Το γυναικείο κίνημα στην Τουρκία και οι πολιτικές διεκδικήσεις του

Το γυναικείο κίνημα στην Τουρκία έχει μία μακρά ιστορία. Ο δημόσιος διάλογος σχετικά με τη βελτίωση της πολιτικής και δημόσιας θέσης της γυναίκας ξεκίνησε το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, πράγμα το οποίο οδήγησε και στην έναρξη των πρώτων γυναικείων πρωτοβουλιών.  Αναπτύσσεται την περίοδο των Νεότουρκων, όπου  οι γυναίκες ζητάνε την έξοδό τους στη δημόσια σφαίρα, επί ίσοις όροις με τους άνδρες, ενώ συνεχίζεται και μετά το 1923 (Ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας), όπου ακόμα πιο έντονα αυτή τη φορά ζητάνε πολιτικά δικαιώματα. Η επίτευξη του τελικού στόχου επέρχεται το 1934 με την υιοθέτηση του νέου αστικού κώδικα.(Akal, Women and Socialism in Turkey: The case of progressive Women’s organization, 1996).

Το κίνημα, έπειτα από έναν μακρύ αγώνα, κατάφερε στις εκλογές του 1935 να αποκτήσει το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι, καθώς εξελέγησαν 17 γυναίκες βουλευτές. Κατά τις δεκαετίες ’30-’50 το ίδιο το τουρκικό κράτος προωθούσε τα γυναικεία δικαιώματα, αλλά στα πλαίσια πάντα της κρατικής κηδεμονίας – το λεγόμενο αργότερα από πολιτικούς επιστήμονες, state feminism. Ο σύζυγος παρέμενε ο κυρίαρχος του νοικοκυριού, και ενώ η γυναίκα είχε τη δυνατότητα της εργασίας, αυτό γινόταν μόνο μετά από την άδεια του συζύγου. Ωστόσο, εδώ θα ήταν πολύ σημαντικό να αναφέρουμε ότι, στην τουρκική περιφέρεια, τα ισλαμικά ήθη ήθελαν τη γυναίκα στο σπίτι, με μόνη ενασχόλησή της το νοικοκυριό και την διαπαιδαγώγηση των παιδιών της.

Η δεκαετία του ’60 ήταν κομβική για την διαμόρφωση της πολιτικής γενικότερα στην Τουρκία. Στο νέο σύνταγμα του 1961, όπου θεσμοθετήθηκε αμέσως μετά το πραξικόπημα του 1960, αναγνωρίστηκαν διάφορες πολιτικές ελευθερίες, με αποτέλεσμα ποικίλες ιδεολογικές ομάδες να κάνουν την εμφάνισή τους, και έτσι το κράτος παύει να έχει αποκλειστικό μονοπώλιο της πολιτικής κηδεμονίας. Εμφανίζονται στην τουρκική πολιτική σκηνή οι πρώτες αριστερές οργανώσεις, όπου στην πολιτική ατζέντα τους καλούσαν τις γυναίκες να ενταχθούν μαζί τους με σκοπό την εργασιακή και την οικογενειακή ισότητα. (Yesim, Η γυναικεία αμφισβήτηση της ιδιότητας του πολίτη στην Τουρκία, 2006). Ωστόσο, η ρητορική των παραπάνω οργανώσεων δεν είχε ως αποκλειστικό στόχο τις γυναικείες διεκδικήσεις, αλλά την κοινωνική επανάσταση που θα έφερνε στο προσκήνιο τα δικά τους πιστεύω. Οι γυναίκες, μέσα από αυτή τη διαδικασία, κατάφεραν να ζυμωθούν πολιτικά και το γυναικείο κίνημα να ωριμάσει, ώστε τη δεκαετία του 1980 να καταφέρουν να συγκροτήσουν τις αποκλειστικά γυναικείες οργανώσεις με πολιτικό περιεχόμενο.

Αφίσα στους Δρόμους της Τουρκίας <Όχι στην βία κατά των γυναικών>

Το πραξικόπημα του 1980 και η άγρια καταστολή των πολιτικών οργανώσεων από την κυβέρνηση Evren οδήγησε στην δημιουργία του νέου τουρκικού φεμινιστικού κινήματος. Το νέο κίνημα είχε τον χαρακτήρα αυτόνομων ομάδων όπου πραγματοποιούν άτυπες συναντήσεις μεταξύ τους. Κύριες διεκδικήσεις τους, μεταξύ άλλων, ήταν η αναβάθμιση της γυναικείας εργασίας, αλλά και ως προτεραιότητα η καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας (φαινόμενο που μέχρι και σήμερα είναι πολύ έντονο στην τουρκική καθημερινότητα), διοργανώνοντας διάφορες καμπάνιες και εκδόσεις βιβλίων με θέμα τη βία και αλλά και την ισότητα μέσα στην οικογένεια. Μέσω αυτών αρκετός κόσμος ευαισθητοποιήθηκε, και γυναίκες πραγματοποίησαν μεγάλες ειρηνικές πορείες σε μεγάλα αστικά κέντρα της Τουρκίας, με στόχο τα «αυτονόητα» δικαιώματά τους. (Akal, Women and Socialism in Turkey: The case of progressive Women’s organization, 1996).

Το κράτος λαμβάνει υπόψιν του τις διεκδικήσεις του φεμινιστικού κινήματος

Τα γυναικεία ζητήματα τη δεκαετία του 1990 αρχίζουν να μπαίνουν στο κάδρο της πολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ των κομμάτων. Αποτέλεσμα αυτών στάθηκε η ψήφιση νόμου, το 1998, για την προστασία της οικογένειας, που μεταξύ άλλων στόχευε στην προστασία των γυναικών από την ενδοοικογενειακή βία.(Υesim, Η γυναικεία αμφισβήτηση της ιδιότητας του πολίτη στην Τουρκία, 2006). Η κρατική φροντίδα είχε και συνέχεια, καθώς το 2002 εφαρμόζεται νέος αστικός κώδικας ο οποίος καταργεί το άρθρο 159 -το οποίο προέβλεπε την άδεια του συζύγου προκειμένου να εργαστεί μία γυναίκα- και . αναθεωρείται το άρθρο 153, σύμφωνα το οποίο η γυναίκα δεν είναι πια υποχρεωμένη να υιοθετήσει το επίθετο του συζύγου της. Ο κώδικας επιφέρει  πλήθος ακόμα  αλλαγών υπέρ των γυναικείων διεκδικήσεω,ν οι οποίες περιλαμβάνουν την κατάργηση   του άρθρου 438 του ποινικού κώδικα που μείωνε την ποινή του βιαστή έαν το θύμα του ήταν πόρνη, ενώ και η μοιχεία παύει να έχει διαφορετικές συνέπειες για τον άντρα και για τη γυναίκα.

Η συμμετοχή και η δράση των ΜΚΟ στο γυναικείο κίνημα

Οι προσπάθειες των γυναικείων ΜΚΟ στην Τουρκία για ριζική αλλαγή της κατάστασης που επικρατεί δεν έχουν αποφέρει τα ανάλογα αποτελέσματα,  χωρίς αυτό να σημαίνει πως  δεν έχουν επιτευχθεί  κάποια αξιοσημείωτα βήματα προόδου. Μια πολύ σημαντική εξέλιξη είναι το γεγονός πως,  με το πέρασμα του χρόνου, πολλές γυναικείες ΜΚΟ έχουν συμβάλει σε τροποποιήσεις νόμων. Σε αυτό, τον μεγαλύτερο ρόλο έχει παίξει η συνεργασία γυναικείων ΜΚΟ με απλές καθημερινές γυναίκες.

Από την άλλη, η Kadınlar Cinayetlerini Durduracağız Platformu (Πλατφόρμα για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών) συμμετέχει ενεργά στις νομικές διαδικασίες προκειμένου να καταφέρει να αλλάξει τους νόμους, ώστε να τιμωρούν αυστηρότερα τις δολοφονίες των γυναικών. Η Πλατφόρμα συμμετείχε στη δημιουργία «Νόμου 6282 για τη Προστασία της Οικογένειας και Πρόληψης της βίας κατά των Γυναικών». Επιπλέον αγωνίζεται για την εδραίωση του όρου «Γυναικοκτονία» (femicide) στον Τουρκικό Ποινικό Κώδικα .

Σύμφωνα με  τα όσα αναφέρει η KADER, πρωτίστως προασπίζεται τα δικαιώματα της ισότητας και ισονομίας, και  έπειτα διακηρύσσει ότι τα κόμματα πρέπει να εξασφαλίζουν μέσω κανονισμών την ίση εκπροσώπηση των φύλων στους μηχανισμούς, αλλά και στην απλή καθημερινή ζωή όπου εντοπίζεται η σύγκρουση των 2 φύλων.

Στις 26 Σεπτεμβρίου του 2004, ένα σχέδιο νόμου με στόχο τη μεταρρύθμιση του Τουρκικού Ποινικού Κώδικα έγινε δεκτό στο Τουρκικό Κοινοβούλιο, έπειτα από μία επιτυχημένη εκστρατεία τριών ετών (2002-2004) υπό την ηγεσία της γυναικείας πλατφόρμας Women for Women’s Human Rights και διαφόρων οργανισμών LGBT (Lesbian, Gay, Bisexual, Transsexual).

Η εκστρατεία ήταν επιτυχής, καθώς πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 35 τροπολογίες για την αναγνώριση του νομικού δικαιώματος των γυναικών να αξιοποιούν και να χειρίζονται το σώμα τους όπως εκείνες θέλουν, όπως και κάποια άλλα δικαιώματα, παρά την έντονη αντίδραση από τη δεξιά πτέρυγα και τους ισλαμιστές του ΑΚΡ (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης). (Iliasoglu , Islamist Women in Turkey: Their identity and self Image, 2000). Η εκστρατεία είχε στόχο να αλλάξει η βασική φιλοσοφία του παλαιού Ποινικού Κώδικα που προέβλεπε ότι το γυναικείο σώμα και η σεξουαλικότητα της κάθε γυναίκας ανήκει στην οικογένειά της, στους πατέρες, στους συζύγους και στην κοινωνία. Στόχος ακόμη ήταν να εξαλειφθούν όλα τα άρθρα στον παλαιό Ποινικό Κώδικα που αποτελούσαν παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών, ιδίως όσον αφορά στο σώμα και στη σεξουαλικότητα, και επίσης να γίνει αναγνώριση των σεξουαλικών εγκλημάτων ως τέτοιων.

Καθ ‘όλη την εκστρατεία, οι συνήγοροι τόνισαν ότι στόχος τους δεν ήταν απλά η αναθεώρηση ορισμένων άρθρων, αλλά η πλήρης μεταρρύθμιση του Ποινικού Κώδικα και η αναμόρφωση του πατριαρχικού πλαισίου του,  έτσι ώστε να αναγνωριστεί νομικά στις γυναίκες η αυτονομία πάνω στο σώμα τους και τη σεξουαλικότητά τους στην Τουρκική Νομοθεσία. Είναι πολύ σημαντική η χρονική στιγμή που γίνονται όλα αυτά, καθώς στην Τουρκία οι αρχές του 21ου αιώνα φαίνεται να είχαν έναν ούριο άνεμο αλλαγής και ισότητας μεταξύ των δύο φύλων, αλλά και γενικότερα στην τουρκική κοινωνία. Όλα αυτά φάνηκαν να οπισθοχωρούν έπειτα από την νίκη στις εκλογές του 2002 του ισλαμιστικού κόμματος του Erdoğan.

Φεμινιστική διαδήλωση στην Τουρκία

Φεμινισμός με μαντήλα

Από τη δεκαετία του 1980 και έπειτα  άρχισαν να μπαίνουν τα θεμέλια του Πολιτικού Ισλάμ στην Τουρκία. Αποκορύφωμά του ήταν η νίκη αλλά και η παραμονή στην εξουσία για 17 χρόνια του Erdoğan και του κόμματός του ΑΚΡ (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης). Ένα κόμμα που έχει ξεκάθαρες ισλαμιστικές ρίζες, και προωθεί το πολιτικό Ισλάμ σε όλες τις πτυχές της ζωής.

Οι κεμαλιστές που κυβερνούσαν την Τουρκία από το έτος ίδρυσής της μέχρι και το 2002, πέραν του πολιτικού εκσυγχρονισμού που επεδίωξαν, θεωρήθηκε απαραίτητο να προβούν και σε πολιτικό μετασχηματισμό, με αποτέλεσμα η θέση της γυναίκας να είναι το σημείο αναφοράς τους. Η απόρριψη της ισλαμικής ηθικής και υιοθέτηση της δυτικής κουλτούρας ήταν στυλοβάτες των κεμαλικών μεταρρυθμίσεων. (Υesim, Η γυναικεία αμφισβήτηση της ιδιότητας του πολίτη στην Τουρκία, 2006).

Η εμφάνιση και η κυριαρχία του πολιτικού Ισλάμ εκφράστηκε με μία “ισλαμοποίηση” της καθημερινότητας σε όλους τους τομείς. Στο ανδρικό φύλο η γενειάδα ήταν σύμβολο πίστης και πνευματικότητας, όπως και η μη κατανάλωση αλκοόλ, τα οποία αναδεικνύονται σε σύμβολα ισλαμικού τρόπου ζωής και μίας νέας ισλαμικής ταυτότητας που ξεχωρίζει από την παραδοσιακή μουσουλμανική, καθώς αυτή τη φορά είναι μία συνειδητή επιλογή με πολιτικό υπόβαθρο. Η νέα ισλαμική αμφίεση είναι τελείως διαφορετική από την παραδοσιακή, με πολύ πιο αυστηρό μοτίβο, και έχει ως στόχο την απάλειψη από την εξωτερική εμφάνιση στοιχείων τα οποία παραπέμπουν στην θηλυκότητα, την ατομικότητα και την ταξική θέση. Ωστόσο, είναι πολύ σημαντικό να επισημάνουμε ότι η υιοθέτηση της κάλυψης από πλευράς των ισλαμιστριών γυναικών δεν συνεπάγεται καθόλου με την υποταγή τους στους άνδρες. Αντιθέτως, εκφράζει την αναγνώριση της θεϊκής κυριαρχίας και την υποταγή τους στο Θεό. Η γυναίκες ισλαμίστριες είναι πολιτικά υποκείμενα με ένα ξεκάθαρο αναβαθμισμένο πολιτικό και κοινωνικό status. Η νέου τύπου λοιπόν μαντήλα (Türban) υιοθετείται από νέες μορφωμένες γυναίκες, οι οποίες έχουν πολιτικές και ανθρωπιστικές διεκδικήσεις. Κάτι τέτοιο οδηγεί στην ανάδειξη μιας γυναικείας ισλαμιστικής ελίτ η οποία υιοθετεί, μαζί με τη θρησκευτική πίστη, και μία δυτική κουλτούρα. (Iliasoglu , Islamist Women in Turkey: Their identity and self Image, 2000).

Όπως είδαμε και στην αρχή του άρθρου, η μαντήλα, αλλά και γενικότερα η θέση της γυναίκας και το γυναικείο σώμα αναδεικνύονται σε πολιτικό σύμβολο, καθώς είναι αυτό που καθορίζει τα όρια μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού βίου.  Οι γυναίκες της Τουρκίας, είτε είναι πιστές μουσουλμάνες είτε φανατικές κεμαλίστριες, ανέκαθεν διεκδικούσαν τα βέλτιστα για τις ίδιες. Η θρησκεία στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν αποτέλεσε αναχρονιστικό παράγοντα για τη θέση της γυναίκας, αντιθέτως βοήθησε να αναπτυχθεί μία νέα τάξη και ένα νέο είδος φεμινισμού, πρωτοπόρο, όπου γυναίκες που δήλωναν δημόσια την υποταγή τους στο Θεό, παράλληλα διεκδικούν ίσα δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες με το άλλο φύλο.

Πηγές:

  1. Akal, E. (1966). Women and Socialism in Turkey: The case of progressive Women’s organization. Orta Dogu Teknik Universitesi, Ankara.
  2. Yesim, A. (2006). Η γυναικεία αμφισβήτηση της ιδιότητας του πολίτη στην Τουρκία. Θάλεια Δραγώνα- Φαρούκ Μπιρτέκ (επιμ), Αλεξάνδρεια, Αθήνα.
  3. Iliasoglu, A. (2000). Islamist Women in Turkey: Their identity and self Image. Pelgrave, Νέα Υόρκη.
  4. Nukhet, S. (1989). Feminism in Turkey: A short history. Neq Perspectives on Turkey, Fall.
  5. kad-er.org. (n.d.). Kadin Adaylan Destekleme Dernegi. http://ka-der.org.tr/en/ (ημερομηνία επίσκεψης 18/2/2019)
  6. al-monitor.com. (n.d.). AL-MONITOR – THE PULSE OF THE MIDDLE EAST. https://www.al-monitor.com/pulse/iw/home/turkey-pulse.html (ημερομηνία επίσκεψης 15/2/2019)
  7. evrensel.com. (n.d.). Evrensel. https://www.evrensel.net/ (ημερομηνία επίσκεψης 18/2/2019)
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (8 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Απόφοιτος του τμήματος Τουρκικών και σύγχρονων ασιατικών σπουδών του ΕΚΠΑ. Ομιλεί Αγγλικά και Τουρκικά, και έχει ολοκληρώσει την πρακτική του άσκηση στο Υπουργείο Εξωτερικών στο τμήμα Ελλάδα-Τουρκία, ενώ ταυτόχρονα έχει συμμετάσχει σε πλήθος σεμιναρίων σχετικά με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και την εσωτερική και εξωτερική πολιτική της Τουρκίας.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

1 Comment

Γράψτε απάντηση στο MauriceMoire Ακύρωση απάντησης

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest