Νομική ανάλυση της στρατιωτικής επιχείρησης “Κλάδος Ελαίας” των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στην Afrin της βόρειας Συρίας ( Μέρος 2ο )

Στο παρόν Β’ Μέρος του άρθρου για την τουρκική επιχείρηση «Κλάδος Ελαίας» θα αναλυθεί αρχικά το ζήτημα του τι συνιστά «ένοπλη επίθεση», ως απαραίτητη προϋπόθεση που θέτει το Άρθρο 51 του Χάρτη Η.Ε. για την ενεργοποίηση του δικαιώματος αυτοάμυνας. Έπειτα, θα γίνει αναφορά στο αμφισβητούμενο δόγμα της «προληπτικής αυτοάμυνας» ως ένας εναλλακτικός τρόπος νομιμοποίησης μιας εξωεδαφικής στρατιωτικής επιχείρησης. Τέλος, θα γίνει μια συνολική εκτίμηση της νομιμότητας της Επιχείρησης «Κλάδος Ελαίας» με βάση τα τωρινά δεδομένα.

Το ζήτημα της «ένοπλης επίθεσης»

Ένα ζήτημα που παρουσιάζει μείζον ενδιαφέρον για όσους εναντιώνονται στη νομιμότητα της επιχείρησης «Κλάδος Ελαίας» είναι πως η Τουρκία, στην επιστολή της προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, για να δικαιολογήσει τις ενέργειες της ως «αυτοάμυνα», δεν χρησιμοποιεί τον όρο «ένοπλη επίθεση» – όρος ο οποίος απαιτείται ρητά από το Άρθρο 51 του Χάρτη των Η.Ε. Αντίθετα, βασίζεται σε μια γενικότερη αναφορά στην «απειλή της τρομοκρατίας». Ωστόσο, είναι ξεκάθαρο πως καμία αναφορά στην τρομοκρατία δεν υπάρχει στο Άρθρο 51 του Χάρτη των Η.Ε., ούτε επαρκεί αυτή για την ενεργοποίηση του δικαιώματος αυτοάμυνας. Συγκεκριμένα, στην επιστολή της Τουρκίας γίνεται λόγος για «δράση εντός του πλαισίου της αρμοδιότητας που αναλογεί στα κράτη-μέλη των Η.Ε. για τη μάχη απέναντι στη διεθνή τρομοκρατία, βάσει των Ψηφισμάτων 1373 (2001), 2170 (2914) και 2178 (2014) του Συμβουλίου Ασφαλείας» (UN Documents, 2018). Ωστόσο, μόνη αναγκαία προϋπόθεση της νόμιμης αυτοάμυνας είναι η στοιχειοθέτηση «ένοπλης επίθεσης», όπως αυτή απαιτείται από το Άρθρο 51 του Χάρτη. Τι συνιστά όμως ένοπλη επίθεση, όπως την απαιτεί το Άρθρο 51 του Χάρτη;

Ήταν η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου στην Υπόθεση της Νικαράγουα κατά των Η.Π.Α. του 1986 που έκανε για πρώτη φορά τη διάκριση ανάμεσα στις «πιο σοβαρές μορφές χρήσης βίας» και σε «άλλες λιγότερο σοβαρές μορφές της χρήσης βίας». Σύμφωνα με το Δικαστήριο, μόνο οι πιο σοβαρές μορφές αποτελούν ένοπλη επίθεση ικανή να προκαλέσει αυτοάμυνα. Το διάσημο «κενό της Νικαράγουα» έχει τη νομική συνέπεια ότι οι «λιγότερο σοβαρές μορφές» στρατιωτικής δύναμης, αν και παραβιάζουν τη διάταξη του Άρθρου 2(4) του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, δεν συνιστούν «ένοπλες επιθέσεις» και, άρα, δεν θα ενεργοποιούν το δικαίωμα νόμιμης αυτοάμυνας. Το Δικαστήριο, για να κάνει τη διάκριση και να επιβεβαιώσει ότι πρόκειται για «ένοπλη επίθεση», έκρινε πως οι επιθετικές ενέργειες που τελέστηκαν πρέπει να ξεπεράσουν ένα «όριο βαρύτητας σε κλίμακα και αποτέλεσμα». Και ακόμα και σήμερα, εν έτη 2018, το εν λόγω «κενό της Νικαράγουα» εξακολουθεί να φαίνεται ένα καλό κριτήριο για να διακρίνει κάποιος τις «πιο σοβαρές μορφές χρήσης βίας» από τις «λιγότερο σοβαρές μορφές της χρήσης βίας» (ICJ, Nicaragua v. United States of America, 1986).

Ωστόσο, εν προκειμένω, είναι εμφανές πως η Τουρκία δυσκολεύεται να τεκμηριώσει έναν ισχυρισμό περί «ένοπλης επίθεσης» ο οποίος να είναι πειστικός, γι’ αυτό και στην επιστολή της δεν κάνει αναφορά σε «ένοπλη επίθεση», αλλά γενικά σε «απειλή της τρομοκρατίας». Η επιστολή της Τουρκίας αναφέρει «επιθέσεις με πυραύλους κατά της Τουρκίας από την περιοχή Afrin της Συρίας, η οποία τελεί υπό τον έλεγχο της τρομοκρατικής οργάνωσης PKK / KCK / PYD / YPG». Πράγματι, υπήρξαν στο εσωτερικό της Τουρκίας χτυπήματα εκ μέρους των YPG που εδρεύουν στην Afrin. Ωστόσο κάποιοι μελετητές, όπως η Peters, είναι σκεπτικοί για το αν οι τρομοκρατικές επιθέσεις των YPG συνέβησαν πριν από την έναρξη της επιχείρησης Κλάδος Ελαίας ή μετά την τουρκική εισβολή στην περιοχή και ως απάντηση στην εισβολή αυτή. Η υποψία αυτή είναι κατανοητή, και σε κάθε περίπτωση «το κράτος-θύμα έχει το βάρος απόδειξης να παράσχει τεκμηριωμένα αποδεικτικά στοιχεία για την πραγματική εμφάνιση μιας ένοπλης επίθεσης» (ICJ, Congo v. Uganda, 2005). Εν προκειμένω, λοιπόν, η Τουρκία θα έπρεπε να τεκμηριώσει τις επιθέσεις των YPG και τις συνέπειές τους στην επιστολή της προς το Συμβούλιο Ασφαλείας -πράγμα το οποίο δεν έκανε αποτελεσματικά-, ενώ έχει ακόμα την ευκαιρία να πείσει τη διεθνή κοινότητα για το θέμα αυτό. Φαίνεται, λοιπόν, ότι όποια θέση κι αν υποστηρίζει κανείς στην αντιπαράθεση για τις μη κρατικές οντότητες και το δικαίωμα αυτοάμυνας -ζήτημα που αναλύθηκε στο Α’ Μέρος του άρθρου- (Μπαχούμας, 2018), στην υπό κρίση περίπτωση καμία «ένοπλη επίθεση» που θα ήταν ικανή να προκαλέσει «αυτοάμυνα» δεν έχει αποδειχθεί. Επικουρικά, οι περαιτέρω απαιτήσεις «αναγκαιότητας» και «αναλογικότητας» επίσης δεν φαίνεται να πληρούνται, ειδικά αν επαληθευτεί το σενάριο επέκτασης της επιχείρησης και σε άλλες περιοχές της βορείου Συρίας – όπως ήδη ανακοίνωσε ο Τούρκος Πρόεδρος Erdoğan. Ολοκληρώνοντας, με βάση τα γεγονότα που είναι γνωστά, υφίσταται εν προκειμένω μια μάλλον προφανής παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου (Peters, A. Dr., 2018).

Από την άλλη, από τα παραπάνω δεν λείπει ο αντίλογος. Αρχικά, το Διεθνές Δικαστήριο, προσδιορίζοντας την «ένοπλη επίθεση» βάσει ενός «ορίου βαρύτητας σε κλίμακα και αποτέλεσμα, το οποίο κρίνεται ικανό να διακρίνει τις πιο σοβαρές μορφές χρήσης βίας (εκείνες δηλαδή που συνιστούν ένοπλη επίθεση) από άλλες λιγότερο σοβαρές μορφές», παρέλειψε να διευκρινίσει τους δείκτες του ορίου αυτού. Και όπως είναι φυσικό, το ακριβές σημείο όπου πλέον γίνεται λόγος για «σοβαρή μορφή χρήσης βίας» -και, άρα, υπάρχει «ένοπλη επίθεση» εναντίον της οποίας χωρεί «αυτοάμυνα»-, αν και δεν μπορεί να υπολογιστεί με μαθηματική ακρίβεια, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπολογίζεται σε κάθε περίπτωση. Οι Τούρκοι αναλυτές λοιπόν σημειώνουν ότι τα κριτήρια κλίμακας και αποτελέσματος δεν έχουν καμία σχέση με αριθμούς, και υποστηρίζουν ότι πρέπει να γίνεται μια προσεγμένη νομική εκτίμηση ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά και τις περιστάσεις (Cetinkaya, L. B., 2018). Εν προκειμένω, κρίνουν πως οι διασυνοριακές επιθέσεις που προέρχονται από την Afrin της Συρίας μπορεί μεμονωμένα να μην πληρούν το όριο βαρύτητας μιας «ένοπλης επίθεσης», αλλά αν αυτή η σειρά επιθέσεων υπολογιστεί σωρευτικά, τότε θεμελιώνεται αυτό το αναγκαίο «όριο βαρύτητας σε κλίμακα και αποτέλεσμα», άρα υπάρχει «ένοπλη επίθεση» στην οποία χωρεί «αυτοάμυνα». Εν προκειμένω, αυτή η σειρά επιθέσεων εναντίον της Τουρκίας προκάλεσε θανάτους και τραυματισμούς πολιτών, και άρα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια σύνθετη «ένοπλη επίθεση» κατά την έννοια του Άρθρου 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών – γεγονός που δίνει το δικαίωμα στο κράτος-θύμα της επίθεσης να επικαλεστεί αυτοάμυνα. Άλλωστε, για την Τουρκία, το γεγονός πως οι Μονάδες Προστασίας του Λαού είναι ουσιαστικά ο συριακός κλάδος του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (PKK) -το οποίο η χώρα θεωρεί τρομοκρατική οργάνωση, και βρίσκεται σε ανοικτή σύγκρουση μαζί του για περισσότερα από 40 χρόνια- είναι από μόνο του αρκετό για να επιτευχθεί το αναγκαίο «όριο βαρύτητας σε κλίμακα και αποτέλεσμα» (Cetinkaya, L. B., 2017). Το δικαίωμα της Τουρκίας για αυτοάμυνα βάσει των παραπάνω έχει υποστηρίξει ανοικτά και ο Γενικός Γραμματέας του NATO, Jens Stoltenberg, σε πρόσφατη συνέντευξή του, τονίζοντας ωστόσο την ανάγκη τήρησης των κριτηρίων «αναγκαιότητας» και «αναλογικότητας» (Esen, H., 2018). Σε ίδιο μήκος κύματος βρίσκονται και οι πρόσφατες δηλώσεις του Ολλανδού Υπουργού Εξωτερικών, Halbe Zijlstra, που τόνισε πως «οι YPG είναι τρομοκρατική οργάνωση στηριζόμενη από το PKK, μια επίσης τρομοκρατική οργάνωση όχι μόνο για την Τουρκία, άλλα για όλη την Ευρώπη και την Αμερική. Μην ξεχνάμε ότι το PKK έχει κάνει επιτυχημένες επιθέσεις και στο εσωτερικό της Ολλανδίας. Έχουμε τις αμφιβολίες μας για την επιχείρηση “Κλάδος Ελαίας”, ωστόσο οι κινήσεις της Τουρκίας δεν φαίνεται να είναι ενάντια στο Διεθνές Δίκαιο. Και αυτό γιατί φαίνεται πως υπήρχαν «καθαρές» επιθέσεις ενάντια στην Τουρκία, επιθέσεις που επιτρέπουν επίκληση του δικαιώματος αυτοάμυνας του Άρθρου 51» (Asiran, A., 2018).

Το ζήτημα της «προληπτικής αυτοάμυνας»

Αν υποθέσουμε ότι η Τουρκία δεν θα μπορούσε να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό της περί ένοπλης επίθεσης, ένας εναλλακτικός δρόμος νομιμοποίησης της επιχείρησης στην Afrin είναι «με βάση το δόγμα της προληπτικής αυτοάμυνας». Σύμφωνα με αυτό το -ομολογουμένως αμφισβητούμενο- δόγμα, και όπως έγινε δεκτό από την πλειοψηφία κρατών και ακαδημαϊκών στο πολύ γνωστό περιστατικό Caroline, «επιτρέπεται σε ένα κράτος να αμυνθεί όχι μόνο όταν έχει ήδη υλοποιηθεί εναντίον του ένοπλη επίθεση, αλλά και όταν αυτή είναι επικείμενη». Ωστόσο, ο ακριβής προσδιορισμός της «ύπαρξης μιας επικείμενης ένοπλης επίθεσης» είναι αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων. Διεθνολόγοι, όπως ο Reisman και ο Armstrong, εξετάζοντας τη σύγχρονη πρακτική των κρατών, καταλήγουν πως η ερμηνεία του επικείμενου της ένοπλης επίθεσης γίνεται πιο ευέλικτα στην πρακτική αρκετών κρατών όταν αυτά καλούνται να απαντήσουν στη δράση τρομοκρατικών οργανώσεων (Reisman, W. M. και Armstrong, A., 2006). Επιπροσθέτως, η Hakimi δηλώνει ότι η προληπτική αυτοάμυνα, ως δόγμα, «μπορεί ήδη να μετατοπίζεται από μια περιορισμένη θέση σε μια περισσότερο επιτρεπτή» (Hakimi, M., 2017).

Ήδη αναφέρθηκε πως στην επιστολή της προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του Ο.Η.Ε., η Τουρκία ανέφερε ότι ξεκίνησε την επιχείρηση «Κλάδος Ελαίας» για να ανταποκριθεί στην πρόσφατη αύξηση των μακρόχρονων επιθέσεων των PKK και YPG και στην αντιμετώπιση των τρομοκρατικών απειλών από τη Συρία. Οι στρατιωτικές ενέργειες και η νομική θέση της Τουρκίας φαίνεται ότι συμβαδίζουν με την πρακτική και τις νομικές θέσεις ορισμένων κρατών όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Η.Π.Α., γεγονός που δικαιολογεί τη χρήση βίας στη βόρεια Συρία βάσει του δικαιώματος της ατομικής ή συλλογικής αυτοάμυνας, ως απάντηση σε τρομοκρατικές απειλές ή σε επικείμενες ένοπλες επιθέσεις. Εν προκειμένω, αυτό που υποστηρίζει η Τουρκία δεν είναι μόνο η «γενική απειλή της τρομοκρατίας» ή μια «απλή ικανότητα μιας μη κρατικής οντότητας να βάλλει εναντίον της». Αντίθετα, υπογραμμίζει την τάση του ΡΚΚ και των θυγατρικών του, όπως το PYD και οι YPG, να ξεκινήσουν επιθέσεις εναντίον της κάθε φορά που οι συνθήκες είναι κατάλληλες. Με άλλα λόγια, η Τουρκία, εξετάζοντας την πρόσφατη αύξηση των -ήδη μακρόχρονων- επιθέσεων του ΡΚΚ και των θυγατρικών του, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό «αποτελεί μόνιμη και ενεργό απειλή περαιτέρω επιθέσεων, τόσο από πλευράς ικανότητας όσο και από πλευράς πρόθεσης».

Το Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (PKK) έχει προκαλέσει με τρομοκρατικές επιθέσεις -από το 1984 μέχρι και σήμερα- το θάνατο περισσότερων από 40.000 ανθρώπων στην Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων και αθώων πολιτών. Κράτη που το αναγνωρίζουν ως τρομοκρατική οργάνωση περιλαμβάνουν -αλλά δεν περιορίζονται σε- όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., την Αυστραλία, τον Καναδά, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Η.Π.Α., όπως και οι χώρες του ΝΑΤΟ που δεν ανήκουν στις παραπάνω. Επιπροσθέτως, μια έκθεση που δημοσιεύθηκε από το The Henry Jackson Society το 2017 δείχνει ότι το PKK, το PYD και οι YPG είναι οργανικά ενσωματωμένα συστατικά της ίδιας οργάνωσης, καθώς «μοιράζονται μέλη, ιδεολογία και δομή διοίκησης». Ο αρχηγός της οργάνωσης Masoud Barzani το 2016 δήλωσε ότι «το PYD/YPG και το PKK είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα». Ακόμη, ο πρώην υπουργός άμυνας των Η.Π.Α. Ashton Carter και η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των Η.Π.Α. (C.I.A.) επιβεβαίωσαν ότι «θεωρούν το PYD/YPG ως τη Συριακή πτέρυγα της τρομοκρατικής ομάδας του ΡΚΚ». Ο λόγος για τον οποίο η οργάνωση αυτή λειτουργεί σήμερα υπό διαφορετικό όνομα, δηλαδή, ως «Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (Αγγλικά: Syrian Democratic Forces – SDF)», εξηγείται από τον Raymond Thomas, επικεφαλής της Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων των Η.Π.Α., ως εξής: «Ονομάζονταν επισήμως «Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG)», που οι Τούρκοι θα έλεγαν ότι ταυτίζεται με το PKK. Έτσι, κυριολεκτικά τους πείσαμε οτι πρέπει να αλλάξουν το όνομα τους. Τους ρωτήσαμε λοιπόν πως αλλιώς θα ήθελαν να ονομάζονται εκτός από YPG. Με μια ειδοποίηση μια μέρα αργότερα, δήλωσαν ότι πλέον ήταν οι «Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (Eng. Syrian Democratic ForcesSDF(TRT World, 2018).

Η παραπάνω λοιπόν «συγγένεια» φαίνεται επαρκής για να κατηγοριοποιήσει το PYD/YPG ως τη συριακή πτέρυγα του PKK. Για την Άγκυρα, οι Μονάδες Προστασίας του Λαού εκμεταλλεύτηκαν τις συνθήκες αστάθειας στη Συρία, και επέκτειναν τον έλεγχό τους στις περιοχές της βόρειας Συρίας -παράλληλα με τα τουρκικά σύνορα- χάρη στην αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη που έλαβαν, η οποία και καταδικάστηκε επανειλημμένα από την Τουρκία. Κάτω λοιπόν από αυτές τις συνθήκες, αν δεν ξεκινούσε η συγκεκριμένη στρατιωτική επιχείρηση, η Τουρκία ίσως να είχε χάσει την ευκαιρία να υπερασπιστεί αποτελεσματικά την ασφάλεια των συνόρων της. Με άλλα λόγια, μια ενδεχόμενη απουσία αντίδρασης ενάντια στην πρόοδο των YPG κατά μήκος των συνόρων της Τουρκίας σήμερα, θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται πως θα οδηγήσει σε επιθέσεις μεγάλης κλίμακας των YPG ενάντια στην Τουρκία, στο εγγύς μέλλον. Έτσι λοιπόν η Τουρκία, ξεκίνησε τη λειτουργία της επιχείρησης «Κλάδος Ελαίας» για να σταματήσει την πρόοδο των YPG και του τρομοκρατικού του διαδρόμου στη βόρεια Συρία, προτού χάσει την ευκαιρία να αμυνθεί αποτελεσματικά (Çetinkaya, L. B., 2018).

Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, η νομιμοποίηση μιας εξωεδαφικής στρατιωτικής επιχείρησης με βάση το δόγμα της προληπτικής αυτοάμυνας είναι, όπως προαναφέρθηκε, εξαιρετικά αμφιλεγόμενη, τόσο στη διεθνή θεωρία όσο και στην πρακτική των κρατών.

Αναλογικότητα και Αναγκαιότητα της αυτοάμυνας

Σύμφωνα με το εθιμικό διεθνές δίκαιο, όπως επιβεβαιώνεται από τη νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου, πρέπει να πληρούνται δύο ακόμη κριτήρια για τη νόμιμη άσκηση αυτοάμυνας, «η αναλογικότητα» και «η αναγκαιότητα» (ICJ, Nicaragua v. United States of America, 1986) και (ICJ, Oil Platforms, 2003).

Πολύ σύντομα να αναφερθεί ότι «η κλίμακα, το πεδίο εφαρμογής, η διάρκεια και η ένταση» είναι καθοριστικοί παράγοντες για την εκτίμηση «της αναλογικότητας» οποιασδήποτε δράσης που χαρακτηρίζεται ως «αυτοάμυνα». Ως εκ τούτου, η Τουρκία θα πρέπει να ασκήσει τη στρατιωτική της επιχείρηση, υπογραμμίζοντας τον προσωρινό της χαρακτήρα και τον περιορισμένο σκοπό της εκκαθάρισης των συνόρων της από τρομοκρατικές οργανώσεις. Όσον αφορά δε «την αναγκαιότητα», οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν προειδοποιηθεί από την Τουρκία αρκετές φορές για την αυξανόμενη στρατιωτική στήριξή τους στο YPG και τις κουρδικές οντότητες γενικότερα, παρέχοντας οπλισμό και εκπαιδεύοντας τους μαχητές τους. Αυτή η αμερικανική στήριξη αποσκοπούσε στην καλύτερη δυνατή μάχη ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος, ωστόσο αύξησε παράλληλα τη στρατιωτική ικανότητα του YPG στην Afrin – κάτι που η Τουρκία δεν βλέπει με καθόλου καλό μάτι, ειδικά από τη στιγμή που απειλείται η ασφάλεια της. Δεδομένης, λοιπόν, αυτής της αυξανόμενης ικανότητας των YPG, δεν έμειναν στην Τουρκία άλλα μέσα υπεράσπισης των εθνικών συμφερόντων ασφαλείας της χώρας, εκτός από τη διεξαγωγή εξωεδαφικής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του YPG – δηλαδή της επιχείρησης «Κλάδος Ελαίας» (Çetinkaya, L. B., 2018).

Επίλογος

Σε απολογισμό όλων τα παραπάνω, θα πρέπει να παραδεχτεί κανείς ότι εν έτει 2018 ο νόμος της αυτοάμυνας -όπως θεμελιώνεται στο Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών- θα πρέπει, πέραν των παραδοσιακών απειλών, να ανταποκρίνεται και στις νέες απειλές που έκαναν την εμφάνισή τους κατά τα τελευταία χρόνια. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να εξυπηρετεί τα νόμιμα συμφέροντα ασφαλείας των κρατών και των πληθυσμών τους. Από τεχνικής άποψης, λοιπόν, θα ήταν δυνατή και χρήσιμη μια διασταλτική ερμηνεία του Άρθρου 51, ώστε να τροποποιηθούν τα παραδοσιακά κριτήρια κατανομής για την αναγνώριση μιας «ένοπλης επίθεσης» και, συνεπώς, για την ενεργοποίηση του δικαιώματος «αυτοάμυνας». Αυτή είναι και η πορεία που φαίνεται να λαμβάνει η πρακτική των κρατών, όπως είδαμε και παραπάνω. Ωστόσο, το πόσο ακριβώς θα πρέπει να διευρυνθούν τα παραπάνω κριτήρια είναι μια διαδικασία που απαιτεί ιδιαίτερη επιμέλεια. Και αυτό γιατί, αφενός, η απομάκρυνση από οποιονδήποτε σύνδεσμο με το κράτος από το έδαφος του οποίου προέρχεται η ένοπλη επίθεση και, αφετέρου, το άνοιγμα της πόρτας της διάταξης του Άρθρου 51, και η συνεπακόλουθη ενεργοποίηση της δυνατότητας αυτοάμυνας πέρα από την «ένοπλη επίθεση» και στην περίπτωση της «απειλής της τρομοκρατίας» -όπως αυτή αναφέρεται στην τουρκική επιστολή- δημιουργούν έναν τεράστιο κίνδυνο. Έναν κίνδυνο για κλιμάκωση της βίας, αλλά και για καταχρηστικές επικλήσεις του δικαιώματος της αυτοάμυνας, το οποίο θα είναι πλέον ιδιαίτερα διευρυμένο.

Κλείνοντας, η τουρκική επίθεση εναντίον της Afrin είναι για τους περισσότερους αναλυτές ένα παράδειγμα «παράνομης επίκλησης του εγγενούς δικαιώματος της αυτοάμυνας του Άρθρου 51 του Χάρτη των Η.Ε.». Σε κάθε περίπτωση η -μέχρι στιγμής- απουσία οποιασδήποτε διαμαρτυρίας σε βάρος αυτού του ψευδούς νομικού ισχυρισμού δημιουργεί ανησυχία. Μπορεί στο μέλλον τα κράτη τα οποία τώρα δεν καταγγέλλουν την παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, και προτιμούν να παραμένουν σιωπηρά, να πέσουν εκείνα θύματα παράνομης διασυνοριακής βίας, και αυτό είναι ένα ενδεχόμενο που αναμφισβήτητα δεν ενθουσιάζει κανέναν (Peters, A. Dr., 2018).

Από τα ξημερώματα δε της 18ης Μαρτίου 2018 -και δυο μήνες μετά την εκκίνηση της επιχείρησης Κλάδος Ελαίας-, ο υποστηριζόμενος από τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις Ελεύθερος Συριακός Στρατός, κατέλαβε το κέντρο της πόλης της Afrin, και ύψωσε εκτός από τη δική του σημαία και αυτή της Τουρκίας. Όπως είπε σε ομιλία του και ο Τούρκος Πρόεδρος Erdogan «…στο κέντρο της Afrin δεν κυματίζουν πια τα κουρέλια της τρομοκρατικής οργάνωσης (εννοώντας τις κουρδικές Μονάδες Προστασίας του Λαού – YPG) αλλά τα σύμβολα της ειρήνης και της ασφάλειας. Τωρα εκεί κυματίζει η Τουρκική σημαία. Κυματίζει επίσης η σημαία του Ελεύθερου Συριακού Στρατού» (CNN Greece, 2018). Η απάντηση ήρθε από τον Othman Sheikh Issa, μέλος της κουρδικής διοίκησης της Afrin που τόνισε πως «η σύγκρουση με τις τουρκικές δυνάμεις εισήλθε σε νέα φάση μετά την κατάληψη της πόλης της Afrin από τους Τούρκους. Οι κούρδοι μαχητές θα υιοθετήσουν τακτικές ανταρτοπολέμου, χτυπώντας αιφνιδιαστικά τα τουρκικά στρατεύματα και διαφεύγοντας στη συνέχεια. Οι δυνάμεις μας θα μετατραπούν σε έναν αδιάκοπο εφιάλτη για αυτούς» (skai.gr, 2018).

Σε κάθε περίπτωση, και παρά τις θριαμβευτικές εξαγγελίες του Τούρκου Προέδρου, η κατάληψη ουσιαστικά μιας Συριακής πόλης από την Τουρκία -η οποία κρύβεται πίσω από τον Ελεύθερο Συριακό Στρατό- και η έπαρση δε της τουρκικής σημαίας σε έδαφος που δεν ανήκει στο τουρκικό κράτος, είναι ιδιαίτερα σοβαρά ζητήματα και προδήλως ασύμφωνα τόσο με το Διεθνές Δίκαιο στο σύνολό του, όσο και με τις ίδιες τις εξαγγελίες της Τουρκίας πως μόνο ενδιαφέρον της ήταν να καθαρίσει την περιοχή από τις τρομοκρατικές απειλές και στη συνέχεια να αποχωρήσει. Αυτά τα ζητήματα δεν θα αναλυθούν στο παρόν άρθρο, αλλά οφείλουν να σημειωθούν και να προβληματίσουν αναλόγως. Το μόνο σίγουρο είναι πως στην ιστορία αυτή το τελευταίο κεφάλαιο δεν γράφτηκε ακόμα.

Πηγές:

  1. Asiran, A. (2018). Turkey’s grounds for Afrin operation ‘sufficient’. https://aa.com.tr/en/middle-east/turkeys-grounds-for-afrin-operation-sufficient/1040387
  2. Çetinkaya, L. B. (2017). Turkey’s potential military operation in Syria’s Afrin: A Legal Analysis. https://www.trtworld.com/opinion/turkey-s-potential-military-operation-in-syria-s-afrin-a-legal-analysis-13713
  3. Çetinkaya, L. B. (2018). Turkey’s Military Operations in Syria. European. https://www.ejiltalk.org/turkeys-military-operations-in-syria/
  4. CNN Greece. (2018). Ερντογάν: Το Αφρίν βρίσκεται πλέον υπό πλήρη έλεγχο των Σύρων ανταρτών. http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/122042/erntogan-to-afrin-vrisketai-pleon-ypo-pliri-elegxo-ton-syron-antarton
  5. Esen, H. (2018). NATO chief says Turkey has right to self-defense. Anadolu Agency. http://aa.com.tr/en/middle-east/nato-chief-says-turkey-has-right-to-self-defense/1042736
  6. Hakimi, M. (2017). North Korea and the Law on Anticipatory Self-Defense. https://www.ejiltalk.org/north-korea-and-the-law-on-anticipatory-self-defense/
  7. International Court of Justice. (1986). Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America) – Judgement of 27 June 1986. Paragraph 191, 176, 194. http://www.icj-cij.org/files/case-related/70/070-19860627-JUD-01-00-EN.pdf
  8. International Court of Justice. (2003). Case concerning Oil Platforms (Islamic Republic of Iran vs United States of America) – Judgement of 6 November 2003. Paragraph 43, 73-74, 76. http://www.icj-cij.org/files/case-related/90/090-20031106-JUD-01-00-EN.pdf
  9. International Court of Justice. (2005). Armed Activities on the Territory of the Congo (Democratic Republic of the Congo v. Uganda) – Judgement of 19 December 2005. Paragraphs 146, 147. http://www.icj-cij.org/files/case-related/116/116-20051219-JUD-01-00-EN.pdf
  10. Peters, A. Dr. (2018). The Turkish Operation in Afrin (Syria) and the Silence of the Lambs. https://www.ejiltalk.org/the-turkish-operation-in-afrin-syria-and-the-silence-of-the-lambs/
  11. Reisman, W. M. και Armstrong, A. (2006). The Past and Future of the Claim of Preemptive Self-Defense. https://drive.google.com/file/d/0BwJjW6kOLfgiWk1VQWxSVVRFTGc/view
  12. skai.gr. (2018). Οι Κούρδοι απειλούν την Τουρκία με ατέρμονο ανταρτοπόλεμο στην Αφρίν. http://www.skai.gr/news/world/article/369183/oi-kourdoi-apeiloun-tin-tourkia-me-atermono-adartopolemo-stin-afrin/#ixzz5A7ZMxv79
  13. TRT World. (2018). Why is Turkey’s military fighting the YPG in Afrin, Syria?. https://www.youtube.com/watch?v=u8Zx4kHLZPQ
  14. UN Documents. (2018). Identical letters dated 20 January 2018 from the Chargé d’affaires a.i. of the Permanent Mission of Turkey to the United Nations addressed to the Secretary General and the President of the Security Council. https://undocs.org/en/S/2018/53
  15. Μπαχούμας, Δ. (2018). Νομική Ανάλυση Της Στρατιωτικής Επιχείρησης “Κλάδος Ελαίας” Των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων Στην Afrin Της Βόρειας Συρίας. https://powerpolitics.eu/δημήτρης-μπαχούμας-διδ-18-02-νομική-ανάλ

Tagged under:

Ο Δημήτρης Μπαχούμας είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και ασκούμενος δικηγόρος του Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιά. Λόγω του ενδιαφέροντος του για το Διεθνές Δίκαιο, τις Διεθνείς Σχέσεις και την Διπλωματία έχει συμμετάσχει σε αρκετες προσομοιώσεις των οργάνων του ΟΗΕ (Models UN), των θεσμών της Ε.Ε. και άλλων οργανισμων όπως το ΝΑΤΟ, τοσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, είτε ως σύνεδρος, είτε ως μέλος του προεδρείου. Μιλάει Αγγλικά και Γαλλικά. - [email protected] - https://www.linkedin.com/in/dimitrisbachoumas/

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest