Γκουαντάναμο: η απόφαση Ομπάμα στη διελκυστίνδα δικαίου- πολιτικής

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Ο κόλπος Γκουαντάναμο, στην Κούβα, αποτελεί την τοποθεσία των φυλακών που λειτουργούν από το 2002 για τους “μαχητές του εχθρού”. Αυτός ήταν ο νομικός χαρακτηρισμός των 20 πρώτων κρατουμένων της φυλακής από την επέμβαση των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, στον απόηχο της τρομοκρατικής επίθεσης της 11ης Σεπτεμβρίου και του “πολέμου κατά της τρομοκρατίας”.

Οι κρατούμενοι αφορούσαν πρόσωπα που συνελήφθησαν ως μέλη των Taliban και της Al- Qaeda, στο Αφγανιστάν, ή σε υπόπτους για συμμετοχή σε τρομοκρατικές ενέργειες γενικώς. Συνολικά ο αριθμός των κρατούμενων στο Γκουαντάναμο είχε φθάσει τους 779.  Κατά τη διάρκεια των δεκατεσσάρων χρόνων λειτουργίας του έχουν γίνει αναφορές για άθλιες συνθήκες διαβίωσης, βεβηλώσεις του Κορανίου, ανακρίσεις με χρήση επιθετικών μέσων και βασανιστήρια. Στις υποθέσεις που έχουν εκδικαστεί, από το 2008 και έπειτα, καταδεικνύεται το μεγαλύτερο πρόβλημα του νομικού χαρακτηρισμού των κρατουμένων σύμφωνα με τις διατάξεις του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου. Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει τον όρο “μαχητές του εχθρού” προκειμένου να περιορίσουν – κατά το δυνατό – την παρεχόμενη νομική προστασία, εφόσον αυτός ο όρος δεν υπάρχει στις διατάξεις του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου.1 Οι φερόμενοι, ωστόσο, ως “μαχητές του εχθρού” στερούνται ακόμη και των θεμελιωδών εγγυήσεων που θα έπρεπε να τους εξασφαλίζονται από το άρθρο 75 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου Ι του 1977, εφόσον για την Αμερική δεν αποτελούν “αιχμαλώτους πολέμου”. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μη εφαρμογή της Σύμβασης της Γενεύης ΙΙΙ του 1949, και του κοινού άρθρου 3 των Συμβάσεων της Γενεύης, καθώς η έννοια του πεδίου μάχης ορίζεται με υποκειμενικά κριτήρια. Συγκεκριμένα, αυτή είτε διευρύνεται στο πλαίσιο του “πολέμου κατά της τρομοκρατίας”, είτε περιορίζεται μη αναγνωρίζοντας καθεστώς “μαχητή” στους συλληφθέντες. Χαρακτηριστικές υποθέσεις αυτών των ζητημάτων ήταν οι Boumediene κ.ά. v. Bush(2008) και Rasul v. Bush(2004).2

Tο 2008 ήταν μία σημαντική χρονιά για τους κρατούμενους του Γκουαντάναμο, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Barack Obama, κατά την εκλογή του, υποσχέθηκε το κλείσιμο της φυλακής. Σύμφωνα με το Human Rights Watch, στις φυλακές, από το 2008, έχουν σταματήσει οι “ενισχυμένες τεχνικές ανάκρισης” και έχει απαγορευτεί η χρήση κρυφών εγκαταστάσεων κράτησης. Παράλληλα, δεν έχουν γίνει νέες συλλήψεις, ώστε ο αριθμός των κρατουμένων να μείνει σταθερά μειωμένος και να φθάνει σήμερα τους 91. Παρά τα σημαντικά αυτά βήματα, ο πρόεδρος Obama δεν έχει καταφέρει να διώξει ποινικά κανέναν ιθύνοντα για τη διεξαγωγή βασανιστηρίων, σύμφωνα με τις απορρέουσες υποχρεώσεις της Σύμβασης κατά των Βασανιστηρίων. Η αδυναμία πρόσβασης σε πληροφορίες σχετικά με τους κρατούμενους είναι σημαντικός παράγοντας σε αυτήν την κατάσταση, σε συνδυασμό με την άρνηση της CIA να αναγνωρίσει αυτές τις πρακτικές ανάκρισης ως βασανιστήρια.

Στις 23 Φεβρουαρίου του 2016, ο πρόεδρος Obama κάλεσε το Κογκρέσο για το οριστικό κλείσιμο των φυλακών. Ανάμεσα στα επιχειρήματά του ήταν ότι οι φυλακές δεν συμβάλλουν στην ασφάλεια της χώρας, ότι αποτελούν εργαλείο στρατολόγησης τρομοκρατών, ότι πλήττουν τις σχέσεις των ΗΠΑ με τις υπόλοιπες χώρες και επιβαρύνουν την οικονομία.Ο ίδιος αποβλέπει στην ολοκλήρωση της υπόσχεσής του μέχρι το 2017. Ωστόσο, εγείρονται σημαντικά ερωτήματα για το κατά πόσο είναι δυνατή η επίτευξη της απόφασης αυτής.

Αρχικά, ο πρόεδρος Obama, με αυτήν την απόφαση, καλείται να αντιμετωπίσει το λεγόμενο “πρόβλημα Willie Horton”. Σύμφωνα με αυτό, εάν ένα πρόσωπο διεξάγει τρομοκρατική ενέργεια, ο Οbama δεν φέρει την πολιτική ευθύνη γι’ αυτό. Όμως, σε περίπτωση που κάποιος από τους κρατούμενους που θα έχει αποφυλακισθεί προβεί σε αντίστοιχη ενέργεια, τότε ο πρόεδρος Obama θα είναι πολιτικά υπεύθυνος. Αντίστοιχη είναι η περίπτωση του Willie Horton, που μετά την αποφυλάκισή του διέπραξε ξανά έγκλημα, και θεωρήθηκε υπεύθυνος ο Michael Dukakis.4 Ταυτόχρονα, τίθεται το ζήτημα της μετακίνησης των κρατουμένων. Από τους 91 κρατούμενους, οι 10 είναι “πολύ επικίνδυνοι” για να απελευθερωθούν – σύμφωνα με το Guantanamo Review Task Force. Μέσα σε αυτούς περιλαμβάνεται και ο Khalid Shaikh Muhammad, ο οποίος συμμετείχε στην επίθεση της 11/9. Για τους συγκεκριμένους, ο πρόεδρος Obama δεν έχει προσδιορίσει ακριβώς τον πιθανό τόπο μετεγκατάστασής τους. Το Κογκρέσο έχει απαγορεύσει από το 2011 την μεταφορά των κρατουμένων στην ηπειρωτική χώρα των ΗΠΑ, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τις επιλογές του προέδρου. Ακόμη, ο πρόεδρος Obama θα πρέπει να λύσει τα επιμέρους ζητήματα των κρατουμένων και της μετεγκατάστασής τους. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Human Rights Watch, για ένα μέρος των συλληφθέντων, που  δεν αποτελούν “απειλή” που θα δικαιολογούσε τη συνεχιζόμενη κράτησή τους, προβλέπεται είτε να σταλούν στη χώρα προέλευσης τους, είτε σε τρίτη χώρα. Πολλοί, ωστόσο, από αυτούς δεν επιθυμούν τη μετεγκατάστασή τους στη χώρα προέλευσης, επικαλούμενοι την αστάθεια στη χώρα τους (όπως στην Υεμένη) ή το φόβο ποινικής δίωξής τους. Για τους τελευταίους, δεν έχει βρεθεί άλλη χώρα για να τους δεχτεί. Επιπλέον, υπάρχουν κρατούμενοι που δεν έχουν κατηγορηθεί, ή δικαστεί, ελλείψει επαρκών στοιχείων εναντίον τους, και οι οποίοι συνεχίζουν να κρατούνται στο Γκουαντάναμο. Παρά την ύπαρξη κρατών που έχουν δεχτεί την μετακίνησή τους, είναι αμφίβολο κατά πόσο τα δικαιώματα των “μαχητών του εχθρού”  θα προστατευτούν ακόμη και στη χώρα καταγωγής τους, συνυπολογίζοντας την απουσία υφιστάμενου νομικού χαρακτηρισμού τους από την πλευρά των ΗΠΑ. Ο παράγοντας του κόστους είναι επίσης ένα ζήτημα που καλείται να αντιμετωπίσει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, καθώς ο Λευκός Οίκος έχει ήδη -από πέρυσι- απορρίψει την πρόταση του Πενταγώνου ως πολύ ακριβή σε ό,τι αφορά τις εγκαταστάσεις και την διαμονή των εγκλείστων στη χώρα. Σχετικά με αυτό το ζήτημα, τόσο οι Ρεπουμπλικανοί, όσο και κάποιοι Δημοκρατικοί, αντιδρούν απέναντι στις προτάσεις Obama.

Ωστόσο, στο επιχειρησιακό κομμάτι, οι ΗΠΑ φαίνεται να αλλάζουν την πολιτική τους και να διεξάγουν πλέον περισσότερες στοχευμένες δολοφονίες με εναέρια drones, δημιουργώντας μία νέα πρακτική, η οποία θα έρθει αντιμέτωπη με τους κανόνες του ΔΑΔ. Αυτή η πρακτική είναι επιθυμητή και στις περιπτώσεις άλλων τρομοκρατών, όπως το ISIS. Με αυτόν τον τρόπο το κράτος διεξάγει τον ”πόλεμο κατά της τρομοκρατίας”, χωρίς όμως να έχει κρατούμενους στο Γκουαντάναμο, και να επωμίζεται το μεγάλο κόστος συντήρησής του ($450 εκατομμύρια μόνο για το 2015). Εν κατακλείδι, ο πρόεδρος των ΗΠΑ βρίσκεται σε μία διελκυστίνδα δικαίου και απόψεων, από τη μία πλευρά, και πολιτικής και ρεαλισμού από την άλλη. Στις φυλακές του Γκουαντάναμο έχουν διεξαχθεί κατάφωρες παραβιάσεις των δικαιωμάτων των κρατουμένων – κυρίως με τη μη αναγνώρισή τους ως “αιχμαλώτους πολέμου”, την καθυστέρηση στην αναγνώριση του δικαιώματός τους για εκδίκαση της υπόθεσής τους (μόλις από το 2008), καθώς και τις ακατάλληλες συνθήκες κράτησής τους. Ο Δημοκρατικός Barack Obama επιθυμεί να εκπληρώσει την υπόσχεσή του σημαδεύοντας θετικά το τέλος της θητείας του, και να απαλλάξει τις ΗΠΑ από την αρνητική κοινή γνώμη για το Γκουαντάναμο. Ωστόσο, οι πολιτικές επιταγές και η σύγκρουση με το Κογκρέσο – και με μεγάλο μέρος του πληθυσμού – που ανησυχεί με την απελευθέρωση των κρατουμένων δημιουργούν πολλά ερωτηματικά για την επιτυχία υλοποίησης αυτής της απόφασης. Οι παράμετροι αυτές καθιστούν το κλείσιμο των φυλακών δύσκολα επιτεύξιμο, έως και ακατόρθωτο, εφόσον η κοινωνία, η πολιτική και το δίκαιο θα πρέπει να συμπλεύσουν προς αυτή την κοινή κατεύθυνση.

ΠΗΓΕΣ:

    1. Για το νομικό πλαίσιο των δύο πρώτων παραγράφων: Μαρούδα Μαρία-Ντανιέλλα, Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο, Έκδ. Ι. Σιδέρη,Αθήνα, 2015, σ. 207-228
    2.  http://ccrjustice.org/home/what-we-do/our-cases/boumediene-v-bush-al-odah-v-united-states   και http://ccrjustice.org/home/what-we-do/our-cases/rasul-v-bush
    3. http://www.economist.com/blogs/democracyinamerica/2016/02/guant-namo-bay
    4. https://www.hrw.org/news/2015/02/05/obama-counterterror-ignored-record
    5. http://www.aljazeera.com/indepth/features/2016/02/obama-readies-showdown-guantanamo-closure-160223061337511.html
    6. https://www.justice.gov/sites/default/files/ag/legacy/2010/06/02/guantanamo-review-final-report.pdf

 

Tagged under:

Φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.Έχει εργαστεί ως δόκιμη ερευνήτρια στο Κέντρο Ρωσίας, Ευρασίας και Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης στον τομέα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας και είναι νυν δόκιμη ερευνήτρια στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων του Ι.ΔΙ.Σ.

[email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest