Εκτεταμένη χρήση των εμπρηστικών όπλων: Ανάγκη αναθεώρησης του Πρωτοκόλλου III για τα Συμβατικά Όπλα

Δεκαετίες μετά την ολοκλήρωση του πολέμου του Βιετνάμ -όπου για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένα τα εμπρηστικά όπλα-, και 37 χρόνια μετά την υιοθέτηση του Πρωτοκόλλου III για τα Συμβατικά Όπλα, τα εμπρηστικά όπλα εξακολουθούν να αποτελούν απειλή για την ανθρωπότητα. Κατά το παρελθόν έτος η κυβέρνηση της Συρίας και οι ρωσικές δυνάμεις προέβησαν στη ρίψη εμπρηστικών βομβών σε κατοικημένες περιοχές στη Συρία, ενώ ο συνασπισμός (Ρωσία-Συρία) υπό την ηγεσία των Η.Π.Α. χρησιμοποίησε πυρομαχικά λευκού φωσφόρου σε αστικά κέντρα στη βόρεια Συρία και στο Ιράκ, στα πλαίσια του αγώνα με το Ισλαμικό Κράτος. Αυτές οι επιθέσεις συνιστούν απτό παράδειγμα ότι το Πρωτόκολλο III αποδεικνύεται ανεπαρκές για την αντιμετώπιση των προβλημάτων των εμπρηστικών όπλων.

Χρήση Συμβατικών Όπλων από τη Συρία

Η Συρία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του 1980 για τα Συμβατικά Όπλα (Conventionon on Certain Conventional Weapons, CCW) ή στο Πρωτόκολλό III για τα Συμβατικά Όπλα, το οποίο απαγορεύει τη χρήση εμπρηστικών όπλων όταν γίνεται ρίψη τους στον αέρα ή στο έδαφος, σε περιοχές με “συγκεντρώσεις αμάχων πολιτών”. Οι αεροπορικές επιδρομές της Συρίας, που χρησιμοποιούν εμπρηστικά όπλα μέσα ή κοντά σε κέντρα αμάχου πληθυσμο,ύ παραβιάζουν το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο ή τους νόμους του πολέμου, καθώς αυτά δεν είναι εύκολα διακριτά, όπως ανέφερε το Human Rights Watch (HRW). Το Human Rights Watch (HRW) είναι ένας διεθνής μη-κυβερνητικός οργανισμός που διεξάγει έρευνα, και υπερασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αναφορικά με το παρόν θέμα, το HRW προτρέπει να αναθεωρηθεί και να ενισχυθεί το Πρωτόκολλο των εμπρηστικών όπλων, απαγορεύοντας τη χρήση τους σε μη στρατιωτικές περιοχές, και διευρύνοντας τον ορισμό του Πρωτοκόλλου για τον λευκό φώσφορο.

Το HRW τεκμηριώνει περισσότερες από 68 επιθέσεις δυνάμεων της κυβέρνησης της Συρίας ή των ρωσικών δυνάμεων από τον Νοέμβριο του 2012 έως το 2016 (Atlantic Council, breaking Aleppo). Επίσης, αναφέρει πως ο πραγματικός αριθμός επιθέσεων με χρήση εμπρηστικών όπλων στη Συρία είναι πολύ υψηλότερος. Υπήρξαν αναφορές από στρατηγούς, Οργανισμούς και μαρτυρίες πολιτών ότι τα εμπρηστικά όπλα χρησιμοποιήθηκαν 130 φορές μεταξύ 2 Ιουνίου και 8 Δεκεμβρίου του 2016. Μια ανασκόπηση των φωτογραφιών και των βιντεοταινιών που καταγράφηκαν από το HRW την ώρα της επίθεσης δείχνει ότι υπήρχαν τουλάχιστον 18 εμπρηστικές επιθέσεις στις περιοχές του Χαλεπίου και του Idlib μεταξύ 5 Ιουνίου και 10 Αυγούστου. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μάρτυρες και ανταποκριτές ανέφεραν ότι τουλάχιστον 12 πολίτες τραυματίστηκαν από 5 εμπρηστικές επιθέσεις σε αυτές τις περιοχές (Human Rights Watch, 2016, “Syria/Russia: Incendiary Weapons Burn in Aleppo, Idlib”). Κατά τη διάρκεια άλλης μιας εμπρηστικής επίθεσης που καταγράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2016, 6 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 27 τραυματίστηκαν, όταν εμπρηστικά όπλα έπεσαν στις γειτονιές Bustanal al-Qasr και al-Kallaseh του Χαλεπίου.

Οι τοπικοί ακτιβιστές, οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι πρώτοι αποστολείς των εμπρηστικών επιθέσεων και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ανέφεραν τη χρήση συμβατικών όπλων σε τουλάχιστον 40 άλλες περιπτώσεις, αλλά δεν υπήρχαν φωτογραφίες και βίντεο, οπότε το HRW δεν μπορούσε να αποδείξει τη χρήση εμπρηστικών όπλων. Περισσότερες από 12 χώρες έχουν καταδικάσει ή εκφράζουν ανησυχία για τη χρήση εμπρηστικών όπλων στη Συρία από το 2013. Αυτές είναι η Κολομβία, η Σουηδία, η Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ, η Αυστρία, η Κροατία, ο Ισημερινός, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, οι Κάτω Χώρες, η Νορβηγία και η Ελβετία (Human Rights Watch, 2016, “Syria/Russia: Incendiary Weapons Burn in Aleppo, Idlib”).

Χρήση Συμβατικών Όπλων από τη Ρωσία

Η Ρωσία είναι συμβαλλόμενο μέρος στο Πρωτόκολλο εμπρηστικών όπλων, και “έχει αναγνωρίσει τη σημαντική ανθρωπιστική ζημία που προκαλείται από εμπρηστικά όπλα στη Συρία”, όπως αναφέρει ο Ρώσος Στρατηγός Ivashov. Το HRW βάσει στοιχείων επέπληξε ρωσικά και συριακά αεροπλάνα για τη ρίψη διεθνώς απαγορευμένων εμπρηστικών όπλων σε περιοχές της Συρίας. Συνάμα, από το 2012 το HRW έχει τεκμηριώσει τη χρήση τεσσάρων διαφορετικών εμπρηστικών όπλων στη Συρία – όλα κατασκευασμένα από την πρώην Σοβιετική Ένωση.

Ο ίδιος οργανισμός κατέγραψε ότι η εκστρατεία βομβαρδισμού σκότωσε περισσότερους από 440 πολίτες, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 90 παιδιών. Οι αεροπορικές επιδρομές σκόπιμα στόχευσαν μία ιατρική εγκατάσταση, και περιέλαβαν τη χρήση μη εύκολα διακριτών όπλων – όπως πυρομαχικά διασποράς και εμπρηστικά όπλα. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας βομβιστικών επιθέσεων, οι στρατιωτικές δυνάμεις της Συρίας περιέβαλλαν το ανατολικό Χαλέπι, που ελέγχεται από την αντιπολίτευση. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι υπήρχαν περίπου 275.000 πολίτες και 8.000 μαχητές στο ανατολικό Χαλέπι κατά την εποχή εκείνη. Οι κάτοικοι δήλωσαν ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους μαχητές βρίσκονταν κοντά στις πρώτες γραμμές, και όχι στις κατοικημένες περιοχές στο εσωτερικό της ελεγχόμενης από την αντιπολίτευση περιοχής. Τα ρωσικά και συριακά αεροσκάφη χρησιμοποίησαν ποικίλα όπλα, συμπεριλαμβανομένων πυρομαχικών, ενισχυμένων εκρηκτικών, κατακερματισμού και βομβών συχνά κατηγορίας 500 κιλών – πράγμα που σημαίνει ότι το καθένα από αυτά μπορεί να περιέχει πάνω από 200 χιλιόγραμμα εκρηκτικών. Αν και οι ακτιβιστές περιέγραψαν τα πυρομαχικά ως “λευκό φώσφορο”, η έρευνα του HRW υποδηλώνει ότι ο συριακός-ρωσικός συνασπισμός τείνει να χρησιμοποιεί εμπρηστικά όπλα τα οποία αρχίζουν να πυρπολούν όταν προσγειώνονται, και προκαλούν σοβαρά εγκαύματα.

“Η κυβέρνηση της Συρίας και η Ρωσία θα πρέπει να σταματήσουν αμέσως να επιτίθενται σε κατοικημένες περιοχές με εμπρηστικά όπλα” ανέφερε στην έρευνα ο Steve Goose, διευθυντής όπλων στο HRW. Αυτά τα όπλα προκαλούν τρομερούς τραυματισμούς και στρεβλωτικούς πόνους, οπότε όλες οι χώρες θα πρέπει να καταδικάσουν τη χρήση τους.

Ανάγκη ενίσχυσης του Πρωτοκόλλου III των Συμβατικών Όπλων

Η συνεχιζόμενη χρήση εμπρηστικών όπλων υπογραμμίζει την ανάγκη να ενισχυθεί το Πρωτόκολλο III για τα πυρομαχικά όπλα, διότι υπάρχουν ορισμένα κενά ως προς τον τρόπο χρήσης τους. Τα συμβαλλόμενα κράτη της CCW ενέκριναν το Πρωτόκολλο III με συναίνεση τον Οκτώβριο του 1980, προκειμένου να ρυθμίσουν τη χρήση εμπρηστικών όπλων, και να μειώσουν τη ζημία που αυτά προκαλούν. Οι συντάκτες του Πρωτοκόλλου επεδίωξαν να δημιουργήσουν προστασία έναντι των δεινών που προκλήθηκαν από εμπρηστικά όπλα, περιορίζοντας τις συνθήκες υπό τις οποίες θα μπορούσαν αυτά να χρησιμοποιηθούν. Για τον σκοπό αυτόν, το Πρωτόκολλο III περιόρισε τη χρήση εμπρηστικών όπλων σε “συγκεντρώσεις αμάχων πληθυσμών” και σε “δασικές εκτάσεις”.

Ο ορισμός των εμπρηστικών όπλων στο Πρωτόκολλο III θα πρέπει να τροποποιηθεί, ώστε να επικεντρωθεί στις εμπρηστικές επιπτώσεις των όπλων. Το Άρθρο 1 του ισχύοντος Πρωτοκόλλου δημιουργεί δύο σημαντικά κενά αναφορικά με τη ρύθμιση της χρήσης εμπρηστικών όπλων. Καταρχάς, ορίζει ένα εμπρηστικό όπλο ως “κάθε όπλο ή πυρομαχικά που έχουν σχεδιαστεί κατά κύριο λόγο για να πυροδοτήσουν αντικείμενα, ή να προκαλέσουν τραυματισμό ανθρώπων με τη δράση φλόγας, θερμότητας ή συνδυασμού τους, που παράγεται από χημική αντίδραση μιας ουσίας που επενεργεί στον στόχο”. Ως αποτέλεσμα, η εφαρμογή του Πρωτοκόλλου III εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίον ο εργολάβος, ο κατασκευαστής και/ή ο χρήστης περιγράφει τον σκοπό ενός όπλου. Η φύση ή το μέγεθος των επιπτώσεων του όπλου δεν λαμβάνεται υπόψη, εφόσον ο κύριος σκοπός του τοποθετείται πέραν του πεδίου εφαρμογής του Πρωτοκόλλου. Ο ορισμός στο Άρθρο 1 θα πρέπει να επεκταθεί, ώστε να καλύπτει όλα τα όπλα με εμπρηστικές επιπτώσεις.

Δεύτερον, ο ορισμός του Πρωτοκόλλου III δεν περιλαμβάνει πυρομαχικά με παρεπόμενες εμπρηστικές επιδράσεις – όπως φωτιστικά, ιχνηθέτες και συστήματα καπνού ή σηματοδότησης. Νομικοί επιστήμονες αναφέρουν ότι όπλα πολλαπλών χρήσεων -συμπεριλαμβανομένου του λευκού φωσφόρου- εμπίπτουν σε αυτό το κενό του ορισμού.

Το Πρωτόκολλο III θα πρέπει να ενισχυθεί περαιτέρω προκειμένου να απαγορευτεί η χρήση εμπρηστικών όπλων και σε μη στρατιωτικές περιοχές. Το Πρωτόκολλο απαγορεύει τη χρήση εμπρηστικών όπλων που έχουν πέσει από μαχητικά αεροσκάφη σε “συγκέντρωση αμάχων”, αλλά επιβάλλει λιγότερο περιοριστικούς κανονισμούς για τα εμπρηστικά όπλα επιφανειακής εκτόξευσης. Το Άρθρο 2.3 απαγορεύει τις επιθέσεις που εκτοξεύονται στο έδαφος μέσα σε μια συγκέντρωση άμαχων πολιτών, εκτός εάν ο “στρατιωτικός στόχος διαχωρίζεται σαφώς από τη συγκέντρωση πολιτών”, και αν “λαμβάνονται όλες οι εφικτές προφυλάξεις” για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων στους πολίτες.

Οι ασυνεπείς διατάξεις του Πρωτοκόλλου III είναι αποτέλεσμα του πολιτικού τοπίου στο οποίο εντάσσονταν οι συντάκτες κατά τη διαπραγμάτευση στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Εκτός από την ενίσχυση του δεσμευτικού νόμου, μια απόλυτη απαγόρευση θα μεγιστοποιήσει τον στιγματισμό της χρήσης εμπρηστικών όπλων, και θα επιβάλλει στα κράτη την παύση τους. Εντούτοις, υποστηρίζεται ότι τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει τουλάχιστον να απαλείψουν τη διάκριση μεταξύ των εμπρηστικών όπλων που εκτοξεύονται στον αέρα και αυτών που εκτοξεύονται στο έδαφος, και να επεκτείνουν την απαγόρευση επιθέσεων σε αστικές περιοχές (Άρθρο 2) με κάθε είδος εμπρηστικών όπλων (Human Rights Watch, 2016, “Time to Act against Incendiary Weapons”). Επιπλέον, η εξαίρεση για “σαφώς διαχωρισμένους” στρατιωτικούς στόχους παρουσιάζει κινδύνους για τους πολίτες, δεδομένης της ευρείας περιοχής επίδρασης των εμπρηστικών όπλων – ιδίως των μοντέλων που εκτοξεύονται στο έδαφος, και της συχνότητας με την οποία δεν επιτυγχάνονται οι στόχοι.

“Οι κυβερνήσεις που ενδιαφέρονται για την προστασία των πολιτών πρέπει να καταδικάσουν τις εμπρηστικές επιθέσεις όπλων, και να ζητήσουν τον τερματισμό της χρήσης αυτών των εξαιρετικά σκληρών όπλων” δήλωσε η Bonnie Docherty, ανώτερη ερευνήτρια όπλων στο HRW. “Οι κυβερνήσεις πρέπει, επίσης, να αναλάβουν δράση για την ενίσχυση του διεθνούς δικαίου σχετικά με τα όπλα”.

Έκβαση της τελευταίας συνάντησης στο πλαίσιο του ΟΗΕ

Τον Νοέμβριο του 2017, στη Γενεύη, για πρώτη φορά σε 37 χρόνια, ένας οργανισμός αφοπλισμού των Ηνωμένων Εθνών έχει μια ξεχωριστή ευκαιρία να αντιμετωπίσει τα ανθρωπιστικά προβλήματα που προκαλούνται από εμπρηστικά όπλα – μια από τις πιο σκληρές κατηγορίες όπλων του σύγχρονου πολέμου. Από το 2010 τα συμβαλλόμενα μέρη της CCW εξέφραζαν συνεχείς ανησυχίες για τα εμπρηστικά όπλα, αλλά δεν διέθεταν ειδικό forum για να επεξεργαστούν τις θέσεις τους. Η διεξαγωγή της σημερινής συζήτησης υπογραμμίζει τη σημασία της αναθεώρησης του Πρωτοκόλλου III σε ιστορικό πλαίσιο, με στόχο την ενημέρωση και την ενίσχυση των διατάξεών του. Το Πρωτόκολλο III ήταν, στην πραγματικότητα, ένας συμβιβασμός που αφορούσε τα προβλήματα του παρελθόντος, αλλά όχι εκείνα του μέλλοντος.

Καθώς τα κράτη-μέλη της CCW συγκεντρώνονται για την ετήσια σύνοδο του 2017, τα εμπρηστικά όπλα εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο τους αμάχους. Το παρελθόν έτος έχει δει την επανειλημμένη χρήση εμπρηστικών όπλων στη Συρία, καθώς και τη χρήση πυρομαχικών λευκού φωσφόρου -τα οποία έχουν συγκρίσιμα αποτελέσματα εμπρησμού- τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία. Ταυτόχρονα, η επιθυμία μεταξύ των κρατών-μελών της CCW για την αναθεώρηση και την ενίσχυση του Πρωτοκόλλου III αυξάνεται. Το HRW παροτρύνει τα κράτη να αξιοποιήσουν την ευκαιρία που παρουσιάζει το νέο σημείο της ημερήσιας διάταξης για το Πρωτόκολλο III. Συνοπτικά, τα συμπεράσματα από τη συνάντηση αυτή ήταν η αναθεώρηση της εφαρμογής και της επάρκειας του Πρωτοκόλλου III, η καταδίκη της χρήσης εμπρηστικών όπλων -συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης χρήσης στη Συρία-, η επιβεβαίωση ότι η συνάντηση των συμβαλλομένων κρατών το 2018 θα αφιερώσει περισσότερο χρόνο σε συζητήσεις σχετικά με τα εμπρηστικά όπλα και το Πρωτόκολλο III, η προώθηση της συμμόρφωσης και της καθολικότητας του εν λόγω Πρωτοκόλλου και, τέλος, η διασφάλιση ότι, με την πάροδο του χρόνου, τα κράτη θα εργαστούν για να ενισχύσουν το Πρωτόκολλο III, υιοθετώντας έναν ορισμό των εμπρηστικών όπλων βάσει των αποτελεσμάτων τους, και απαγορεύοντας τη χρήση όλων των εμπρηστικών όπλων σε κατοικημένες περιοχές, ανεξάρτητα από τα συστήματα παράδοσής τους.

Πηγές:

  1. Human Rights Watch. (2017). An Overdue Review: Addressing Incendiary Weapons in the Contemporary Context. https://www.hrw.org/news/2017/11/20/overdue-review-addressing-incendiary-weapons-contemporary-context
  2. Lockie, A. (2016). Human Rights Watch: Russia, Syria used internationally banned incendiary weapons on civilians. http://www.businessinsider.com/russia-syria-banned-incendiary-weapons-civilians-2016-8
  3. Broomfield, M. (2017). New footage shows Russia using ‘white phosphorus’ in Syria, activists claim. http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-russia-war-white-phosphorous-claims-video-footage-ahtml
  4. ABC.net.au (2016). Russia, Syria in ‘disgraceful’ use of incendiary arms: Human Rights Watch. http://www.abc.net.au/news/2016-08-16/russia-syria-in-use-of-incendiary-arms-hrw/7749584
  5. Ηuman Rights Watch. (2016). Russia/Syria: War Crimes in Month of Bombing Aleppo. https://www.hrw.org/news/2016/12/01/russia/syria-war-crimes-month-bombing-aleppo
  6. Human Rights Watch. (2017). Time to Act against Incendiary Weapons. https://www.hrw.org/news/2016/12/12/time-act-against-incendiary-weapons
  7. Atlantic Council. (2016). Incendiary Weapons. http://www.publications.atlanticcouncil.org/breakingaleppo/incendiary-weapons/
  8. Wareham, M. (2017). Incendiary Weapons Burn Again in Syria. https://www.hrw.org/news/2017/04/12/incendiary-weapons-burn-again-syria
  9. Weapons Law Encyclopedia. (n.d.). Incendiary weapons. http://www.weaponslaw.org/weapons/incendiary-weapons
  10. Human Rights Watch. (2016). Syria/Russia: Incendiary Weapons Burn in Aleppo, Idlib. https://www.hrw.org/news/2016/08/16/syria/russia-incendiary-weapons-burn-aleppo-idlib
  11. Human Rights Watch. (2017). Human Rights Watch Statement to the CCW Meeting of High Contracting Parties in Geneva, regarding Protocol III and Incendiary Weapons. https://www.hrw.org/news/2017/11/23/human-rights-watch-statement-ccw-meeting-high-contracting-parties-geneva-regarding 
  12. Human Rights Watch. (2017). Incendiary Weapons: New Use Shows Need for Stronger Law. https://www.hrw.org/news/2017/11/20/incendiary-weapons-new-use-shows-need-stronger-law
  13. Barnard, A. (2016). Syrian Government and Russia Are Accused of Using Napalm-Like Bombs. https://www.nytimes.com/2016/08/18/world/middleeast/syria-incendiary-bombs-napalm.html
  14. Ensor, J. (2016). Russians ‘caught out’ using incendiary weapons in Syria by own channel Russia Today. http://www.telegraph.co.uk/news/2016/06/22/russia-caught-out-using-incediary-weapons-in-report-by-own-chann/

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest