Δημοψήφισμα στην Τουρκία και Erdogan: σουλτάνος στη θέση του Προέδρου;

Αυτό το άρθρο είναι το 1ο μέρος από τα 1 με τίτλο: Δημοψήφισμα στην Τουρκία
  • Δημοψήφισμα στην Τουρκία και Erdogan: σουλτάνος στη θέση του Προέδρου;

Οι εξελίξεις του αποτυχημένου πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου στην Τουρκία γίνονται εμφανείς, σε πολιτικό επίπεδο, με τις συλλήψεις πολλών φερόμενων ως αντικαθεστωτικών, και με τον Erdogan να θέτει προς ψήφιση στο Κοινοβούλιο πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος. Τον Ιανουάριο του 2017, η εν λόγω πρόταση ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο, με τις απαιτούμενες ψήφους να προέρχονται από το A.K.P. και το εθνικιστικό κόμμα (M.H.P.), ενώ ορίστηκε η 16η Απριλίου ως ημέρα διεξαγωγής δημοψηφίσματος, αφού το ισχύον Σύνταγμα ορίζει ότι η αναθεώρησή του πρέπει να ψηφιστεί και από τον λαό.

Ποιες αλλαγές του Συντάγματος προτείνονται;

Το σύγχρονο πολίτευμα της Τουρκίας είναι η κοινοβουλευτική δημοκρατία. Χαρακτηρίζεται ημι-προεδρική, καθώς ο παρών Πρόεδρος ψηφίστηκε από τον λαό το 2007, μετά από διεξαγωγή δημοψηφίσματος (Harris, 2017). Η πρόταση, λοιπόν, που τίθεται τώρα προς ψήφιση είναι να γίνει το εν λόγω σύστημα προεδρικό. Ο Πρόεδρος, δηλαδή, θα εκλέγεται σε διπλές εκλογές μαζί με τους βουλευτές, και θα έχει πενταετή θητεία, με δικαίωμα επανεκλογής. Φαίνεται, επομένως, ότι ο Erdogan προσδοκά να κυβερνήσει μέχρι το 2029 (Bayaramoglu, 2017). Επιπλέον, μέχρι τώρα, ο Πρόεδρος πρέπει να αποκόβεται από το κόμμα του κατά την περίοδο της προεδρίας του, κάτι που ο νυν Πρόεδρος επιδιώκει να αλλάξει. Σε περίπτωση επικράτησης της αναθεώρησης αυτής του Συντάγματος, ο Πρόεδρος μπορεί να είναι ταυτόχρονα αρχηγός του κράτους, της κυβέρνησης και του κόμματός του, κάτι που σημαίνει ότι θα συγκεντρώσει στα χέρια του μεγάλη ισχύ. Επιπρόσθετα, ο εκλεγμένος Πρόεδρος θα είναι υπεύθυνος για τον διορισμό των μελών της κυβέρνησης -χωρίς να απαιτείται έγκριση από το Κοινοβούλιο- αλλά και μελών του ανώτατου δικαστικού σώματος. Επίσης, θα εγκρίνει προϋπολογισμούς και θα μπορεί να κηρύσσει τη χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (Harris, 2017).

Ακόμη, το 2019 θα καταργηθεί η θέση του Πρωθυπουργού, και θα αντικαθίσταται από Αντιπροέδρους, που θα ορίζονται από τον Πρόεδρο. Σχετικά με το Κοινοβούλιο, προβλέπεται η αύξηση των νομοθετών από 550 σε 600, ενώ το κατώτατο όριο ηλικίας κατά το οποίο μπορεί κάποιος να πολιτευθεί, μειώνεται στα 18 έτη, και δίνεται στον Πρόεδρο το δικαίωμα να διαλύει το Κοινοβούλιο κατά βούληση (Köylü, 2017). Τέλος, τίθενται προς θεσμοθέτηση διάφορα μέτρα που θα καταστήσουν δύσκολη την ανατροπή του Προέδρου και της εκάστοτε κυβέρνησής του (Harris, 2017).

Υποστηρικτές και αντιπολίτευση

Από τον Νοέμβριο του 2016, όταν το A.K.P. αναζητούσε υποστηρικτές για να συγκεντρώσει τις απαιτούμενες ψήφους για την έγκριση της αναθεώρησης, το εν λόγω κόμμα βρήκε ως σύμμαχο το M.H.P. – πιθανώς προσφέροντας τα κατάλληλα ανταλλάγματα. Το M.H.P. συμμετείχε περιορισμένα στη συγγραφή της πρότασης αναθεώρησης που πραγματοποιήθηκε από το A.K.P. (Bayaramoglu, 2017), και φημολογείται πως, αν ψηφιστεί η αναθεώρηση, ο αρχηγός του M.H.P., Bahceli, θα λάβει τη θέση του αντιπροέδρου υπό την προεδρία Erdogan (Köylü, 2017). Ωστόσο, η κίνηση του Bahceli δεν βρήκε σύμφωνα όλα τα μέλη του κόμματός του, αλλά ούτε και μερίδα των υποστηρικτών του. Συγκεκριμένα, πολλοί είναι αυτοί που διαφωνούν με τη συμμαχία του με το A.K.P., και προβλέπεται να ψηφίσουν «ΟΧΙ» στο δημοψήφισμα (Bayaramoglu, 2017).

Από την άλλη πλευρά, η αντιπολίτευση αποτελείται σταθερά από τo Δημοκρατικό κόμμα (C.H.P.) και το Κουρδικό κόμμα (H.D.P.), τα οποία στηρίζουν σύσσωμα το «ΟΧΙ». Από την αρχή της διαδικασίας αναθεώρησης του Συντάγματος, τα δυο κόμματα υπήρξαν αντίθετα σε αυτή, καθώς υποστηρίζουν ότι το -υπό ψήφιση- νέο Σύνταγμα θα θέσει όλες τις εξουσίες στα χέρια του Προέδρου και, συνεπώς, η αντιπολίτευση δεν θα έχει ουσιαστικό λόγο. Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η αντιπολίτευση, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου, έχει υποστεί πολλά «χτυπήματα», καθώς μέλη των κομμάτων της, υποστηρικτές τους, αλλά και πολλοί εξ αυτών που ασκούσαν κριτική στον Erdogan, έχουν φυλακιστεί (Harris, 2017).

Προεκλογική εκστρατεία και σύγκρουση με τη Δύση

Από την ημέρα της ψήφισης για διεξαγωγή δημοψηφίσματος εκ μέρους της Τουρκικής Βουλής έως και σήμερα, το A.K.P., αλλά και ο Erdogan, έχουν ξεκινήσει μια δυναμική προεκλογική εκστρατεία υπέρ του «ΝΑΙ», με μεγάλες συγκεντρώσεις και διαφημίσεις σε όλα τα Μ.Μ.Ε (Harris, 2017). Βασικό μήνυμα της εκστρατείας είναι ότι, μέσω του νέου Συντάγματος, θα υπάρξει σταθεροποίηση στο εσωτερικό της χώρας και, κατ’ επέκταση, η Τουρκία θα μπορέσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τους εχθρούς της, εσωτερικούς και εξωτερικούς. Η κλιμακούμενη ένταση με τους Κούρδους στα νοτιοανατολικά της χώρας και τη Συρία, το Ισλαμικό Κράτος και οι υποστηρικτές του Gülen φαίνεται πως αποτελούν πηγή αποσταθεροποίησης για την Τουρκία, σύμφωνα με τον Erdogan, και μόνο με μια ισχυρή διακυβέρνηση θα μπορέσουν να αντιμετωπιστούν (Wintour, 2017).

Αντίθετα, η προεκλογική εκστρατεία του «ΟΧΙ» δεν διεξάγεται με τον ίδιο τρόπο με αυτή του A.K.P., καθώς, λόγω της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης στην οποία βρίσκεται η Τουρκία, οι υποστηρικτές του «ΟΧΙ» χρειάζονται κυβερνητική άδεια για τη διοργάνωση μεγάλων εκδηλώσεων. Έτσι, οι τελευταίοι έχουν βρει εναλλακτικές μεθόδους προώθησης της εκστρατείας τους, κυρίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ενώ προσπαθούν να μεταδώσουν το μήνυμά τους με «ένας προς έναν» συναντήσεις. Η βασική θέση του «ΟΧΙ» είναι ότι η αναθεώρηση του Συντάγματος θα δώσει όλες τις εξουσίες στα χέρια ενός Προέδρου και, έτσι, δεν θα μπορεί να υπάρχει αντιπολίτευση. Το σύστημα, δηλαδή, θα μετατραπεί από δημοκρατικό -όπως χαρακτηρίζεται σήμερα- σε απολυταρχικό, και θα υπάρχουν -σε μεγάλο βαθμό- περαιτέρω παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων (Köylü, 2017).

Επιπλέον, κατά τις τελευταίες εβδομάδες πριν από τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος, μεγάλη δημοσιότητα έχει λάβει η ευθεία αντιπαράθεση μεταξύ του Erdogan και κυβερνήσεων Ευρωπαϊκών κρατών – συγκεκριμένα της Γερμανίας, της Ολλανδίας και της Αυστρίας. Η αντιπαράθεση ξεκίνησε όταν οι τοπικές αρχές της Γερμανίας αρνήθηκαν τη διεξαγωγή συγκέντρωσης εκπροσώπων του A.K.P., και συνεχίστηκε όταν η Ολλανδία αρνήθηκε σε Τουρκάλα Υπουργό -με σκοπό να παρευρεθεί σε προεκλογική συγκέντρωση- την είσοδο στη χώρα. Ακόμα, στη Γερμανία και στην Αυστρία σημειώθηκαν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, ώστε να μην γίνουν συγκεντρώσεις Τούρκων απεσταλμένων. Ως απάντηση, ο Erdogan -σε προεκλογικές εκδηλώσεις του στην Τουρκία- αποκάλεσε τους Ευρωπαίους «φασίστες» και «ναζιστές», προκαλώντας αντιδράσεις και ψυχραίνοντας τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ε.Ε. Από τη μεριά του, ο Τούρκος Πρόεδρος επιχειρεί να συσπειρώσει τους Τούρκους της διασποράς που -σε πολλές περιπτώσεις- δίνουν στο κόμμα του υψηλά ποσοστά, καταδεικνύοντας την άσχημη συμπεριφορά της Δύσης προς την Τουρκία (Wintour, 2017). Η πρακτική αυτή μπορεί να θεωρηθεί μια καλή προεκλογική στρατηγική, διότι πετυχαίνει ακριβώς τη συσπείρωση των Τούρκων, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό. Μακροχρόνια, όμως, μπορεί να έχει αρνητικές επιδράσεις στη σχέση της Τουρκίας με τη Δύση.

Η επόμενη μέρα του δημοψηφίσματος και τα προγνωστικά

Ο Erdogan έχει δείξει ξεκάθαρα τις επόμενες κινήσεις του σε περίπτωση επικράτησης του «ΝΑΙ». Σε αυτό το ενδεχόμενο, θα υπάρξει μια μεταβατική περίοδος μέχρι το 2019 και, αμέσως μετά το δημοψήφισμα, θα διεξαχθούν εσωτερικές εκλογές στο A.K.P. Το 2019 θα διεξαχθούν τρεις εκλογικές αναμετρήσεις για τοπικούς αντιπροσώπους και, έπειτα, βουλευτικές και προεδρικές εκλογές μαζί. Σε αυτές, ο Erdogan θα διεκδικήσει εκ νέου την προεδρία, με στόχο τις δύο πενταετείς θητείες. Από την άλλη πλευρά, στο ενδεχόμενο επικράτησης του «ΟΧΙ» η κατάσταση δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Ωστόσο, προβλέπεται ότι τότε θα διεξαχθούν πρόωρες εκλογές (Köylü, 2017).

Τα προγνωστικά στοιχεία δεν έχουν δείξει αν κάποια από τις δύο πλευρές εξασφαλίζει σίγουρη νίκη. Άλλες δημοσκοπήσεις δίνουν μικρό προβάδισμα στο «ΝΑΙ», και άλλες στο «ΟΧΙ». Σύμφωνα με τους μελετητές των δημοσκοπήσεων, αυτοί που θα διαμορφώσουν το αποτέλεσμα θα είναι οι υποστηρικτές του A.K.P. Οι τελευταίοι ανέρχονται στο 50% των ψηφοφόρων των πιο πρόσφατων εκλογών, ενώ, ανάμεσα σε αυτούς, υπάρχει ένα ποσοστό -περίπου 20%- το οποίο δεν συμφωνεί με τη συνταγματική πρωτοβουλία του Erdogan. Αυτό είναι το ποσοστό που θα πρέπει να πείσουν οι δύο πλευρές, ώστε να πάρουν τη νίκη (Bayaramoglu, 2017).

Συμπερασματικά, ανεξαρτήτως του αποτελέσματος, η αποσταθεροποίηση της γείτονας χώρας δεν πρόκειται να υποχωρήσει. Η κατάσταση που επικρατεί κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα, ειδικά μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα, και κατά την τρέχουσα προεκλογική περίοδο, έχει οξύνει την πόλωση και την αναταραχή. Αν ο Erdogan κερδίσει την ψηφοφορία για αναθεώρηση του Συντάγματος, αυτός θα λειτουργεί ως σουλτάνος με απόλυτες εξουσίες, αφού δεν θα υπάρχουν πια «checks and balances» στο πολιτικό σύστημα της χώρας για να τον περιορίζουν. Θα γίνει, λοιπόν, στροφή στον απολυταρχισμό, και η τρέχουσα κατάσταση που επικρατεί, παρά τους όποιους μηχανισμούς περιορισμού, θα χειροτερεύσει. Αντίθετα, αν επικρατήσει το «ΟΧΙ», θα σημάνει η πρώτη ήττα του Erdogan από το 2002 και, ίσως, η αρχή της πτώσης του. Οι αντιπαραθέσεις μεταξύ των κομμάτων της αντιπολίτευσης και του A.K.P., αλλά και αυτές στο εσωτερικό του τελευταίου, δεν θα εξομαλυνθούν ενώ, παράλληλα, θα υπάρξει αποσταθεροποίηση, έως ότου επικρατήσει κάποια πολιτική δύναμη (Bayaramoglu, 2017). Επιπλέον, αυτή η κατάσταση αποσταθεροποίησης της Τουρκίας είναι μεγίστης σημασίας και για τις γειτονικές της περιφέρειες, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, καθώς οι επιπτώσεις του δημοψηφίσματος μπορεί να μεταφερθούν έμμεσα και σε αυτές.

 

Πηγές:

  1. Bayramoglu, A. (2017). Will presidential referendum kill Turkey’s democracy?. [online] Al-Monitor. Available at: http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/01/turkey-referendum-may-offer-last-chance-salvage.html [Accessed 2 Apr. 2017].
  2. euronews. (2017). Power grab or stability amid the turmoil? Turkey’s presidential referendum explained. [online] Available at: http://www.euronews.com/app_prod_com.php/2017/03/15/power-grab-or-stability-amid-the-turmoil-turkey-s-presidential-referendum [Accessed 2 Apr. 2017].
  3. DW.COM. (2017). Turkish constitutional reform: 5 important points. [online] Available at: http://www.dw.com/en/turkish-constitutional-reform-5-important-points/a-37221685 [Accessed 2 Apr. 2017].
  4. Wintour, P. (2017). Erdoğan stakes all on winning referendum as diplomatic row simmers. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/mar/14/erdogan-turkey-referendum-diplomatic-row [Accessed 2 Apr. 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest