Άρθρο 3 ΕΣΔΑ: Ο εχθρός, η χρήση βίας και η τρομοκρατία (Μέρος Α’)

Επικίνδυνες εποχές, επικίνδυνες αποφάσεις

Στις 14 Ιουλίου του 2016 ο Γάλλος Πρόεδρος, François Hollande, διακηρύσσει σε ομιλία του ότι η Γαλλία βγαίνει αισίως από τον στενό κλοιό μίας μαύρης περιόδου – της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης – ή κατάστασης συναγερμού, όπως συνηθίζεται να αποκαλείται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Λίγες ώρες αργότερα, σαν μία ειρωνεία της τύχης, ένοπλος κατευθύνεται και πέφτει με το φορτηγό του όχημα πάνω σε συγκεντρωμένο πλήθος στη Νίκαια της Γαλλίας, κατά τη διάρκεια του εορτασμού της ημέρας της Βαστίλης. Οι νεκροί ξεπερνούν τους 80, και οι τραυματίες είναι δεκάδες. Γίνεται άμεσα αντιληπτό ότι η Γαλλία -αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη- όχι μόνο δεν έχει βγει από την κατάσταση συναγερμού, αλλά συνεχίζει με σπασμένα τα φρένα την κάθοδο σε έναν νέο, παράλογο κλοιό άλογης βίας και τρομοκρατικών επιθέσεων.

Δεν υπάρχει, μάλιστα, καλύτερο παράδειγμα από το προαναφερθέν -που αντανακλά μία εποχή σε τρομοκρατική κρίση η οποία ξεκίνησε ήδη από την αυγή του 21ου αιώνα με την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου- για να εξεταστούν τα νομικά όπλα που δίνονται στην υπό κρίση Πολιτεία για να “πολεμήσει τους εχθρούς της”. Από την άλλη πλευρά, όχι μόνο οι εχθροί δεν είναι σαφώς ορισμένοι, αλλά σαφώς ορισμένα δεν είναι και τα εν λόγω νομικά όπλα, με τους περιορισμούς και την ακαμψία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου να δημιουργεί προβληματισμούς και ερμηνευτικές δυσχέρειες εξαιρετικού ενδιαφέροντος. Το κυριότερο ζήτημα είναι το αν οι “επικίνδυνες εποχές οδηγούν σε επικίνδυνες, αλλά και απεγνωσμένες αποφάσεις” -παραφράζοντας τον Ηράκλειτο-, και αν “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα” – παραφράζοντας τον Machiavelli.

 Η ρητή απαγόρευση των βασανιστηρίων στην ΕΣΔΑ

Η απόλυτη απαγόρευση των βασανιστηρίων προκύπτει ρητά εκ του νόμου από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Θεμελιώδες άρθρο στην απαγόρευση χρήσης κάθε βασανισμού αποτελεί το Άρθρο 3 της ΕΣΔΑ, κατά το οποίο “ουδείς επιτρέπεται να υποβληθή εις βασάνους, ούτε εις ποινάς ή μεταχείρισιν απανθρώπους ή εξευτελιστικάς”. Το ενδιαφέρον που προκύπτει, όπως θα εξεταστεί παρακάτω, είναι το μέγεθος της απαξίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που προτάσσεται στην περίπτωση της χρήσης των βασανιστικών μεθόδων. Ετούτη την απαξία μπορεί κανείς να διακρίνει μέσα από το ίδιο το γράμμα του νόμου, όταν αυτός ρητώς αναφέρεται στις περιόδους κρίσεως.

Κατά το Άρθρο 15 παρ. 1 της  ΕΣΔΑ: “Εν περιπτώσει πολέμου ή ετέρου δημοσίου κινδύνου απειλούντος τη ζωήν του έθνους, έκαστον υψηλόν Συμβαλλόμενον Μέρος δύναται να λάβη μέτρα κατά παράβασιν των υπό της παρούσης Συμβάσεως προβλεπομένων υποχρεώσεων, εν τω απαιτουμένω υπό της καταστάσεως απολύτως αναγκαίω ορίω, και υπό τον όρον όπως τα μέτρα ταύτα μη αντιτίθενται εις τας άλλας υποχρεώσεις τας απορρεούσας εκ του Διεθνούς Δικαίου”. Σε αυτήν την περίπτωση η ίδια η Σύμβαση προβλέπει μία κάμψη των ίδιων της των διατάξεων, με σκοπό να προστατευθούν οι πολίτες ενός κράτους που βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης – όπως σε περιόδους πολέμου ή μεγάλου κινδύνου. Οι τρομοκρατικές ενέργειες που κατ’ εξακολούθηση πλήττουν την εδαφική ακεραιότητα μίας χώρας, αδιαμφισβήτητα εμπίπτουν στη γραμματική ερμηνεία του όρου “ετέρου δημοσίου κινδύνου” με δεδομένο ότι, κατά τα τελευταία χρόνια, χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία έχουν χαρακτηριστεί ότι βρίσκονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Παρ’ όλα αυτά, το ίδιο Άρθρο της ΕΣΔΑ με μία κρίσιμη παράγραφο (15 παρ. 2 ΕΣΔΑ) σπεύδει να περιορίσει το εύρος της κάμψης όλων των προστατευτικών διατάξεων, προτάσσοντας την ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε περιόδους κρίσης: “Η προηγουμένη διάταξις ουδεμίαν επιτρέπει παράβασιν του Άρθρου 2, ειμή δια την περίπτωσιν θανάτου συνεπεία κανονικών πολεμικών πράξεων, ή των Άρθρων 3, 4 (παρ. 1) και 7”. Με αυτόν τον τρόπο η ΕΣΔΑ ρητά διαφυλάσσει την ισχύ του απαραβίαστου -όπως φαίνεται- περίφημου Άρθρου 3 της Συνθήκης και, επιλύοντας τη σύγκρουση που προκύπτει μεταξύ του αγαθού της προστασίας των πολιτών και αυτού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, προτάσσει το δεύτερο. Με την επιλογή αυτή τα βασανιστήρια κατά οποιουδήποτε ανθρώπου -ακόμα και σε περιπτώσεις τρομοκρατικής επίθεσης όπου διακυβεύεται η ζωή των πολιτών ενός κράτους- απαγορεύονται απόλυτα, ώστε να διαφυλαχθούν τα βασικά έστω εχέγγυα του Κράτους Δικαίου, το οποίο με κανέναν τρόπο δεν δύναται να περιορίσει, αλλά μονάχα να παραβιάσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Το απόλυτο της απαγόρευσης του Άρθρου 3 της ΕΣΔΑ και οι πολέμιοι αυτής

Η απαγόρευση των βασανιστηρίων, συνεπώς, αποκτά ισχύ αναγκαστικού κανόνος δικαίου (ius cogens), ο οποίος δεν εμπίπτει σε καμία απολύτως εξαίρεση, αφού ακόμη και τα τρομοκρατικά χτυπήματα και η ασφάλεια των πολιτών υποχωρούν μπροστά στην επιτακτικότητά του. Βεβαίως, παρά την αδιαμφισβήτητη σημασία της διατήρησης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την απαγόρευση χρήσης βίας από τη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού, δεν είναι λίγοι εκείνοι που αμφισβητούν το ανεξαίρετο του κρίσιμου αυτού Άρθρου της ΕΣΔΑ, υπό το πρίσμα ότι κάθε κανόνας δικαίου πρέπει να παρέχει την κατάλληλη δικλείδα ασφαλείας, η οποία εδώ προδήλως απουσιάζει.

Για πολλούς νομικούς επιστήμονες, πράγματι, οι “επείγουσες εποχές θέλουν επείγουσες λύσεις”, και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να συναινέσουν σε ένα κρατικό σύστημα που δρα αυτοκαταστροφικά, προστατεύοντας τον φερόμενο ως εχθρό της χώρας τρομοκράτη, και εκθέτοντας την ασφάλεια των πολιτών της.

Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστική θα πρέπει να θεωρηθεί η άποψη του δικαστή Robert Jackson στην πολύκροτη υπόθεση Terminiello v. Chicago, ο οποίος αρνήθηκε σθεναρά την υποχώρηση της ασφάλειας της πολιτείας μπροστά στην προστασία των κεκτημένων δικαιωμάτων του ανθρώπου, αναγνωρισμένων από τις οικείες Διεθνείς Συνθήκες. Μάλιστα, του αποδίδεται το σλόγκαν: “Το Σύνταγμα δεν είναι σύμφωνο αυτοκτονίας” (“The Constitution is not a suicide pact”).

Ως γνωστόν, δριμεία κριτική κατά οποιασδήποτε απολυτότητας των κανόνων δικαίου -συνεπώς και κατά του απόλυτου κανόνα δικαίου του Άρθρου 3 της ΕΣΔΑ- έχει ασκήσει ο προγενέστερος Schopenhauer, αλλά και οι σύγχρονοι της διάταξης Albrecht και Brugger. Οι ενστάσεις του Schopenhauer έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς ερμηνεύουν την ΕΣΔΑ σχετικοποιώντας την απόλυτη απαγόρευση του Άρθρου 3 μπροστά στις δριμείες απειλές της πολιτείας – όπως είναι ο πόλεμος και η τρομοκρατία.

Παραλλαγή των αντικειμενικών και υποκειμενικών πλαισίων του Άρθρου 3 και σχετικοποίηση της απόλυτης απαγόρευσης

Ο καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Φιλοσοφίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, Winfried Brugger, στην έρευνά του σχετικά με την ασφάλεια των κρατών σε περιόδους κρίσης και τη συμβατότητα των πιθανών λύσεων υπό το φως του Άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, επεσήμανε ορισμένες διαφωνίες που σε περίπτωση υιοθέτησής τους θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μία σχετικοποίηση του άκαμπτου -όπως φαίνεται- προαναφερθέντος Άρθρου. Η διαφωνία του Brugger αφορά στο περιβάλλον εντός του οποίου δεν επιτρέπεται η χρήση των βασανιστηρίων για εκμαίευση πληροφοριών. Θεωρεί ότι η απαγόρευση του Άρθρου 3 της ΕΣΔΑ εφαρμόζεται σε συνθήκες πολέμου, αλλά και εσωτερικής αναταραχής, όταν κύριος στόχος του ψυχικού ή σωματικού βασανισμού είναι να εκμαιευτούν πληροφορίες για την εξασφάλιση ή τη διατήρηση ενός καθεστώτος δικτατορικού, ή στηριγμένου σε άνομα μέσα.

Έτσι, ο Brugger δεν παραλλάσσει μόνο τις συνθήκες των βασανιστηρίων, αλλά και τα υποκείμενα. Μοιάζει σαν να μην εξαιρούνται, λοιπόν, από τη χρήση βασανιστηρίων τα μέλη ενός διεφθαρμένου κρατικού συστήματος, ή μίας στρατιωτικής ηγεσίας που επιζητά στρατηγικές λύσεις για την επικράτηση σε εμπόλεμη σύρραξη, αλλά να εξαιρούνται οι ιδιώτες που προσπαθούν να καταπολεμήσουν κρίσεις εν καιρώ ειρήνης, όπως είναι η τρομοκρατία. Στο σημείο αυτό φαίνεται να παραλλάσσεται και η έννοια του “εχθρού”, όταν στην πρώτη περίπτωση εχθρός είναι εκείνος που ως τέτοιος εμπίπτει στη θολή ματιά των οργανωμένων, αυταρχικών και ολοκληρωτικών καθεστώτων, ενώ στη δεύτερη ο εχθρός του κράτους είναι συνήθως εξωτερικός, απρόκλητος, έτοιμος να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για την επίτευξη σκοπών αδιανόητων για το κράτος που θα πληγεί.

Με αυτόν τον τρόπο φαίνεται ότι το Άρθρο 3 της ΕΣΔΑ είναι άκαμπτο μονάχα όταν η βία είναι προϊόν της κατάχρησης της εκάστοτε κρατικής εξουσίας, η οποία πολλές φορές φαντάζεται ή δημιουργεί εχθρούς. Μοιάζει, λοιπόν, ασυμβίβαστο με το ίδιο το Άρθρο 3, αλλά και γενικότερα με την ίδια τη φύση του Διεθνούς Δικαίου, το κράτος το ίδιο, το οποίο θα πρέπει πάντοτε να λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας για κάθε πολίτη, να αποτελεί τον φερόμενο βασανιστή – ειδικά αν ο σκοπός του βασανισμού είναι αμφισβητούμενης ηθικής.

Θανάτωση και βασανιστήρια: Επισήμανση ενός παραδόξου

Σύμφωνα με το Άρθρο 2 παρ. 2 της ΕΣΔΑ: “Ο θάνατος δεν θεωρείται ως επιβαλλόμενος κατά παράβασιν του Άρθρου τούτου, εις ας περιπτώσεις θα επήρχετο συνεπεία χρήσεως βίας καταστάσης απολύτως αναγκαίας: α. δια την υπεράσπισιν οποιουδήποτε προσώπου κατά παρανόμου βίας, β. δια την πραγματοποίησιν νομίμου συλλήψεως ή προς παρεμπόδισιν αποδράσεως προσώπου νομίμως κρατουμένου, γ. δια την καταστολήν, συμφώνως τω νόμω, στάσεως ή ανταρσίας”. Από προσεκτική ανάγνωση του Άρθρου προκύπτει ότι η θανάτωση οποιουδήποτε ανθρώπου από τον ίδιο τον κρατικό μηχανισμό επιτρέπεται σε περίπτωση που διακυβεύεται η ζωή αθώων πολιτών – με την προϋπόθεση, βεβαίως, ότι αυτή θα είναι η έσχατη λύση, όταν κάθε άλλο πιθανό μέσο καταστολής θα έχει εξαντληθεί. Έτσι, όταν ένας τρομοκράτης απειλεί σε κατάσταση ομηρίας την άμεση εκτέλεση ενός αριθμού αθώων πολιτών, ο θανάσιμος πυροβολισμός αυτού είναι πλήρως επιτρεπτός και, μάλιστα, όχι εμμέσως συναγόμενος, αλλά ευθέως προβλεπόμενος από την εξαίρεση της παραγράφου 2 του Άρθρου 2 της ΕΣΔΑ.

Το παράδοξο, λοιπόν, είναι το γεγονός ότι αντίστοιχη εξαίρεση στο Άρθρο των βασανιστηρίων δεν υπάρχει -τουλάχιστον ρητώς-, και έτσι οποιεσδήποτε ενστάσεις μόνο ερμηνευτικά μπορούν να προβληθούν. Στο αντίστοιχο, λοιπόν, παράδειγμα της τρομοκρατικής ενέργειας από έναν εξτρεμιστή, αν εκείνος δεν απειλούσε με όπλο τους ομήρους, αλλά με μία βόμβα της οποίας τον κωδικό απενεργοποίησης μόνο ο ίδιος γνωρίζει, δεν επιτρέπεται η χρήση βασανιστικών μεθόδων για να αποκαλυφθεί ο κωδικός αυτός. Συνεπώς, αποδεικνύεται πως η ζωή του τρομοκράτη -που αποτελεί φαινομενικά έστω το μείζον- μπορεί να καμφθεί μπροστά στη ζωή των αθώων πολιτών, αλλά όχι και η ανθρώπινη αξιοπρέπειά του, η ψυχική και σωματική του ακεραιότητα -που αποτελεί φαινομενικά έστω το έλασσον-, αφού το ανεξαίρετο του Άρθρου 3 δεν αφήνει περιθώριο διαφωνίας.

Η ερμηνεία, λοιπόν, της ίδιας της ΕΣΔΑ υπό το πρίσμα της παραπάνω σημαντικής παραφωνίας των εγγείων διατάξεων φαίνεται σχεδόν επιβεβλημένη. Τελεολογικά, θα μπορούσε να υποστηριχθεί πως δεν είναι δυνατόν ο σκοπός του νομοθέτη να είναι το επιτρεπτό της αφαίρεσης της ζωής ενός τρομοκράτη τη στιγμή που είναι έτοιμος να πυροδοτήσει μία βόμβα αλλά, από την άλλη, το ανεπίτρεπτο του εξαναγκασμού αποκάλυψης της κρυψώνας της με χρήση βασανισμού. Από τη στιγμή που η ΕΣΔΑ επιτρέπει τη θανάτωση, έχει ως τελικό στόχο να προστατέψει τον πολίτη με κάθε δυνατό μέσο. Εδώ, λοιπόν, δεν θα πρέπει να απορριφθεί η αναλογική εφαρμογή της εξαίρεσης της παραγράφου 2 του Άρθρου 2 της ΕΣΔΑ στην περίπτωση του Άρθρου 3, ώστε να καμφθεί η απολυτότητα της απαγόρευσης του βασανισμού σε περιόδους κρίσεως. Ελλοχεύει, ωστόσο, ο κίνδυνος να θεωρηθεί η ερμηνεία αυτή ως contra legem στο Άρθρο 15 παρ. 2 ΕΣΔΑ.

Μία επισκόπηση και μία μετάβαση

Η σχετικοποίηση του Άρθρου 3 της ΕΣΔΑ αποτελεί απόδειξη ότι η ερμηνεία του σύγχρονου νομικού μπορεί να φωτίσει με τρόπο διαφορετικό τις ήδη κωδικοποιημένες διατάξεις του Διεθνούς Δικαίου, οι οποίες συχνά έρχονται στην επιφάνεια λόγω της έξαρσης συγκλονιστικών για τα Κράτη Δικαίου γεγονότων της επικαιρότητας – όπως είναι οι τρομοκρατικές επιθέσεις στον σύγχρονο κόσμο. Από την άλλη, η θεωρία του επιτρεπτού υπό προϋποθέσεις της χρήσης των βασανιστηρίων έχει ως μόνο στόχο να προστατέψει τον αθώο πολίτη που συμμετέχει στον άγνωστο για τον ίδιο πόλεμο της τρομοκρατίας, και όχι να δώσει βήμα σε μία εποχή όπου τα κεκτημένα ανθρώπινα δικαιώματα χάνουν τη ζωτική τους σημασία.

Παρ’ όλα αυτά, οι ενστάσεις της σχετικοποίησης του Άρθρου 3 είναι ισχυρές, αναδεικνύοντας -κατά μία έννοια ορθώς- πως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ο βασανισμός του ανθρώπου δεν επιδέχονται εξαιρέσεις ακόμα και όταν βρίσκονται μπροστά στην ασφάλεια, αλλά και στην ίδια τη ζωή των κοινωνών του Κράτους Δικαίου που δέχεται την επίθεση. Δεν πρέπει, επίσης, να θεωρείται δεδομένος ο ορισμός του εχθρού αλλά, αντίθετα, θα πρέπει αυτός να οριστεί με συγκεκριμένο τρόπο, ώστε να γνωρίζει το κράτος προς τα πού στρέφει τις δυνάμεις του.

Τέλος, όσο παράδοξο και αν φαίνεται, τώρα που οι τρομοκρατικές οργανώσεις -που συχνά κινητοποιούνται από το θρησκευτικό τους αίσθημα- διαπράττουν τα εγκλήματα πίστης τους μη φοβούμενες, ή ακόμα και επιδιώκοντας τον θάνατο, η σχέση του δίπολου θανάτωσης-βασανιστηρίων αλλάζει ριζικά και μετατοπίζεται προς αλλόκοτες κατευθύνσεις. Όλα αυτά, όμως, μπορούν να αποτελέσουν θέμα διερεύνησης του δεύτερου μέρους του παρόντος άρθρου, στο οποίο το Άρθρο 3 της ΕΣΔΑ θα αναμετρηθεί με προκλήσεις νέες και ανεξερεύνητες.

Πηγές:

  1. CNN GREECE. (2016). Όλες οι τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη από το 2014. http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/39400/oi-tromokratikes-epitheseis-stin-eyropi-apo-to-2014
  2. Κωνσταντίνος Ι. Βαθιώτης. (2010). Τραγικά διλήμματα στην εποχή της τρομοκρατίας. Αθήνα: Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη.
  3. ECHR. (2018). Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_ELL.pdf
  4. Der Staat. (1996). Darf der Staat ausnahmsweise foltern?
  5. Der Staat. (1989). Der Schutz vor Folter im Volkerrecht.
  6. Isensee, J. (2006). Menschenwurde: die sakulare Gesellschaft auf der Suche nach dem Absoluten. AoR 131.
  7. FinsLaw for legal professionals. (2003). THE CLICHÉ THAT “THE CONSTITUTION IS NOT A SUICIDE PACT”. http://supreme.findlaw.com/legal-commentary/the-clich-that-the-constitution-is-not-a-suicide-pact.html
  8. Albrecht, E. (1976). Idee und Wirklichkeit. Der Staat.
  9. BBC NEWS. (2016). Nice attack: What we know about the Bastille Day killings. http://www.bbc.com/news/world-europe-36801671
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (10 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 18 Αυγούστου του 1995. Πτυχιούχος Νομικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης το 2017 και μεταπτυχιακός φοιτητής Δημοσίου Δικαίου και Φιλοσοφίας του Δικαίου κατά το ακαδημαϊκό έτος 2018 - 2019 στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης Paris II Pantheon Assas . Στη διάρκεια των μαθητικών και φοιτητικών του χρόνων, συμμετείχε σε πλειάδα διεθνών συνεδρίων (ΜUN, UNESCO) τόσο στην Ελλάδα, όσο και στα πανεπιστήμια Yeditepe, Frederick και Οξφόρδης του εξωτερικού, ως delegate αρχικά και αργότερα ως Πρόεδρος επιτροπών. Το 2018 τελεί Γενικός Γραμματέας του Fredmun 2018, στη Λευκωσία. Έχει λάβει σημαντικό αριθμό βραβείων και διακρίσεων από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών, της οποίας πλέον είναι το νεότερο μέλος. Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων ποιητικού-δοκιμιακού περιεχομένου. Το 2010 η Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών τον καλεί σε τιμητική εκδήλωση και του αποδίδει το πρώτο Πανελλήνιο βραβείο Λογοτεχνίας. Αρθρογραφεί για ζητήματα Διεθνούς Δικαίου στην ιστοσελίδα Power Politics από το 2016. Είναι ασκούμενος δικηγόρος Πειραιώς και έχει κάνει την πρακτική του σε Ναυτιλιακή Εταιρεία και στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας -- μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του εκπαίδευσης στο Πυροβολικό Σώμα -- στον τομέα νομικής ανάλυσης πολιτικού ρεπορτάζ σε θέματα Άμυνας και Εξωτερικής Πολιτικής.

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest