Χάραξη θαλάσσιων ορίων στη Μαύρη Θάλασσα: Ρουμανία κατά Ουκρανίας

Στις 3 Φεβρουαρίου 2009 το Διεθνές Δικαστήριο εξέδωσε την απόφασή του στην υπόθεση σχετικά με την θαλάσσια οριοθέτηση στη Μαύρη Θάλασσα μεταξύ της Ρουμανίας και της Ουκρανίας. Η υπόθεση του Φιδονησίου είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα ειρηνικής διευθέτησης μίας μακροχρόνιας και περίπλοκης διαμάχης.

Ιστορικό της υπόθεσης

Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών ( ΑΟΖ) στο βορειοδυτικό τμήμα του Ευξείνου Πόντου αποτελεί αντικείμενο διαπραγματεύσεων ήδη από το 1967, όταν τα δύο μέρη που διεκδικούσαν την περιοχή ήταν η Ρουμανία και η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ). Οι δύο χώρες δεν κατέληξαν ποτέ σε συμφωνία. Σήμερα, έξι κράτη συνορεύουν με τη Μαύρη Θάλασσα: η Ρουμανία, η Ουκρανία, η Ρωσία, η Γεωργία, η Τουρκία και η Βουλγαρία. Στην Μαύρη Θάλασσα κάθε σημείο βρίσκεται σε απόσταση 200 ναυτικών μιλίων από τις ακτές τουλάχιστον ενός εκ των προαναφερόμενων κρατών. Λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, και μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι ακτές της Ρουμανίας και της Ουκρανίας βρίσκονται σε μια σχέση γειτνίασης στο βορειοδυτικό τμήμα της Μαύρης Θάλασσας. Και τα δύο κράτη αναζητούν αμοιβαία αποδεκτή εταιρική σχέση προκειμένου να εξασφαλίσουν τα θαλάσσια όριά τους, την ενεργειακή τους ανεξαρτησία, καθώς επίσης και τις οικονομικές και εμπορικές τους πρωτοβουλίες στην περιοχή. Έτσι, στις 2 Ιουνίου 1997 η Ρουμανία και η Ουκρανία υπέγραψαν την Πρόσθετη Συμφωνία της Σύμβασης για Καλή Γειτνίαση και Συνεργασία. Σύμφωνα με αυτήν, συμφώνησαν ότι θα διαπραγματευτούν προκειμένου να προσδιορίσουν την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες της Μαύρης Θάλασσας. Πράγματι, οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το επόμενο έτος, τον Ιανουάριο του 1998, οι οποίες, ωστόσο, απέβησαν άκαρπες.

Προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο

Στις 16 Οκτωβρίου του 2004 η Ρουμανία υπέβαλε αίτηση στο Διεθνές Δικαστήριο για κίνηση διαδικασίας κατά της Ουκρανίας, αναφορικά με τη διαφορά τους για τη δημιουργία θαλάσσιων ορίων στον Εύξεινο Πόντο. Η Ρουμανία επικαλέστηκε το άρθρο 36, παράγραφος 1 του Καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου, σύμφωνα με το οποίο “στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου περιλαμβάνονται όλες οι υποθέσεις τις οποίες οι διάδικοι υποβάλλουν σ’ αυτό, και όλα τα ζητήματα τα οποία προβλέπονται ειδικά στο Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ή σε ισχύουσες συνθήκες και συμβάσεις”. Επικαλέστηκε επίσης την παράγραφο 4, στοιχείο η’ της Πρόσθετης Συμφωνίας της Σύμβασης για Καλή Γειτνίαση και Συνεργασία μεταξύ των δύο κρατών, η οποία επιτρέπει στα μέρη να υποβάλλουν στο Δικαστήριο το ζήτημα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ στην περίπτωση που οι διμερείς διαπραγματεύσεις δεν παρήγαγαν κάποιο αποτέλεσμα για πάνω από 2 χρόνια.

Αν και τα δύο κράτη συμφώνησαν ότι πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για την ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου διαδικασία, η Ουκρανία υποστήριξε ότι η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου περιοριζόταν μόνο στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ των δύο κρατών. Το Δικαστήριο, εξετάζοντας την παράγραφο 4, στοιχείο Η’ της Πρόσθετης Συμφωνίας, έκρινε ότι πράγματι δεν μπορούσε να αποφανθεί για την οριοθέτηση των χωρικών υδάτων μεταξύ των χωρών.

Η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου

Πέντε χρόνια μετά την υποβολή αίτησης της Ρουμανίας στο Διεθνές Δικαστήριο, στις 3 Φεβρουαρίου 2009, το Δικαστήριο εξέδωσε την απόφασή του. Η οριοθέτηση αφορούσε την περιοχή της διαμορφωμένης κοιλότητας από τις ακτές της Ρουμανίας προς τα δυτικά, και από τις ακτές της Ουκρανίας προς τα δυτικά, βόρεια και ανατολικά. Για πρώτη φορά καθορίστηκε μια προσωρινή γραμμή ισοστάθμισης – δηλαδή, μια γραμμή η οποία βρίσκεται στην ίδια απόσταση από σημεία-σταθμούς στις δύο χώρες. Όπως ορίζεται και στην απόφαση του Δικαστηρίου, η προσωρινή γραμμή ισοστάθμισης έχει ως εξής:

Ο χάρτης του Δέλτα του Δούναβη όπως αναφέρεται στην περιγραφή της προσωρινής γραμμής ισοστάθμισης (Πηγή: Wikipedia)

“Στο αρχικό της τμήμα η προσωρινή γραμμή ισοστάθμισης μεταξύ παρακείμενων ακτών της Ρουμανίας και της Ουκρανίας ελέγχεται από σημεία βάσης που βρίσκονται στο χερσαίο άκρο του αναχώματος Sulina στη Ρουμανική ακτή, και στο νοτιοανατολικό άκρο του νησιού Tsyganka στην Ουκρανική ακτή. Λειτουργεί προς νοτιοανατολική κατεύθυνση, από ένα σημείο που βρίσκεται ανάμεσα στα δύο αυτά σημεία βάσης, μέχρι το σημείο Α (με συντεταγμένες 44° 46′ 38.7″ N και 30°58′ 37.3″ E) όπου επηρεάζεται από βασικό σημείο που βρίσκεται στη χερσόνησο Sacalin στις Ρουμανικές ακτές. Στο σημείο Α η γραμμή ισοστάθμισης μεταβάλλει ελαφρά την κατεύθυνση, και συνεχίζει στο σημείο Β (με συντεταγμένες 44°44′ 13.4” N και 31°10′ 27.7” E) όπου επηρεάζεται από το σημείο βάσης που βρίσκεται στο ακρωτήριο Tarkhankut απέναντι των Ουκρανικών ακτών. Στο σημείο Β η γραμμή ισοστάθμισης στρέφεται νότια-νοτιοανατολικά και συνεχίζει μέχρι το σημείο C (με συντεταγμένες 44°02′ 53.0”  N και 31°24′ 35.0” E), υπολογιζόμενη με βάση τα σημεία βάσης στη χερσόνησο Sacalin στη Ρουμανική ακτή και τα ακρωτήρια Tarkhankut και Khersones στην Ουκρανική ακτή. Από το σημείο C η γραμμή ισοστάθμισης, ξεκινώντας από ένα αζιμούθιο των 185°23′ 54.5″, εκτείνεται προς νότια κατεύθυνση. Η γραμμή αυτή εξακολουθεί να περνά από τα σημεία βάσης στη χερσόνησο Sacalin της Ρουμανικής ακτής και το ακρωτήριο Khersones στις ακτές της Ουκρανίας.»

Εν συνεχεία, το Δικαστήριο μελέτησε έξι δυνητικούς παράγοντες τους οποίους θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα δύο μέρη για να απαιτήσουν αναπροσαρμογή της προσωρινής γραμμής ισοστάθμισης. Οι παράγοντες αυτοί είναι:

(α) η πιθανή δυσαναλογία μεταξύ των ακτών των δύο μερών,

(β) ο κλειστός χαρακτήρας του Ευξείνου Πόντου,

(γ) η παρουσία της νήσου Φιδονήσι (Serpents’ Island),

(δ) η συμπεριφορά των δύο κρατών στη Μαύρη Θάλασσα (δηλαδή οι αλιευτικές και εμπορικές τους δραστηριότητες και οι παραχωρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου),

(ε) η κάθε πιθανή μείωση της ισχύος της υφαλοκρηπίδας ή της ΑΟΖ ενός εκ των δύο μερών, και

(στ) πιθανές εκτιμήσεις ασφαλείας των δύο κρατών.

Έπειτα από την εξέταση αυτών, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι κανένας εκ των προαναφερόμενων παραγόντων δεν μπορεί να δικαιολογήσει κάποια μελλοντική αναπροσαρμογή της προσωρινής γραμμής ισοστάθμισης.

Επιπλέον, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το Φιδονήσι πρέπει να αγνοηθεί κατά την κατάρτιση αυτής της προσωρινής γραμμής ισοστάθμισης. Το Φιδονήσι βρίσκεται στα σύνορα της Ουκρανίας με τη Ρουμανία, περίπου 20 ναυτικά μίλια ανατολικά του Δέλτα του Δούναβη. Η Ρουμανία διεκδικούσε ανέκαθεν το Φιδονήσι, ωστόσο αυτό πέρασε στην κατοχή της Ουκρανίας μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Εξαιτίας της σημαντικής απόστασης του Φιδονησίου από την ηπειρωτική χερσόνησο, δεν ήταν δυνατόν να θεωρηθεί ως τμήμα της ουκρανικής ακτής. Δεν θα έπρεπε, λοιπόν, το Φιδονήσι να επηρεάζει την οριοθέτηση των θαλάσσιων ορίων εκτός από την οριοθέτηση που απορρέει από το τόξο των 12 ναυτικών μιλίων των χωρικών υδάτων. Στην αντίθεση περίπτωση που το Δικαστήριο λάμβανε υπόψη του το Φιδονήσι ως μέρος της ακτής της Ουκρανίας, τότε θα ισοδυναμούσε με «αλλαγή ενός εξωτερικού στοιχείου της ακτογραμμής της Ουκρανίας», και θα αναφερόμασταν σε δικαστική αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας της περιοχής.

Τα θαλάσσια όρια γύρω από το Φιδονήσι (Πηγή: WorldCourts)

Επίλογος

Τα σύνορα μεταξύ της Ρουμανίας και της Ουκρανίας εξακολουθούν να δημιουργούν προβλήματα στα εξωτερικά σύνορα της Ουκρανίας. Ωστόσο, έχουν επικεντρωθεί στην οριοθέτηση γύρω από το Φιδονήσι. Τα τελευταία χρόνια φαίνεται πως οι διαφορές μεταξύ των δύο κρατών είναι μάλλον οικονομικού παρά πολιτικού χαρακτήρα, ιδιαίτερα εάν λάβουμε υπόψη μας τη σημασία του Ευξείνου Πόντου για την ενεργειακή ανεξαρτησία των χωρών της περιοχής.

Πηγές:

  1. Bederman D.J. (2017). Maritime delimitation in the Black Sea (Romania v. Ukraine). https://www.cambridge.org/core/journals/american-journal-of-international-law/article/maritime-delimitation-in-the-black-sea-romania-v-ukraine/7AFE27C32F1DA264F51B7E040FD1CD37
  2. International Court of Justice. (2009). Judgment of 3 February 2009. http://www.icj-cij.org/en/case/132/judgments
  3. International Court of Justice. (2005). Memorial. Submitted by Romania. http://www.icj-cij.org/files/case-related/132/14697.pdf
  4. Kruglashov A. (2011). Troublesome neighborhood: Romania and Ukraine relationship. http://nowaukraina.org/nu_11_2011/09_Kruhlaszov.pdf
  5. Oude Elferink A. (2009). Maritime delimitation in the Black Sea (Romania v. Ukraine): a commentary. http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=10407
  6. International Court of Justice. Maritime delimitation in the Black Sea (Romania v. Ukraine). http://www.icj-cij.org/en/case/132
  7. Sorokowski A. D. (1996). Treaty on relations of good-neighborliness and cooperation between Ukraine and Romania. Harvard Ukrainian Studies. https://www.jstor.org/stable/41036702?seq=1#page_scan_tab_contents
  8. Unric.org (n.d.). Καταστατικό του Διεθνούς Δικαστηρίου. https://www.unric.org/el/index.php?option=com_content&view=article&id=26252

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Μιλάει αγγλικά και σε χαμηλότερο επίπεδο γερμανικά, ενώ τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν τις διεθνείς σχέσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017 ήταν ασκούμενη της Έδρας UNESCO Διαπολιτισμικής Πολιτικής Για Μια Δραστήρια και Αλληλέγγυα Ιθαγένεια του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest