Δικαστήριο Ευρωπαϊκής Ένωσης: Απόρριψη των προσφυγών κατά της Συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας για το προσφυγικό

Συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης-Τουρκίας

Σε μία εποχή μεγάλης κοινωνικής, οικονομικής και διεθνούς ανασφάλειας, το 2015 έγιναν τα πρώτα βήματα για την καταπολέμηση και τη σωστή διαχείριση των μεγάλων προσφυγικών εισροών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσα από την υπογραφή του EU-Turkey Joint Action Plan. Η Συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας από τη μία εγκαινίασε μία περίοδο διαλόγου μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ανοίγοντας προοπτικές καταπολέμησης του προσφυγικού μέσα από τη συντονισμένη δράση τους, αλλά από την άλλη άφησε στην Ελλάδα το βαρύ φορτίο της εξέτασης των αιτημάτων παροχής ασύλου. Τα σημεία της Συμφωνίας είναι σε κάθε περίπτωση εξαιρετικά σημαντικά, και αξίζουν ειδικής μνείας.

Οι όροι της Συμφωνίας

Αρχικά, από τις 20 Μαρτίου του 2016 όλοι οι παράνομοι πρόσφυγες που φθάνουν από την Τουρκία στα ελληνικά νησιά θα πρέπει να επιστρέφονται στην Τουρκία. Φυσικά, αυτό αλλάζει για εκείνους που υποβάλουν αίτηση ασύλου. Στην περίπτωση αυτή προβλέπεται ότι η αίτησή τους θα εξετάζεται από τις ελληνικές αρχές εξατομικευμένα, με οδηγό πάντα τη διεθνή νομοθεσία, καθώς και με την επικουρική αρωγή της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ. Η αίτηση ασύλου διαφαίνεται να αποτελεί στοιχείο εξαιρετικής σημασίας, καθώς όσοι από τους πρόσφυγες δεν την υποβάλουν θα επιστρέφουν αναγκαστικά στην Τουρκία. Η δικαστική υπόθεση, μάλιστα, που θα αναφερθεί στη συνέχεια εκκινεί ακριβώς με αυτή την αφορμή.

Από την άλλη, στο αριθμητικό κομμάτι της ανταλλαγής θα υπάρχει πλήρης ισοτιμία μεταξύ των Σύρων που εγκαθίστανται στην Τουρκία και των Σύρων που θα επιστρέφουν στους κόλπους της Ε.Ε.. Αυτό, ουσιαστικά, σημαίνει ότι, για κάθε Σύρο που επιστρέφει στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, ένας άλλος Σύρος θα μετεγκαθίσταται απ’ ευθείας από την Τουρκία στην Ε.Ε.. Βεβαίως, σε αυτή την περίπτωση προτεραιότητα θα δίνεται σε όσους δεν έχουν μπει στο παρελθόν ή έχουν επιχειρήσει να μπουν παράτυπα στην Ε.Ε., ενώ οι ανάγκες για πρόσθετες μετεγκαταστάσεις θα καλυφθούν μέσω εθελοντικής προσφοράς, με όριο τις επιπλέον 54.000 θέσεις.

Ακόμα, η Τουρκία θα πρέπει να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα προς αποτροπή νέων ροών προσφύγων προς την Ε.Ε., τόσο από τη θάλασσα όσο και από την ξηρά. Μάλιστα, όταν οι παράτυπες ροές σταματήσουν ή μειωθούν σημαντικά, θα τεθεί σε ισχύ πρόγραμμα εθελοντικής υποδοχής προσφύγων. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την επιτάχυνση της διαδικασίας άρσης του καθεστώτος ταξιδιωτικής βίζας για τους Τούρκους πολίτες, με στόχο την πλήρη άρση υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία θα πληροί όλα τα προαπαιτούμενα.

Από οικονομικής άποψης, η Ε.Ε. θα πρέπει να επιταχύνει την αποδέσμευση των αρχικών κονδυλίων των 3 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Τουρκία. Μετά την εξάντληση αυτών των πόρων, και υπό την προϋπόθεση τήρησης των δεσμεύσεων, η Ε.Ε. θα πρέπει να προχωρήσει και σε πρόσθετη χρηματοδότηση της Τουρκίας, με επιπλέον 3 δισεκατομμύρια ευρώ έως το τέλος του 2018. Στο γενικό πλαίσιο της Συμφωνίας, τόσο η Ε.Ε. και όσο και η Τουρκία χαιρετίζουν τη συνεχιζόμενη διαδικασία για την αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης ενώ, εκτός των άλλων, αποφάσισαν το άνοιγμα του Κεφαλαίου 33 της ενταξιακής διαπραγμάτευσης της Τουρκίας -που αφορά στον προϋπολογισμό- κατά τη διάρκεια της ολλανδικής προεδρίας. Η προπαρασκευαστική εργασία για το άνοιγμα κι άλλων κεφαλαίων θα συνεχιστεί σε ταχύτερους ρυθμούς και με βάση τους ισχύοντες κανόνες. Τέλος, η Ε.Ε. και η Τουρκία αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εργαστούν από κοινού για τη βελτίωση της κατάστασης εντός της Συρίας, κυρίως σε περιοχές κοντά στα τουρκικά σύνορα, όπου ο τοπικός πληθυσμός θα μπορούσε να είναι πιο ασφαλής.

Οι προσφυγές και τα υποκείμενα της υπογεγραμμένης Σύμβασης

Το πραγματικό ερώτημα, όμως, στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι άλλο από το ποιος αποτελεί το Δικαιοπρακτικό Υποκείμενο των παραπάνω Όρων της Σύμβασης με την Τουρκία. Το ανακοινωθέν της Συμφωνίας αποκαλύπτει ότι η ίδια η Ένωση προχώρησε στην υπογραφή της Συμφωνίας ενώ, από την άλλη, φαίνεται ότι οι συναντήσεις με τους Τούρκους ομολόγους ώστε να συμφωνηθεί η κοινή πορεία πλεύσης σχετικά με το προσφυγικό έγιναν από τα κράτη-μέλη σε επίπεδο διαλόγου μεταξύ πολιτικών αρχηγών, και όχι οργανωμένα από την ΕΕ. Μπορεί το θέμα αυτό να φαντάζει άνευ σημασίας, καθώς προέχουν τα αποτελέσματα της Συμφωνίας, που είναι τα τελικά και τα κρίσιμα για την επίλυση των προβλημάτων που μαστίζουν την Ευρώπη, παρ’ όλα αυτά φαίνεται ότι αποτέλεσε το σημείο καμπής, όταν το ζήτημα τέθηκε σε επίπεδο δικαστικής διένεξης.

Το θέμα τέθηκε για πρώτη φορά όταν δύο Πακιστανοί υπήκοοι και ένας Αφγανός υπήκοος έφθασαν από την Τουρκία στην Ελλάδα, όπου υπέβαλαν αιτήσεις ασύλου. Στις αιτήσεις αυτές ανέφεραν ότι για διάφορους λόγους διέτρεχαν σημαντικό κίνδυνο διώξεως σε περίπτωση που επέστρεφαν στις αντίστοιχες χώρες καταγωγής τους. Έχοντας υπόψη το ενδεχόμενο επιστροφής τους στην Τουρκία κατ’ εφαρμογήν της “Δηλώσεως ΕΕ-Τουρκίας” σε περίπτωση απορρίψεως των αιτήσεών τους για άσυλο, αποφάσισαν να ασκήσουν προσφυγές ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου να αμφισβητήσουν τη νομιμότητα της Δηλώσεως αυτής. Σύμφωνα με τους αιτούντες, η δήλωση αυτή αποτελεί Διεθνή Συμφωνία την οποία συνήψε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με την Τουρκία, ως θεσμικό όργανο το οποίο ενεργεί εξ ονόματος της Ένωσης. Εκτιμούν, μεταξύ άλλων, ότι η Συμφωνία αυτή είναι αντίθετη προς τη Συνθήκη Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη σύναψη διεθνών συμφωνιών.

Η απόφαση και ο διπλός ρόλος των πολιτικών αρχηγών

Το Δικαστήριο απέρριψε τις προσφυγές με το αιτιολογικό ότι είναι αναρμόδιο να κρίνει την Υπόθεση 192/2016 με βάση το Άρθρο 263 ΣΛΕΕ. Μάλιστα, στο αιτιολογικό της Απόφασης γίνεται περισσότερο ξεκάθαρο το Υποκείμενο σύναψης της Διεθνούς Συμφωνίας: Στο σκεπτικό του το Δικαστήριο, που έχει την έδρα του στο Λουξεμβούργο, ανέφερε πως “δεν ήταν η Ένωση, αλλά τα κράτη-μέλη της, ως φορείς του διεθνούς δικαίου, που διεξήγαγαν τις διαπραγματεύσεις με την Τουρκία”. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο έκρινε ότι “ούτε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (που περιλαμβάνει τους ηγέτες των κρατών-μελών) ούτε κανένας άλλος θεσμός της Ε.Ε. δεν αποφάσισε να καταλήξει σε Συμφωνία με την τουρκική Κυβέρνηση για την προσφυγική κρίση”, αλλά υπεύθυνα για την εν λόγω Συμφωνία ήταν τα κράτη-μέλη και η βούληση αυτών. Ακριβώς, λοιπόν, λόγω της απουσίας ενέργειας ενός από τα επίσημα θεσμικά Όργανα της Ένωσης το Δικαστήριο πρέπει να παραιτηθεί της εξέτασης των προσφυγών, κρίνοντας εαυτόν αναρμόδιο, ενώ οι εφέσεις των αιτούντων (208/2017) είχαν την ίδια τύχη με την Απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου του 2018.

Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση αυτή αποκαλύπτει τις βαθιές αλήθειες και τις μικρές λεπτομέρειες που καθορίζουν την έκβαση των δικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μεγάλη σημασία έχει η ιδιότητα του υπογράφοντος, καθώς στις καθοριστικές συναντήσεις για τη σύναψη των διεθνών συνθηκών οι πολιτικοί αρχηγοί μπορούν να διαπραγματευτούν με διττό ρόλο: αυτόν του εκπροσώπου κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και αυτόν του Αρχηγού Κράτους, με έμφαση στην ιδιότητα του πολιτικού ηγέτη με συγκεκριμένη ατζέντα για τη χώρα του. Κι ενώ στη συγκεκριμένη υπόθεση οι αιτούντες ηττήθηκαν και σε δεύτερο βαθμό, αποδεικνύεται περίτρανα ότι, παρά τα θετικά βήματα που γίνονται προς άνοιγμα νέων οριζόντων με νέους συμμάχους και συντονισμένες δράσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί ως Ένωση κατά το δοκούν, γκριζάροντας επικίνδυνα τις ζώνες μεταξύ συντονισμένης δράσης και πολιτικής ατζέντας μπροστά στο εδώλιο της δικαιοσύνης.

Πηγές:

  1. Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2017). Το Δικαστήριο της Ε.Ε. κρίνει εαυτό αναρμόδιο. https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2017-02/cp170019el.pdf
  2. Πρώτο Θέμα. (2017). «Αναρμόδιο» δηλώνει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τη μεταναστευτική συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας. https://www.protothema.gr/world/article/658293/anarmodio-dilonei-to-europaiko-dikastirio-gia-ti-metanasteutiki-sumfonia-ee-tourkias-/
  3. Περάκης, Μ. (2016). Συμφωνία Ε.Ε. και Τουρκίας. https://www.ddikastes.gr/sites/default/files/article_files/%CE%AC%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%BF%20%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%B7.pdf
  4. curia.europa.eu. (2018). Appeal — Article 181 of the Rules of Procedure of the Court of Justice — EU-Turkey statement of the European Council of 18 March 2016 — Application for annulment. http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=205744&pageIndex=0&doclang=EN&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=406469
  5. Goldsmith, J. & Posner, R. (2005). The Limits of International Law. Oxford University Press.
  6. unric.org. (2017). Καταστατικός Χάρτης ΟΗΕ. http://www.unric.org/el/index.php?option=com_content&view=article&id=14
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (8 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 18 Αυγούστου του 1995. Πτυχιούχος Νομικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης το 2017 και μεταπτυχιακός φοιτητής Δημοσίου Δικαίου και Φιλοσοφίας του Δικαίου κατά το ακαδημαϊκό έτος 2018 - 2019 στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης Paris II Pantheon Assas . Στη διάρκεια των μαθητικών και φοιτητικών του χρόνων, συμμετείχε σε πλειάδα διεθνών συνεδρίων (ΜUN, UNESCO) τόσο στην Ελλάδα, όσο και στα πανεπιστήμια Yeditepe, Frederick και Οξφόρδης του εξωτερικού, ως delegate αρχικά και αργότερα ως Πρόεδρος επιτροπών. Το 2018 τελεί Γενικός Γραμματέας του Fredmun 2018, στη Λευκωσία. Έχει λάβει σημαντικό αριθμό βραβείων και διακρίσεων από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών, της οποίας πλέον είναι το νεότερο μέλος. Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων ποιητικού-δοκιμιακού περιεχομένου. Το 2010 η Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών τον καλεί σε τιμητική εκδήλωση και του αποδίδει το πρώτο Πανελλήνιο βραβείο Λογοτεχνίας. Αρθρογραφεί για ζητήματα Διεθνούς Δικαίου στην ιστοσελίδα Power Politics από το 2016. Είναι ασκούμενος δικηγόρος Πειραιώς και έχει κάνει την πρακτική του σε Ναυτιλιακή Εταιρεία και στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας -- μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του εκπαίδευσης στο Πυροβολικό Σώμα -- στον τομέα νομικής ανάλυσης πολιτικού ρεπορτάζ σε θέματα Άμυνας και Εξωτερικής Πολιτικής.

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest