μεταβληθούμε σε διαπραγματευτικό χαρτί και να γίνουμε θύμα του Brexit, αφού δεν είμαστε οι υπαίτιοι του Brexit: ψηφίσαμε υπέρ της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ενωση, άρα το να γίνουμε στόχος ισοδυναμεί με το να επιτραπεί στην Ισπανία να συμπεριφέρεται ως νταής».

Ο Fabian Picardo, ανώτερος υπουργός στο Γιβραλτάρ από τις 9 Δεκεμβρίου 2011

Ο Picardo αποζητά την αφαίρεση του Γιβραλτάρ από το σχέδιο του ευρωπαϊκού οδικού χάρτη των διαπραγματεύσεων για το Brexit, υποστηρίζοντας ότι «η αφαίρεση της αναφοράς στο Γιβραλτάρ θα ήταν ένδειξη καλής πίστης και καλής θέλησης». Παρ’όλα αυτά, το σχέδιο του ευρωπαϊκού οδικού χάρτη δεν επιτρέπει να εφαρμοστεί καμία συμφωνία ανάμεσα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο θύλακα του Γιβραλτάρ, χωρίς προηγούμενη συμφωνία μεταξύ Ισπανίας και Βασιλείου, καθώς η τελευταία αποφάσισε να αποχωρήσει από την Ένωση. Ταυτόχρονα, ο τότε Ισπανός υπουργός εξωτερικών, José Manuel García-Margallo, έκανε λόγο για το ζήτημα της κυριαρχίας του βράχου, προτείνοντας στην κυβέρνησή του να υιοθετήσει σκληρή διαπραγματευτική γραμμή και να κυνηγήσει οποιαδήποτε πιθανότητα συγκυριαρχίας του βράχου. Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν έντονη ανησυχία στους πολίτες του Γιβραλτάρ, ενώ ο προσφάτως παραιτηθείς Βρετανός υπουργός εξωτερικών, Boris Johnson, έσπευσε να επιβεβαιώσει ότι «η κυριαρχία του Γιβραλτάρ θα μείνει αμετάβλητη και δεν μπορεί να μεταβληθεί χωρίς τη συγκατάθεση του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά και του ίδιου του Γιβραλτάρ». Επίσης, δήλωσε ότι «το Γιβραλτάρ δεν ειναι διαθέσιμο προς πώληση και δεν μπορεί να αποτελέσει μέρος διαπραγματεύσεων».

Η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ δεν έμεινε αμέτοχη στην απόφαση της Ένωσης να παραχωρήσει veto στην Ισπανία, καθώς απείλησε ότι, σε περίπτωση χρήσης του, το Γιβραλτάρ έχει δικαίωμα να φερθεί αναλόγως σε ευρωπαίους πολίτες που ζουν ή εργάζονται εκεί. Ο Joseph Garcia, ο αντιπρόεδρος της τοπικής κυβέρνησης χαρακτήρισε, μάλιστα, το veto ως παράνομο, ενώ τόνισε ότι θα είναι στη διακριτική ευχέρεια της κυβέρνησης να αποφασίσει για τα δικαιώματα των 2.000 Ευρωπαίων εργαζομένων στο βράχο, αλλά και των 13.000 Ισπανών εργατών που περνούν καθημερινά τα σύνορά του. Ο Garcia υπενθύμισε ότι η κυβέρνησή του δεν επιθυμεί να διαπραγματευτεί μέσα σε κλίμα απειλών, είτε περί veto είτε περί δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών του βράχου, αλλά, εάν η Ισπανία χρησιμοποιήσει το veto που της έχει δοθεί, τότε δεν αφήνει άλλα περιθώρια στο Γιβραλτάρ παρά να υπερασπιστεί τη σχέση του με το Ηνωμένο Βασίλειο με οποιονδήποτε τρόπο.

Παρ’όλα αυτά, η απομάκρυνση του José Manuel García-Margallo και η αντικατάστασή του από έναν πιο μετροπαθή υπουργό εξωτερικών, τον Alfonso Dastis, εξομάλυνε τις σχέσεις Ισπανίας – Γιβραλτάρ, ενώ παραμερίστηκε προσωρινά η οποιαδήποτε προσπάθεια μεταβολής του καθεστώτος κυριαρχίας του βράχου από την ισπανική κυβέρνηση. Από τον Ιανουάριο 2018, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισπανίας και Ηνωμένου Βασιλείου έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, καθώς και οι δυο πλευρές ελπίζουν να οδηγηθούν σε συμφωνία πριν τον Οκτώβριο 2018, ώστε να μην αποτελέσουν εμπόδιο στην προγραμματισμένη έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου τον Μάρτιο του 2019. Οι διαπραγματεύσεις έχουν επικεντρωθεί γύρω από τον κοινό έλεγχο του αεροδρομίου του Γιβραλτάρ, το οποίο βρίσκεται σε στρατηγική τοποθεσία στον ισθμό που συνδέει το βράχο με το ισπανικό έδαφος, καθώς και τη μεγαλύτερη συνεργασία των δυο μερών, όσον αφορά στις φορολογικές απάτες και τη λαθρεμπορία καπνού. Αξίζει να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο αεροδρόμιο εχει αποτελέσει πολλάκις πηγή σύγκρουσης μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ισπανίας, καθώς η τελευταία θεωρεί παράνομο τον αποκλειστικό έλεγχό του από τη βρετανική κυβέρνηση.

Η σημασία των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης και Γιβραλτάρ

Το αεροδρόμιο του Γιβραλτάρ

Το Γιβραλτάρ, μέχρι πρότινος, απολάμβανε ένα ιδιότυπο καθεστώς της κοινής αγοράς και της ελεύθερης μετακίνησης που ισχύει μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ, κατανοώντας τα οφέλη από τη συμμετοχή του στην Ένωση, αποφάσισε με πλειοψηφία 96% την παραμονή του στην Ευρώπη – επιθυμία που δεν μπόρεσε να πραγμαποιηθεί λόγω του Brexit. Παρ’ όλα αυτά, το Γιβραλτάρ επιδιώκει να διατηρήσει το status quo στο έδαφός του ως έχει – γεγονός που θα αποτελέσει θετική εξέλιξη τόσο για τους πολίτες του όσο και για τους 13.000 Ισπανούς εργάτες που περνάνε καθημερινά τα σύνορά του. Ταυτόχρονα, υπενθυμίζει ότι οποιαδήποτε μεταβολή στο συνοριακό καθεστώς μπορεί να αποβεί μοιραία για την ισπανική πόλη La Línea de la Concepción, η οποία βασίζει το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας της στο εμπόριο με το Γιβραλτάρ. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και ο Juan José Uceda, μέλος του συλλόγου Ισπανών εργατών στο Γιβραλτάρ «η La Línea είναι ένα τραπέζι με τρία πόδια, δυο από αυτά είναι η οικονομία του Γιβραλτάρ με τις επιχειρήσεις και τις δουλείες της – αν αυτά σπάσουν, το τραπέζι θα καταρρεύσει».

Ταυτόχρονα, η οικονομία του Γιβραλτάρ θα υποστεί και αυτή μεγάλο πλήγμα, εξαιτίας των εμπορικών σχέσεων του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρώπη. Συγκεκριμένα, παρ’όλο που το 90% του εμπορίου χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών του Γιβραλτάρ πραγματοποιείται (ονομαστικά) με το Ηνωμένο Βασίλειο -κυρίως η ασφάλιση και τα διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια- αυτά εξαρτώνται από την πρόσβαση του τελευταίου στην ενιαία αγορά. Επιπλέον, το εργατικό δυναμικό που παράγει τις υπηρεσίες αυτές περνά καθημερινά από τα ισπανικά σύνορα, με αποτέλεσμα η επιτυχία του εγχειρήματος να εξαρτάται άμεσα από τις σχέσεις Ισπανίας – Γιβραλτάρ. Επομένως, αν και η οικονονομία του Γιβραλτάρ συνδέεται κυρίως με το Ηνωμένο Βασίλειο, αποτελεί παράδειγμα διασυνοριακής οικονομίας της Ένωσης, τόσο από πλευράς εισροών όσο και εκροών. Η ευημερία της οικονομίας του, δηλαδή, συνδέεται άρρηκτα με τη σχέση ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου, καθιστώντας τις σχέσεις με την Ένωση ζήτημα ύψιστης σημασίας για το βράχο. Τέλος, το Γιβραλτάρ απολαμβάνει πολλά οφέλη και από τις εισροές τουριστών από άλλα ευρωπαϊκά κράτη, παράγοντας που μπορεί να επηρεαστεί από μια αλλαγή στο συνοριακό καθεστώς.

Το μέλλον του βράχου

Σύμφωνα με τα παραπάνω, καθίσταται σαφές ότι η συμφωνία Ισπανίας και Ηνωμένου Βασιλείου, όσον αφορά στις σχέσεις τους με το Γιβραλτάρ και το ιδιότυπο καθεστώς που επικρατεί, αποτελεί μονόδρομο. Η οποιαδήποτε αρνητική έκβαση των διαπραγματεύσεων απειλεί τόσο τους πολίτες του Γιβραλτάρ, όσο και τους Ευρωπαίους που κατοικούν εκεί. Η ευαίσθητη αυτή αλλαγή στο status quo θα επηρεάσει όχι μόνο το βράχο, αλλά και την ευρωπαϊκή ήπειρο. Αναμένεται να φανεί αν οι δυο πλευρές μπορούν να καταλήξουν σε συμβιβασμό, προστατεύοντας έτσι την ασφάλεια και τη σταθερότητα στη γηραιά ήπειρο, καθώς και τη συνολική διαδικασία του Brexit.

Πηγές:

  1. Reuters. (2017). Interview: Gibraltar scolds Tusk, says EU helping Spain to act like a bully. https://in.reuters.com/article/britain-eu-gibraltar-leader/interview-gibraltar-scolds-tusk-says-eu-helping-spain-to-act-like-a-bully-idINKBN1750S0
  2. Boffey, D. and Jones, S. and Mason, R. and Henley, J. (2017). Gibraltar’s future at stake in Brexit negotiations. https://www.theguardian.com/world/2017/mar/31/future-of-gibraltar-at-stake-in-brexit-negotiations
  3. Jones, S. (2018). Gibraltar warns it could rescind citizens rights if Spain uses veto on Brexit deal. https://www.theguardian.com/world/2018/mar/16/gibraltar-warns-it-could-rescind-citizens-rights-if-spain-uses-veto-on-brexit-deal
  4. Stothard, M. (2018). Spain sets Brexit challenge with Gibraltar demandshttps://www.ft.com/content/907fb2d8-1894-11e8-9376-4a6390addb44
  5. Jones, S. (2018). Brexit: Gibraltar keeps calm but is ready to play hardball. https://www.theguardian.com/world/2018/apr/05/brexit-gibraltar-keeps-calm-but-is-ready-to-play-hardball
  6. Revesz, R. (2017). Gibraltar: How will Brexit affect it? What is its connection to UK and Spain? Does it want to leave the EU? https://www.independent.co.uk/news/gibraltar-brexit-how-affect-uk-spain-what-connection-leave-eu-europe-headland-rock-a7663981.html
  7.  Green, D. (2017). Brexit and Gibraltar. https://www.ft.com/content/66ecc22a-82a3-3695-a1e8-38d6cfde9fd3

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest