Το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων ως παράγοντας αποσταθεροποίησης της περιοχής των Βαλκανίων

Τους τελευταίους μήνες στο επίκεντρο των βαλκανικών -τουλάχιστον- εξελίξεων έχει τεθεί το ζήτημα της ονομασίας της γείτονος χώρας των Σκοπίων. Παρ’ όλα αυτά, το ονοματολογικό ζήτημα αποτελεί μάλλον προμετωπίδα του προβλήματος. Στον πυρήνα τίθενται οι έντονες αλυτρωτικές-εθνικιστικές κορώνες των Σκοπίων εις βάρος της Ελλάδας, οι οποίες εμφανίζονται καταρχάς σε επίπεδο Συντάγματος, και δευτερευόντως σε άλλου είδους πολιτικές κινήσεις τους. Βέβαια, ενόψει των Συνόδων κορυφής του NATO και της ΕΕ -οι οποίες πλησιάζουν απειλητικά-, οι πολιτικοί αρχηγοί των Σκοπίων και της Ελλάδας επιδιώκουν η λύση να δοθεί πριν το καλοκαίρι. Ο υπεύθυνος διαμεσολαβητής του ΟΗΕ για την επίλυση του Σκοπιανού ζητήματος, Matthew Nimetz, θέτει αντίστοιχο στόχο, προσπαθώντας να προσδώσει δυναμική στη διαδικασία επίλυσης του ζητήματος.

Αρχικά, μία σύντομη ιστορική ανασκόπηση του ονοματολογικού κρίνεται απαραίτητη ώστε να κατανοηθεί το ζήτημα ως προς τις ρίζες δημιουργίας του, κι όχι εξετάζοντάς το απλώς επιφανειακά. Το θέμα της ονομασίας των Σκοπίων δεν ανάγεται -όπως πολύ λανθασμένα αρκετοί πιστεύουν- στο πρόσφατο παρελθόν. Η ανεξαρτητοποίηση της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας απλώς ανέδειξε το θέμα της επίσημης ονοματολογίας ενός πλέον ανεξάρτητου κράτους, εκτός του προστατευτικού κλοιού της προς κατάρρευση -άλλοτε, όμως, κυρίαρχης- Γιουγκοσλαβίας. Παρότι μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η περιοχή της ΠΓΔΜ αποτελούσε συνθετικό μέρος του σερβικού κράτους ως Vardar Banovina, το 1944 ο πρώτος κομμουνιστής Πρόεδρος -και ιδρυτής της τότε νεοϊδρυθείσας Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας- προσέδωσε στην περιοχή αυτονομιστικό χαρακτήρα, και τη μετονόμασε σε Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας. Η ονοματοθεσία δεν υπήρξε καθόλου τυχαία. Συγκεκριμένα, ακολούθησε η προσπάθεια μίας τεχνητής εθνογένεσης. Ο Tito αποσκοπούσε η τελευταία να συνδυαστεί με μία τυχόν επιτυχία -σε συνάρτηση και με την αποφασιστική συνδρομή του στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας- των κομμουνιστών κατά τον εμφύλιο, από το 1946 μέχρι το 1948, η οποία θα οδηγούσε στην εγκόλπωση ολόκληρης της Μακεδονίας ως προτεκτοράτου της Γιουγκοσλαβίας. Επιπλέον, κατ’ αυτόν τον τρόπο θα προστατευόταν η περιοχή από τις διεκδικήσεις των Βουλγάρων.

Μετά την ήττα των κομμουνιστών στον εμφύλιο, το ζήτημα επανήλθε εντονότατα στο προσκήνιο με την ανεξαρτητοποίηση της ΠΓΔΜ από τη Γιουγκοσλαβία. Η ανεξαρτητοποίησή τους βασίστηκε στην ύπαρξη του λεγόμενου “μακεδονικού έθνους”, το οποίο είχε καλλιεργηθεί και κατά τη διάρκεια της τιτοϊκής διακυβέρνησης για λόγους καθαρά πολιτικής σκοπιμότητας. Βέβαια, το ψηφιδωτό που συνθέτει τη διαφωνία επί του μακεδονικού ζητήματος εμπλέκει περισσότερες χώρες του ευρύτερου πλαισίου των Βαλκανίων. Η καθεμία εξ αυτών διατήρησε τη διπλωματική θέση που την εξυπηρετούσε ανάλογα με τη χρονική περίοδο και τις γεωπολιτικές συγκυρίες. Χαρακτηριστικά, οι χώρες οι οποίες ενδιαφέρονται ιδιαιτέρως, και επηρεάζονται εμμέσως από την έκβαση της ονοματοθεσίας είναι η Αλβανία, η Βουλγαρία και η Σερβία. Άξιο αναφοράς κρίνεται το γεγονός ότι οι δύο τελευταίες είχαν άλλοτε διεκδικήσει τη γεωγραφική περιφέρεια της Μακεδονίας -ιδιαίτερα κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, όταν εκείνη βρισκόταν ακόμα υπό οθωμανικό ζυγό-, όμως απέτυχαν.

Συγκεκριμένα, ήδη από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου το 1878 έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Βουλγαρία καθιστούσε σαφή την αδίστακτη επιθυμία της να προσαρτήσει τη Μακεδονία. Φυσικά, μετά την εν λόγω αποτυχία δεν έπαψε να διατηρεί εδαφικές βλέψεις εις βάρος της.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον εντοπίζεται στον ρόλο της Βουλγαρίας κατά την εξέγερση του Ilinden στις αρχές του 20ου αιώνα – πόσο μάλλον αφότου δόθηκε στη δημοσιότητα ως πιθανή λύση του ονοματολογικού το όνομα “Μακεδονία του Ilinden”. Η Σλαβόφωνη Εσωτερική Μακεδονο-Αδριανουπολιτική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΑΕΟ), ιδρυθείσα με σκοπό την προετοιμασία της εξέγερσης, υποσχόταν αυτονομία στον τοπικό πληθυσμό – ένα μωσαϊκό διαφόρων εθνοτήτων, με πλειοψηφικό ελληνικό στοιχείο. Ωστόσο, αρχική επιδίωξή της ήταν η μετέπειτα ένταξη της περιοχής στο Βουλγαρικό Βασίλειο, όπως συνέβη στην περίπτωση της Ανατολικής Ρωμυλίας (η εν λόγω περιοχή αυτονομήθηκε και, αργότερα, προσαρτήθηκε στη Βουλγαρία με πραξικόπημα ενάντια στην οθωμανική αρχή). Βέβαια, διατηρώντας τα προσχήματα, η ΕΜΑΕΟ παραγκώνισε την ιδέα ένωσης με τη Βουλγαρία ώστε να προσελκύσει μεγαλύτερο μέρος του μακεδονικού πληθυσμού.

Εν συνεχεία, στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους (1916-1918 και 1941-1943) η Βουλγαρία -σταθερό ορμητήριο της Γερμανίας- προσαρτά την Ανατολική Μακεδονία, όπου εξαπολύει συστηματική γενοκτονία σε βάρος των γηγενών Ελλήνων Μακεδόνων. Με το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Συνθήκη του Neuilly το 1919 καθόρισε το οριστικό καθεστώς της περιοχής της Μακεδονίας. Γεωγραφικά, παρέμενε το καθεστώς της Συνθήκης του Βουκουρεστίου, και υπήρξε πρόβλεψη για εθελούσια και αμοιβαία ανταλλαγή των μειονοτήτων μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας. Δύο χρόνια μετά την έναρξη του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1941, οι Βούλγαροι σύμμαχοι της Γερμανίας προσαρτούν επίσης τη γιουγκοσλαβική περιφέρεια Vardarska Banovina -δηλαδή Επαρχία του Βαρδάρη-, όπου ο πληθυσμός τούς υποδέχεται ως αδελφούς απελευθερωτές. Παράλληλα, κατέλαβαν την Ανατολική Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη, εξαπολύοντας παραστρατιωτικά βουλγαρικά εθνικιστικά τάγματα, χωρίς να κηρύξουν πόλεμο.

Με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου επαναφέρθηκε το status quo της περιοχής. Ωστόσο, η Γιουγκοσλαβία και η Βουλγαρία τελούσαν μεταξύ τους σε ακήρυκτο πόλεμο, με μήλον της έριδος τη Μακεδονία. Χαρακτηριστική των βουλγαρικών θέσεων είναι η δήλωση του Βουλγάρου Προέδρου, Todor Zhivkov, προς τον Γιουγκοσλάβο πρεσβευτή στη Σόφια το 1970: “Δεν θα αποκτήσετε ποτέ τη Μακεδονία του Pirin, όπως δεν θα αποκτήσετε ποτέ τη Μακεδονία του Αιγαίου”. Η Βουλγαρία ανέκαθεν θεωρούσε ότι οι κάτοικοι των Σκοπίων (σλαβομακεδόνες) είναι βουλγαρική οντότητα, και ομιλούν παραλλαγή της βουλγαρικής γλώσσας. Το 1992 η Βουλγαρία ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τα Σκόπια με τη συνταγματική τους ονομασία ως Δημοκρατία της Μακεδονίας. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει αναγνωρίσει τη “μακεδονική γλώσσα”. Έκτοτε, η Βουλγαρία δεν έπαυσε να αντιμετωπίζει με μητρικά και πατερναλιστικά αισθήματα τα Σκόπια – με ορισμένα διαλείμματα ψυχρότητας και οξύτητας λόγω τυχόν εθνικιστικών παροξυσμών σκοπιανών κυβερνήσεων. Δριμύτατη επιβεβαίωση υπήρξε η υπογραφή του Συμφώνου Φιλίας μεταξύ Βουλγαρίας και ΠΓΔΜ στις αρχές του τρέχοντος έτους. Χάρη στη σοσιαλιστική κυβέρνηση Zaev, στην ενισχυμένη -συγκριτικά με την προηγούμενη εθνικιστική κυβέρνηση Gruevski- διαλλακτικότητα που τη διακατέχει και, φυσικά, στην επερχόμενη προεδρία της Βουλγαρίας στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οικοδόμηση στενότερων σχέσεων κρίνεται επιτακτική.

Η Σερβία αποτελεί τον δεύτερο ιστορικά διεκδικητή της ευρύτερης περιοχής της Μακεδονίας. Οι διεκδικητικές τάσεις ανάγονται στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν οι Σέρβοι εθνικιστές -με την υποστήριξη της τότε Αυστροουγγαρίας- προσπάθησαν να προσαρτήσουν την ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας με δραστηριοποίηση συλλόγων όπως η Εταιρεία του Αγίου Σάββα. Βέβαια, οι σερβικές διεκδικήσεις υποχώρησαν λόγω της πίεσης των αντίστοιχων βουλγαρικών.

Μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξε εκτεταμένη πρακτική ανταλλαγής πληθυσμών, με στόχο τη σταθεροποίηση των Βαλκανίων. Ωστόσο, οι Σέρβοι δεν αντάλλαξαν τους Βούλγαρους, τους Έλληνες, τους Αλβανούς και τους Τούρκους που ζούσαν στην ευρύτερη περιοχή των Σκοπίων, με την ελπίδα να τους αφομοιώσουν μέσω της διδασκαλίας της σερβικής γλώσσας στα σχολεία. Φυσικά, αυτό προκάλεσε σοβαρά προβλήματα ως προς την έντονη ανομοιογένεια του πληθυσμού, αλλά και εντάσεις μεταξύ Σερβίας και Βουλγαρίας. Οι εσωτερικές διαμάχες δεν έλειψαν επίσης από τη Γιουγκοσλαβία.

Πριν την αυτονόμηση της περιοχής από τον Tito, άλλωστε, τα Σκόπια αποτελούσαν μέρος της Σερβίας ως Vardar Banovina. Βέβαια, τόσο τα Σκόπια όσο και η Σερβία ανήκαν στον προστατευτικό κλοιό της Γιουγκοσλαβίας, οπότε δεν ετίθετο ζήτημα ανταγωνισμού. Με την πτώση της Γιουγκοσλαβίας η Σερβία αντιμετώπισε πληθώρα προβλημάτων, όπως η ποινική δίωξη εις βάρος της από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την Πρώην Γιουγκοσλαβία -με τον Πρόεδρό της στο εδώλιο για γενοκτονία εις βάρος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης-, ακολουθούμενη από τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς το 1999. Μάταια η Σερβία διεκδίκησε θέση διαδόχου κράτους – διεκδίκηση η οποία απορρίφθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη. Έκτοτε, παραιτήθηκε από τυχόν αλυτρωτικές βλέψεις.

Ίσως στο πλαίσιο μίας σλαβικής αλληλεγγύης, και λόγω της άλλοτε κοινής ύπαρξής τους στη βάση της πρώην Γιουγκοσλαβίας, η Σερβία αναγνώρισε την ΠΓΔΜ με το συνταγματικό της όνομα λίγα χρόνια μετά την ανεξαρτητοποίησή της. Είκοσι χρόνια αργότερα, και ενόψει πιθανής επανεξέτασης της αίτησης ένταξης του Κοσόβου στην UNESCO -στην πρώτη ψηφοφορία η ευκαιρία είχε χαθεί για τους Αλβανούς για τρεις ψήφους, με την Ελλάδα να απέχει από την ψηφοφορία-, το 2017 ο νυν Υπουργός Εξωτερικών της Σερβίας, Ivica Dacic, μιλώντας στο πρακτορείο ειδήσεων BETA, ζήτησε από τους Έλληνες συγγνώμη για το τεράστιο -όπως το χαρακτήρισε- λάθος της χώρας του να αναγνωρίσει στα νότια σύνορά της κράτος με την ονομασία “Δημοκρατία της Μακεδονίας”. Χαρακτηριστικά σχολίασε: “η Σερβία έκανε ένα τεράστιο λάθος και, ενώ επίσημα στην Ευρώπη και στον κόσμο χρησιμοποιείται ο όρος FYROM, εμείς δώσαμε ένα σκαμπίλι στους αδερφούς Έλληνες, και τώρα περιμένουμε από την Ελλάδα να μην αναγνωρίσει το Κόσοβο. Με την αναγνώριση κράτους με το όνομα “Μακεδονία” προσβάλαμε τους Έλληνες, και -θα το πω κάπως μη διπλωματικά- φερθήκαμε σαν μπουνταλάδες”. Λίγους μήνες αργότερα, ο Σέρβος Υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι πλέον η Σερβία θα αποδίδει στα Σκόπια την ονομασία “Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατίας της Μακεδονίας” στα διεθνή fora.

Τον Αύγουστο του 2017, και ενόσω είχε προηγηθεί εκδήλωση πρόθεσης της ΠΓΔΜ να υποστηρίξει την ένταξη του Κοσόβου στην UNESCO, η Σερβία αποφάσισε να παύσει την πρεσβεία της στα Σκόπια μετά από πληροφορίες για επιθετικές ενέργειες εναντίον σερβικών θεσμών. Άλλωστε, τα Σκόπια έχουν δυσαρεστήσει τη Σερβία αναγνωρίζοντας το Κόσοβο ως ανεξάρτητο κρατίδιο από το 2008. Εν τω συνόλω τους, οι σχέσεις Σερβίας-Σκοπίων βαίνουν μάλλον προς το χειρότερο, ενώ η Σερβία στρέφεται υπέρ της Ελλάδας στην επίλυση του ζητήματος της ονομασίας των Σκοπίων, χωρίς βέβαια να κάνει λόγο για τυχόν άρση της αναγνώρισής τους με το συνταγματικό τους όνομα.

Πέραν, όμως, της Σερβίας, ρόλο στην επίλυση της ονοματοδοσίας των Σκοπίων διαδραματίζει και η Αλβανία. Η τελευταία συναντάται τόσο ως ανεξάρτητο κράτος όσο και ως ένα δυναμικό ποσοστό -της τάξης του 25%- του αλβανόφωνου πληθυσμού των Σκοπίων, ο οποίος πλειοψηφεί κυρίως στο βορειοδυτικό τμήμα της ΠΓΔΜ και στο Κόσοβο. Μάλιστα, τα αλβανικά κόμματα συμμετέχουν και στην υπάρχουσα κυβέρνηση του Σοσιαλδημοκράτη Zoran Zaev, ενώ ένα εξ αυτών, το DUI, είχε συμμετάσχει και στην προηγούμενη εθνικιστική κυβέρνηση. Εξ αυτού του λόγου, τα αλβανικά κόμματα επιδιώκουν μία ονομασία η οποία θα αντικατοπτρίζει ολόκληρη τη σύνθεση του πληθυσμού των Σκοπίων. Βέβαια, η στάση τους στο ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων είναι μάλλον μετριοπαθής. Κατακρίνουν τις εθνικιστικές εξάρσεις, αλλά αναγνωρίζουν ότι παγιωμένη θέση της ΠΓΔΜ αποτέλεσε η ύπαρξη “μακεδονικού” λαού.

Βέβαια, μία σύντομη ανασκόπηση στην ιστορία των Σκοπίων καταδεικνύει μία τεταμένη σχέση μεταξύ της αλβανικής μειονότητας και του σλαβικού πληθυσμού τους. Χαρακτηριστικά, το 2014 αναδύεται νέα αλβανική οργάνωση στα Σκόπια με στόχο τη δημιουργία της Δημοκρατίας Ilirida, το 2015 o διασυνοριακός σταθμός Gošince καταλαμβάνεται από 40 κουκουλοφόρους με εμβλήματα του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου, ενώ τον Μάιο του ίδιου έτους ο National Liberal Army επιτίθεται κατά των αστυνομικών αρχών στον αλβανικό τομέα του Kumanovo. Ο αλβανικός αλυτρωτισμός στην περιοχή των Σκοπίων -πλέον με κεκαλυμμένη μορφή- είναι υπαρκτός.

Εξίσου σημαντικά είναι και τα συμφέροντα της Αλβανίας στην περιοχή. Η Αλβανία δεν έχει αναγνωρίσει τα Σκόπια με τη συνταγματική τους ονομασία. Μία τέτοια κίνηση θα υποβάθμιζε τη θέση της αλβανικής μειονότητας στην περιοχή, και θα ενίσχυε τον εθνικισμό των Σκοπίων εις βάρος των αλβανικών συμφερόντων. Προσφάτως, τα αλβανικά καθιερώθηκαν -κατά την απουσία του εθνικιστικού κόμματος VMRDO-DPMNE από την ψηφοφορία του εν λόγω νόμου- ως η δεύτερη επίσημη γλώσσα των Σκοπίων. Πρόκειται για μια προϋπόθεση που είχαν θέσει τα αλβανικά κόμματα για τη συμμετοχή τους στη διαμόρφωση ενιαίας κυβέρνησης με το σοσιαλιστικό κόμμα του Zaev. Η Αλβανία μάλλον αποσκοπεί στη δημιουργία μίας μεγάλης Αλβανίας. Συνεπώς, διατηρεί συμφέρον μείωσης του εθνικιστικού “μακεδονικού” παραληρήματος και διατήρησης μετριοπαθούς στάσης απέναντι σε εθνικιστικές εμμονές.

Εν κατακλείδι, η επίλυση του ζητήματος της ονομασίας των Σκοπίων υποδαυλίζεται από πληθώρα σκοπιμοτήτων. Παρότι στον πυρήνα της διαπραγμάτευσης παραμένουν τα Σκόπια και η Ελλάδα -με την εμφανή διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών-, και άλλα βαλκανικά κράτη ασκούν πιέσεις, και επηρεάζουν τη δυναμική της επίλυσης του Σκοπιανού ζητήματος. Η Αλβανία, η Βουλγαρία και η Σερβία σκοπεύουν να εκμεταλλευτούν διπλωματικά τη στάση τους απέναντι στο ζήτημα προς εξυπηρέτηση ιδίων συμφερόντων ή προς άσκηση πιέσεων για άλλα ζητήματα. Είναι καταφανές ότι το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων ξεκινά από το διμερές επίπεδο, αποκτώντας, όμως, ευρύτερες διαστάσεις. Όπως αποδεικνύεται, η περιοχή των Βαλκανίων έχει δικαίως χαρακτηριστεί ως η “πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης”. Οι ισορροπίες είναι λεπτές, και οι ευέλικτοι διπλωματικοί χειρισμοί κάθε χώρας κρίνονται απαραίτητοι ενόψει της παρουσίας πολλών -ακόμα και εμμέσως- εμπλεκόμενων στο ζήτημα κρατών. Άλλωστε, τα έθνη δεν έχουν σταθερούς φίλους ή εχθρούς. Έχουν μόνο σταθερά συμφέροντα.

Πηγές:

  1. Μαλλιάς, Α. (2017). Η ΠΓΔΜ, η Βουλγαρία και εμείς. http://www.kathimerini.gr/924549/opinion/epikairothta/politikh/h-pgdm-h-voylgaria-kai-emeis
  2. Consilium.europa.eu. Η Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ – Consilium. http://www.consilium.europa.eu/el/council-eu/presidency-council-eu/
  3. Αθανασά, Δ. (2017). Το πολιτικό αδιέξοδο των Σκοπίων και ο αλβανικός αλυτρωτισμός ως παράγοντες αποσταθεροποίησης των Βαλκανίων. https://powerpolitics.eu/το-πολιτικό-αδιέξοδο-των-σκοπίων-και-ο/
  4. CNN.gr. (2018). Έντι Ράμα: Οι Τσάμηδες έχουν το δικαίωμα να διεκδικήσουν περιουσίες. http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/116493/enti-rama-oi-tsamides-exoyn-to-dikaioma-na-diekdikisoyn-perioysies
  5. Δαδίνη-Χιωτέρη, Ό. (2017). Οι Αλβανοί στην ΠΓΔΜ ζητούν άλλη σημαία, άλλον εθνικό ύμνο… http://www.ert.gr/eidiseis/diethni/i-alvani-stin-pgdm-zitoun-alli-simea-allon-ethniko-ymno/
  6. Mfa.gr. Το Ζήτημα του Ονόματος της ΠΓΔΜ – Ελληνική Δημοκρατία – Υπουργείο Εξωτερικών. https://www.mfa.gr/to-zitima-tou-onomatos-tis-pgdm/
  7. Alt.news.cyprus.narkive.com. (2004). ALBANIA WILL NOT RECOGNIZE FYROM UNDER THE NAME “MACEDONIA”. http://alt.news.cyprus.narkive.com/e5CTeAwJ/albania-will-not-recognize-fyrom-under-the-name-macedonia
  8. Μαραντζίδης, Ν. (2012). Ο ελληνικός εμφύλιος και το διεθνές κομμουνιστικό σύστημα. http://www.kathimerini.gr/455102/article/epikairothta/ellada/o-ellhnikos-emfylios-kai-to-die8nes-kommoynistiko-systhma
  9. HuffPost Greece. (2018). Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το Μακεδονικό (πριν κατεβείτε στο συλλαλητήριο). http://www.huffingtonpost.gr/entry/ola-osa-prepei-na-ynorizete-yia-to-makedoniko-prin_gr_5a709a9be4b00248476f14b9
  10. Παντιώρας, Χ. (2017). Η κυβερνητική κρίση, η πλατφόρμα των Τιράνων και το πολιτικό μέλλον των Σκοπίων. Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, ΠΑΜΑΚ (2018). https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/21371/4/PantiorasCharalamposMsc2018.pdf
  11. Μέρτζος, Ν. (2012). Το Μακεδονικό Παίγνιο Γεωπολιτικής. Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών. http://media.ems.gr/ekdoseis/ektos_seiras/ekd_eksi_paignio_geopolitikis.pdf
  12. Mignatiou.com. (2017). Βουλγαρική «σφήνα» στο Σκοπιανό: Σκοπεύει να εξυπηρετήσει τα Σκόπια και να “ρίξει” την Αθήνα. http://mignatiou.com/2017/06/voulgariki-sfina-sto-skopiano-skopevi-na-exipiretisi-ta-skopia-ke-na-rixi-tin-athina/
  13. Kathimerini.gr. (2017). Σύμφωνο φιλίας μεταξύ ΠΓΔΜ – Βουλγαρίας. http://www.kathimerini.gr/920853/article/epikairothta/kosmos/symfwno-filias-meta3y-pgdm—voylgarias
  14. Τζίμας, Σ. (2017). Η Σερβία, η ΠΓΔΜ και μια συγγνώμη. http://www.kathimerini.gr/890737/opinion/epikairothta/politikh/h-servia-h-pgdm-kai-mia-syggnwmh
  15. Skai.gr. (2017). Η Σερβία θα αποκαλεί ΠΓΔΜ την «Μακεδονία» στα διεθνή φόρα. http://www.skai.gr/news/greece/article/356632/i-servia-tha-apokalei-pgdm-tin-makedonia-sta-diethni-fora/
  16. Κασάμι (πΓΔΜ): Μπορούν να γίνουν νομικές αλλαγές στο Σύνταγμα. (2018). http://voria.gr/article/kasamipgdm-mporoun-na-ginoun-nomikes-allages-sto-sintagma
  17. ΠΓΔΜ: Δεύτερη επίσημη γλώσσα τα αλβανικά σε ολόκληρη τη χώρα. (2018). http://www.voria.gr/article/pgdm-defteri-episimi-glossa-ta-alvanika-se-olokliri-ti-chora
  18. Μέρτζος, Ν. (2018). Η εξέγερση του Ίλιντεν – Ο στόχος και η απάτη. http://www.voria.gr/article/mertzos-i-exegersi-tou-ilinten—o-stochos-ke-i-apati

Tagged under:

Φοιτήτρια Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονικής. Συμμετοχή σε διάφορες προσομοιώσεις θεσμών των Ηνωμένων Εθνών με σημαντικές διακρίσεις. Μέλος της ELSA Θεσσαλονίκη με συμμετοχές σε διάφορες διοργανώσεις της. Ερωτευμένη με την διεθνή ιστορία και με την αλληλεξαρτηση της με την σύγχρονη πολιτική αρενα. Ενασχόληση με την εκμάθηση της ρωσικής γλώσσας. Λάτρης των ταξιδιών και της διεύρυνσης των πνευματικων-πολιτιστικών οριζόντων. Προσωπικό moto: If you set out to be liked you will accomplish nothing. Margaret Thatcher

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest