Εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, γενοκτονία – ή όταν η φρικαλεότητα συνάντησε το ISIS στο Ιράκ

Μετρώντας μία δεκαετία ύπαρξης, το ISIS αποτέλεσε ένα Ιρακινό θυγατρικό παρακλάδι της Al Qaeda, που υποκινούσε την Ιρακινή Σουνιτική Μουσουλμανική μειονότητα κατά της Σιιτικής πλειοψηφίας της χώρας. Η υποστήριξη που λαμβάνει μέχρι και σήμερα από τις Σουνιτικές Αραβικές κοινότητες, που αντιτίθενται έντονα στην -υπό Σιιτική διοίκηση- κυβέρνηση της Βαγδάτης, έχει επιτρέψει στο ISIS να κατακτήσει ολόκληρες πόλεις, εδάφη πλούσια σε πετρέλαιο, αλλά και αχανείς εκτάσεις στη Συρία και το Ιράκ.

Όλα ξεκίνησαν όταν το Ιράκ ζήτησε από το Συμβούλιο Ασφαλείας (ΣΑ) των Ηνωμένων Εθνών να συλλέξει αποδείξεις προς επίρρωση των εγκληματικών ενεργειών του ISIS. Το αίτημα αυτό συνοδεύθηκε και από ένα προσχέδιο ψηφίσματος, το οποίο συνδιαμορφώθηκε από το πληγέν κράτος (Ιράκ) και το Ηνωμένο Βασίλειο. Βασικός σκοπός ήταν να ξεκινήσει η έρευνα μέσω ενός Διεθνούς Ανεξάρτητου Ερευνητικού Μηχανισμού (IIIM), αλλά και να δοθεί βοήθεια στο Ιράκ, ώστε αυτό να διατηρήσει τις ατράνταχτες αποδείξεις του. Το ΣΑ, ωστόσο, αρνήθηκε να λάβει δράση, μεταθέτοντας την απόφαση στην Ιρακινή κυβέρνηση. Αντίστοιχη προσπάθεια απόδοσης δικαιοσύνης και τιμωρίας είχε υπάρξει και στο παρελθόν, με τη συνδρομή και του Βελγίου, η οποία εκφράστηκε με τη συνδιοργάνωση μίας καμπάνιας, το 2016, για την καταδίωξη των εγκλημάτων της οργάνωσης με το αραβικό ακρωνύμιο «Daesh», αλλά και την τιμωρία αυτής, βάσει του Ιρακινού νόμου.

Οι στόχοι του ISIS και τα εγκλήματα πολέμου

Η ενδελεχής διερεύνηση της ακριβούς εγκληματικής δράσης του ISIS ξεκίνησε μετά τη δημοσίευση της αναφοράς του γραφείου για τα δικαιώματα του ανθρώπου των Ηνωμένων Εθνών. Στο κείμενο αυτόν -το οποίο συνέθεσαν συνεντεύξεις πάνω από 100 μαρτύρων και επιζώντων των επιθέσεων του ISIS στο Ιράκ, μεταξύ του Ιουνίου 2014 και του Φεβρουάριο 2015- καταγράφηκαν χιλιάδες περιστατικά. Επιπλέον, βρέθηκαν τεκμήρια που περιγράφουν τη δολοφονία αμάχων, την υποβολή αυτών σε μαρτύρια, σεξουαλική κακοποίηση και εμπορία, τη στρατολόγηση παιδιών, αλλά και τη μεθοδευμένη εξόντωση συγκεκριμένων ομάδων πληθυσμού. Όλες οι παραπάνω περιπτώσεις συνιστούν εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, αλλά και έγκλημα γενοκτονίας – έννοιες τις οποίες θα αναλύσουμε στη συνέχεια. Μάλιστα, το μεγαλύτερο πλήγμα έχει δεχθεί η μειονότητα των Yazidis, στην περιοχή του Ιράκ, σε μία ενορχηστρωμένη προσπάθεια του ISIS για γενοκτονία. Εκτός πεδίου βολής δεν έμειναν, ωστόσο, και άλλες θρησκευτικές και εθνολογικές ομάδες -όπως οι Χριστιανοί, οι Τουρκμένοι, οι Κούρδοι και οι Σιίτες-, ενώ εξίσου ανελέητα στοχοποιήθηκαν και όσοι θεωρούνταν πως σχετίζονται με την Ιρακινή κυβέρνηση. Αντίστοιχα, το μένος των εξτρεμιστών αντιμετώπισαν και αμέτρητοι αρχαιολογικοί χώροι και υποδομές.

Εξαφανίζοντας μία μειονότητα από το χάρτη: H ιστορία των Yazidis

Οι Yazidis, εθνοτικά Κούρδοι, αποτελούν την αρχαιότερη μειονότητα στο Ιράκ, αλλά και τον επίμονο στόχο της τρομοκρατικής οντότητας του Daesh. Η πλειοψηφία του πληθυσμού διέμενε στο βόρειο Ιράκ -κοντά και μέσα στην πόλη Sinjar-, που βρισκόταν υπό τον έλεγχο της κουρδικής Peshmerga, ενώ, μετά τις απόπειρες εξόντωσης από το ISIS, περίπου 70,000 άτομα -που αντιπροσωπεύουν το 15% του Yazidi πληθυσμού στο Ιράκ- έχουν καταφύγει στην αντιστεκόμενη κουρδική πόλη του βορείου τμήματος της χώρας, την Dohuk.

Οι γυναίκες Yazidi σηματοδοτούν την επέτειο της δημιουργίας μίας ανεξάρτητης επιτροπής ερευνών για εγκλήματα πολέμου, που χαρακτηρίζονται από τον ΟΗΕ ως γενοκτονία, υπό την ηγεσία του ISIS κατά του πληθυσμού Yazidi. (Πηγή: Sertac Kayar / Reuters)

Γιατί, όμως, οι Yazidi υφίστανται το ανηλεές μένος του Daesh;

Η εγκληματική δράση του τελευταίου πηγάζει, σε μεγάλο βαθμό, από θρησκευτικούς παράγοντες. Συγκεκριμένα, η αρχαία θρησκεία των Yazidis εμπεριέχει στοιχεία από το Χριστιανισμό, το Ισλάμ και το Ζοροαστρισμό (αρχαία περσική πίστη), τα οποία θεωρούνται πως καλλιεργούν «άπιστους, λάτρεις του διαβόλου», επειδή λατρεύουν τον έκπτωτο άγγελο, Melek Tawwus – ή, τουλάχιστον, έτσι πιστεύουν οι σουνίτες μουσουλμάνοι στρατιώτες. Φυσικά, η διαρκώς κλιμακούμενη πολιτική διαμάχη μεταξύ Σιιτών και Σουνιτών δυσχεραίνει περαιτέρω την κατάσταση.

Η νομική φύση των εγκλημάτων

Όσον αφορά στην περίπτωση των Yazidis, οι ενέργειες στις οποίες προέβη το ISIS πληρούν τα κριτήρια ώστε να χαρακτηριστούν ως γενοκτονία ενός πληθυσμού. Στη Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας των Ηνωμένων Εθνών, που υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση στις 9 Δεκέμβρη του 1948, και συγκεκριμένα στα Αρθρα ΙΙ και ΙΙΙ, παρέχεται ο διεθνής νομικός ορισμός της γενοκτονίας. Συγκεκριμένα, στο Άρθρο ΙΙ, παρατίθενται οι πράξεις που νοούνται ως γενοκτονία, και διενεργούνται με την «πρόθεση ολικής ή μερικής καταστροφής μίας εθνικής, εθνολογικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδος, και περιλαμβάνουν:

  1. Φόνο των μελών της ομάδος
  2. Σοβαρή βλάβη της σωματική ή διανοητικής ακεραιότητας των μελών της ομάδος
  3. Εκ προθέσεως υποβολή της ομάδος σε συνθήκες διαβίωσης δυνάμενες να επιφέρουν την πλήρη ή μερική σωματική καταστροφή αυτής
  4. Μέτρα που αποβλέπουν στην παρεμπόδιση της γέννησης στους κόλπους ορισμένης ομάδος
  5. Αναγκαστική μεταφορά παίδων μίας ομάδος σε άλλη ομάδα».

Το Άρθρο ΙΙΙ αφορά στις ποινικά κoλάσιμες μορφές του εγκλήματος της γενοκτονίας – τη γενοκτονία, συνεννόηση για διενέργεια γενοκτονίας, άμεση και δημόσια προτροπή, απόπειρα και συνεργασία.
Στην περίπτωση του ISIS, συναντούμε και τα δύο στοιχεία που καθιστούν ποινικά κολάσιμη ως γενοκτονία τη δολοφονία των Yazidis – το πνευματικό (δηλαδή την πρόθεση) και το φυσικό στοιχείο. Στις κατηγορίες, ωστόσο, που του προσάπτονται -εκτός από την γενοκτονία- περιλαμβάνονται και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας – μία έννοια της οποίας διαφέρει, ωστόσο, η φύση της από αυτή της γενοκτονίας.

Ένα βασικό στοιχείο των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας -αλλά και η ειδοποιός διαφορά τους από τη γενοκτονία- είναι η ύπαρξη γενικού δόλου για την τέλεση των πράξεων. Συγκεκριμένα, η υποκειμενική υπόσταση (mens rea) των εγκλημάτων αυτών δεν απαιτεί ο δράστης να έχει γνώση και πρόθεση για το σύνολο των πράξεων που διαπράττει και των λεπτομερειών των σχεδίων αυτών. Ο ορισμός των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας προέρχεται από το Καταστατικό του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου της Νυρεμβέργης, στο άρθρο 6 παρ.(γ) Κατ ΔΣΔ συνδ. Άρθρο 7 Κατ ΔΠΔ) : «Εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας: δολοφονία/ ανθρωποκτονία, εξόντωση, υποδούλωση, εκδίωξη ή βίαιη μεταφορά πληθυσμού, φυλάκιση ή άλλες σοβαρές στερήσεις της ελευθερίας, βασανισμοί και άλλες απάνθρωπες πράξεις που διαπράττονται εις βάρος άμαχων πληθυσμών, πριν ή κατά τη διάρκεια του πολέμου, ή διώξεις για πολεμικούς, φυλετικούς ή θρησκευτικούς λόγους σε εκτέλεση εγκλήματος ή σε σχέση με οποιοδήποτε έγκλημα εμπίπτει στη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, κατά παραβίαση ή μη της εθνικής νομοθεσίας της χώρας όπου διεπράχθη». Ως μία ακόμα κατηγορία προστίθενται τα εγκλήματα πολέμου, τα οποία συμπεριλαμβάνουν τις σοβαρές παραβιάσεις των Συμβάσεων της Γενεύης, και άλλες σοβαρές παραβιάσεις διεθνών κανόνων και εθιμικού δικαίου που διαπράττονται σε διεθνείς ένοπλες συγκρούσεις, καθώς επίσης σε συγκρούσεις «που δεν έχουν διεθνή χαρακτήρα», όπως αναφέρεται στο Καταστατικό, «όταν διαπράττονται ως μέρος σχεδίου ή πολιτικής ή σε ευρεία κλίμακα».

Η άλλη όψη του νομίσματος: Οι θηριωδίες των Ιρακινών δυνάμεων ασφαλείας, κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων ενάντια στο ISIS

Παράλληλα με τη διερεύνηση της φύσης των εγκλημάτων του «Ισλαμικού Κράτους», οι ερευνητές εντόπισαν ενοχοποιητικά στοιχεία και για τις Ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας, όπως και τη συσχετιζόμενη εθνοφρουρά που εκπαιδεύθηκαν από τις ΗΠΑ, κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων εναντίον του ISIS. Συγκεκριμένα, το Human Rights Watch, στα μέσα Ιουλίου 2017, δήλωσε πως, κατά τη διάρκεια της μάχης της Μοσσούλης, οι δυνάμεις ασφαλείας διέπραξαν εγκλήματα πολέμου, με ιδιαίτερο στόχο τους Σουνίτες πολίτες και τα άτομα που θεώρησαν ύποπτα για πιθανή συνεργασία με το ISIS.

Καταστροφή της παλιάς πόλης της Μοσούλης στο Ιράκ. 12 Ιουλίου 2017. (Πηγή: Ghaith Abdul-Ahad, Guardian)

Τις κατηγορίες για εγκληματικές ενέργειες και των Ιρακινών δυνάμεων ενίσχυσε η δημοσίευση οπτικοακουστικού υλικού από το Mosul Eye blog, δύο μέρες μετά την επίσημη διακήρυξη νίκης επί του ISIS στην πόλη της Μοσούλης, στις 13 Ιουλίου 2017. Στο βίντεο αυτό παρουσιάζονται Ιρακινοί στρατιώτες να σκοτώνουν έναν άοπλο, που θεώρησαν ύποπτο ως μαχητή του ISIS, ενώ ακολούθησε και δεύτερο βίντεο που έδειχνε μαχητή του Ιρακινού στρατού να πυροβολεί άοπλο που ήταν γονατισμένος μπροστά από ένα αυτοκίνητο. Όπως δήλωσε το Human Rights Watch, στην περίπτωση που το βίντεο είναι αυθεντικό και αποσιωπάται από την Βαγδάτη, το θέμα της ατιμωρησίας γίνεται ακόμα σοβαρότερο. Τα Ηνωμένα Έθνη, στις 21 Σεπτέμβρη 2017, ψήφισαν στο Συμβούλιο Ασφαλείας για τη διεξαγωγή έρευνας στις ενέργειες του ISIS, για πιθανά εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, αλλά και την εξέταση του ενδεχομένου γενοκτονίας στο Ιράκ. Πιθανό σενάριο και αίτημα πολλών χωρών αποτελεί η δημιουργία ενός «μηχανισμού λογοδοσίας (accountability)», όπως δημιουργήθηκε και για τα εγκλήματα στη Συρία, τον Δεκέμβριο του 2016.

Εν πάση περιπτώσει, η φύση των εγκλημάτων δεν μεταβάλλεται, ούτε και δικαιολογείται η ενέργεια που παραβιάζει τους νόμους του πολέμου, όποιο κι αν είναι το αντίπαλο μέρος. Είτε αυτό είναι ένα επιθετικό κράτος απειλής ή μία εξτρεμιστική οντότητα, οι ιθύνοντες θα πρέπει να οδηγηθούν ενώπιον της δικαιοσύνης.

Πηγές:

  1. Beaumont, P. (2017). Video footage appears to show Iraqi troops killing unarmed Isis fighter. https://www.theguardian.com/world/2017/jul/13/video-footage-appears-to-show-iraqi-troops-killing-unarmed-isis-fighter
  2. Coll, S. (2014). In Search of a Strategy. https://www.newyorker.com/magazine/2014/09/08/return-war
  3. English.alarabiya.net. (2014). What you did not know about Iraq’s Yazidi minority. https://english.alarabiya.net/en/perspective/alarabiya-studies/2014/08/11/What-you-did-not-know-about-Iraq-s-Yazidi-minority-.html
  4. Gerber, R. (2017). UN establishes investigation into Islamic State crimes in Iraq. Jurist.org.  http://www.jurist.org/paperchase/2017/09/un-establishes-investigation-into-islamic-state-crimes-in-iraq.php
  5. Gollom, M. (2017). ‘We came for safety’: Newly arrived Yazidis eager to leave behind horrors of ISIS and start life in Canadahttp://www.cbc.ca/news/canada/yazidi-women-isis-iraq-london-1.4002620
  6. Jalabi, R. (2014). Who are the Yazidis and why is Isis hunting them?. https://www.theguardian.com/world/2014/aug/07/who-yazidi-isis-iraq-religion-ethnicity-mountains
  7. Moore, J. (2017). U.S. trained unit that “committed war crimes” in battle against ISIS In Mosul. http://www.newsweek.com/us-trained-unit-committed-war-crimes-battle-against-isis-mosul-642738
  8. Preventgenocide.org. (n.d.) The international legal definition of genocide. http://www.preventgenocide.org/genocide/officialtext-printerfriendly.htm
  9. Refworld.org. (1948). Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας. http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/ opendocpdf.pdf?reldoc=y&docid=4cb2fb692
  10. RT International. (2016). Iraqi army repels attack in Kirkuk, moves on ISIS-held Christian town amid Mosul offensivehttps://www.rt.com/news/363742-kirkuk-iraq-mosul-isis/
  11. Rudaw. (2017). Iraq asks UN to collect evidence to prosecute ISIS crimes. http://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/17082017
  12. Pickles, K. (2015). ISIS likely committing genocide against Yazidi minority in Iraq. http://www.dailymail.co.uk/news/article-3002547/IS-likely-committing-genocide- against-Yazidi-minority-Iraq-UN.html
  13. Unric.org. (n.d.) Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριοhttp://www.unric.org/el/index.php?option=com_content&view=article&id=23
  14. Weiler, M. (2017). Iraq Finally Holds ISIS Responsible for Crimes Against Humanity. https://www.humanrightsfirst.org/blog/iraq-finally-holds-isis- responsible-crimes-against-humanity
  15. Ευθυμιάδου, Α. (2016). Γενοκτονία ή Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας; Η αντιμετώπιση εκτεταμένων και μαζικών ωμοτήτων στη σύγχρονη ποινική δικαιοσύνη. http://eandith.gr/genoktonia-i-egklimata-kata-tis-anthro/

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη στις 20/07/1995, όπου και σπουδάζει στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Πραγματοποιεί πρακτική άσκηση στην Πρεσβεία της Ελλάδος στην Ρώμη, ενώ προηγουμένως συμμετείχε στην ίδια θέση στον όμιλο Unesco Youth Club of Thessaloniki αλλά και ως μέλος του Δ.Σ της Πανελλήνιας Ένωσης Φοιτητών Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών (GRAPESS)

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

1 Comment

  1. Λεωνίδας Reply

    Καλημέρα σας, συγχαρητήρια για τα ουσιαστικά άρθρα τής ιστοσελίδας σας, αλλά, θα σας εκφράσω την αντίθεση μου στο συγκεκριμένο κομμάτι τού άρθρου:
    [Ένα βασικό στοιχείο των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας -αλλά και η ειδοποιός διαφορά τους από τη γενοκτονία- είναι η ύπαρξη γενικού δόλου για την τέλεση των πράξεων.]
    Θα διαφωνήσω στο σημείο αυτό, γιατί ο δόλος είναι απαραίτητη προϋπόθεση κ_α_ι στην ενέργεια γενοκτονίας, βλέπε: http://www.lygeros.org/2494-gr.php
    Ευχαριστώ για το χρόνο σας.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest