Ο θεσμός της διαιτησίας: H υπόθεση Slowakische Republik κατά Achmea BV

Την Τρίτη 6 Μαρτίου 2018 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι οι ρήτρες διαιτησίας σε περίπου 200 επενδυτικές συμφωνίες μεταξύ του Βασιλείου των Κάτω Χωρών και της Σλοβακικής Δημοκρατίας παραβιάζουν το δίκαιο της ΕΕ. Η απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου της ΕΕ αφορούσε την ολλανδική ασφαλιστική εταιρεία Achmea και τη Σλοβακική Δημοκρατία.

Η Σλοβακία ψήφισε νόμο το 2007, βάσει του οποίου περιόρισε τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες από τη λήψη κερδών. Ο νόμος αυτός είχε σοβαρό αντίκτυπο στην ολλανδική εταιρεία Achmea, η οποία εν συνεχεία ισχυρίστηκε πως η Σλοβακική Δημοκρατία παραβίασε τη Διμερή Επενδυτική Συμφωνία (Bilateral Investment Treaty – BIT) που έχουν υπογράψει το Βασίλειο των Κάτω Χωρών και η Σλοβακική Δημοκρατία. Η Σλοβακία μετέβη σε διαιτητικό δικαστήριο, το οποίο αποφάνθηκε ότι η Σλοβακία έπρεπε να καταβάλει στην Achmea 22,1 εκατ. ευρώ. Η Σλοβακική Δημοκρατία άσκησε προσφυγή στο Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Γερμανίας, έτσι ώστε να εξακριβωθεί εάν η ρήτρα διαιτησίας ακολουθεί το δίκαιο της ΕΕ. Ωστόσο, σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, η ρήτρα διαιτησίας στη Διμερή Επενδυτική Συμφωνία είναι ασυμβίβαστη με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Τι είναι, όμως, ο θεσμός της διαιτησίας, και πώς λειτουργεί;

Ο Θεσμός της Διαιτησίας

Γελοιογραφία για τον θεσμό της διαιτησίας (Πηγή: financialexpress)

Η διαιτησία αποτελεί μια συναινετική διαδικασία επίλυσης εμπορικών διαφορών. Είναι το πλέον δεσμευτικό, ιδιωτικό και εκτελεστικό μέσο διεθνούς επίλυσης διαφορών. Ο θεσμός της διαιτησίας καταφέρνει και συνδυάζει στοιχεία του αστικού και κοινοτικού δικαίου. Γι’ αυτό το λόγο χαρακτηρίζεται ως υβριδική μορφή επίλυσης διεθνών διαφορών. Στην πράξη είναι ένα τρόπος επίλυσης των εμπορικών διαφορών όχι ενώπιον δικαστηρίου, αλλά από ιδιώτες. Οι ιδιώτες αποτελούν τους λεγόμενους διαιτητές και ορίζονται από τους διάδικους στη διαιτητική διαδικασία – δηλαδή, από τα συμβαλλόμενα μέρη σε μια συμφωνία.

Η προσφυγή στη διαιτησία μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Μια διαιτησία μπορεί αρχικά να διεξαχθεί ad hoc, δηλαδή «επ’ ευκαιρία της διαφοράς που έχει ανακύψει κατόπιν συμφωνίας των μερών». Ο δεύτερος τρόπος είναι να διεξαχθεί με διαιτητική ρήτρα, η οποία θα πρέπει να περιλαμβάνεται σε μια ήδη υφιστάμενη συμφωνία μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών. Το σημαντικότερο πλεονέκτημα που προσφέρει στα συμβαλλόμενα μέρη ο θεσμός της διαιτησίας είναι η εξασφάλιση της διευθέτησης των διαφορών τους σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, το οικονομικό κόστος που επιβαρύνει τα μέρη είναι σαφώς πολύ μικρότερο από αυτό που θα απαιτούνταν εάν κατέληγαν σε αντιδικία ενώπιον του δικαστηρίου. Η αμοιβή που λαμβάνει κάθε ιδιώτης-διαιτητής καθορίζεται ανάλογα με την αξία της απαίτησης, και σύμφωνα με τον ειδικό πίνακα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Το βασικό ερώτημα που δημιουργείται είναι εάν είναι δυνατόν μια απόφαση διαιτησίας να προσβάλλεται με ένδικα μέσα. Ισχύει ότι η απόφαση διαιτησίας αποτελεί εκτελεστό τίτλο – δηλαδή, δεν προσβάλλεται με ένδικα μέσα. Ωστόσο, βάση του άρθρου 897 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες απαιτείται η μερική ή και η ολική ακύρωση μιας διαιτητική απόφαση. Συγκεκριμένα, μια διαιτητική απόφαση μπορεί να ακυρωθεί για μερικούς από τους παρακάτω λόγους:

  1. εάν η συμφωνία για τη διαιτησία θεωρηθεί άκυρη,
  2. εάν η απόφαση εκδόθηκε αφότου έπαψε να ισχύει η συμφωνία για τη διαιτησία,
  3. εάν οι ιδιώτες-διαιτητές που εξέδωσαν την απόφαση ορίστηκαν «κατά παράβαση των όρων της συμφωνίας για τη διαιτησία ή των διατάξεων του νόμου, ή αν τα μέρη τους είχαν ανακαλέσει, ή αποφάνθηκαν αν και είχε γίνει δεκτή αίτηση εξαίρεσής τους»,
  4. εάν οι ιδιώτες-διαιτητές που εξέδωσαν την απόφαση υπερέβησαν την εξουσία που τους παρείχε η συμφωνία για τη διαιτησία ή ο νόμος,
  5. εάν παραβιάστηκαν οι διατάξεις των άρθρων 886 παρ. 2, 891 και 892,
  6. εάν η απόφαση αντιτίθεται στις διατάξεις δημόσιας τάξης ή στα χρηστά ήθη,
  7. εάν η απόφαση είναι ακατάληπτη ή περιέχει αντιφατικές διατάξεις,
  8. «αν συντρέχει λόγος Αναψηλάφησης κατά το άρθρο 544».

Πέρα από τις αποφάσεις διαιτησίας για διεθνείς διαφορές μεταξύ επιχειρήσεων διαφόρων εθνικοτήτων ή μεταξύ ξένων επενδυτών και μελών, έχουμε ένα σχετικά νέο φαινόμενο διαιτησίας. Στη νέα αυτή περίπτωση, η διαιτησία αφορά εμπορικές διαφορές μεταξύ ξένων επενδυτών και κρατών με βάση είτε διμερείς ή πολυμερείς επενδυτικές συμφωνίες, είτε εγχώρια νομοθεσία η οποία περιέχει συγκατάθεση στη διαιτησία. Κατ’ αυτό τον τρόπο, κάθε ξένος επενδυτής έχει τη δυνατότητα να άγει το κράτος υποδοχής – δηλαδή, έχει τη δυνατότητα να παρακάμψει την εγχώρια νομοθεσία σε περίπτωση που μια πράξη από το κράτος υποδοχής θεωρηθεί προκατειλημμένη προς τον ξένο επενδυτή. Ωστόσο είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, για να είναι σε θέση ένας ξένος επενδυτής να προβεί σε διαδικασία διαιτησίας, είναι απαραίτητο το κράτος υποδοχής να έχει δώσει πρωτύτερα συγκατάθεση.

Σύμβαση Διαιτησίας της Νέας Υόρκης

Ένα από τα βασικά μέσα της διεθνούς διαιτησίας αποτελεί η Σύμβαση για την Αναγνώριση και την Εκτέλεση Αλλοδαπών Διαιτητικών Αποφάσεων (Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards), γνωστή ως «Σύμβαση Διαιτησίας της Νέας Υόρκης» ή «Σύμβαση της Νέας Υόρκης». Η Σύμβαση υπογράφηκε στις 10 Ιουνίου 1958. Η Σύμβαση επιδιώκει να παράσχει κοινά νομοθετικά πρότυπα για τις διαδικασίες διαιτησίας. Στόχος είναι να υποχρεώσει τα κράτη-μέλη της να εκτελούν τις αποφάσεις διαιτησίας. Παράλληλα θέτει ως όρο στα εθνικά δικαστήρια να εφαρμόζουν πλήρως τις αποφάσεις διαιτησίας, και να αρνούνται στους διάδικους την πρόσβαση σε δικαστήριο, έτσι ώστε να τηρούν την απόφαση διαιτησίας. Σύμφωνα με τον καθηγητή και επίτιμο γενικό συντάκτη της Σύμβασης της Νέας Υόρκης, Pieter Sanders, η Σύμβαση αυτή «είναι η πιο επιτυχημένη πολυμερής πράξη στον τομέα του διεθνούς εμπορικού δικαίου».

Υπόθεση Slowakische Republik κατά Achmea BV

Το λογότυπο της ολλανδικής εταιρείας Achmea BV (Πηγή: eulawanalysis.blogspot)

Το 1991 το Βασίλειο των Κάτω Χωρών και η Τσεχική και Σλοβακική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία υπέγραψαν Διμερή Επενδυτική Συμφωνία. Η Συμφωνία τέθηκε σε ισχύ ένα χρόνο αργότερα. Σύμφωνα με το άρθρο 3 της Συμφωνίας, τα κράτη δεσμεύτηκαν να διασφαλίζουν δίκαιη και ίση μεταχείριση των επενδύσεων εκείνων που πραγματοποιούνται από ξένους επενδυτές. Παράλληλα, δεσμεύτηκαν να μην εμποδίζουν με αδικαιολόγητα ή διακριτά μέσα τη λειτουργία των ξένων επενδύσεων.

Την 1η Ιανουαρίου 1993 η Σλοβακική Δημοκρατία υπεισήλθε στις υποχρεώσεις της από τη Διμερή Επενδυτική Συμφωνία, αφού είναι διάδοχος της Τσεχικής και Σλοβακικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας. Το 2004 η Σλοβακική Δημοκρατία προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια χρονιά εφάρμοσε μεταρρυθμίσεις στο σύστημα της υγείας. Στο πλαίσιο αυτών των μεταρρυθμίσεων, προχώρησε στο άνοιγμα της αγοράς σε ημεδαπούς και αλλοδαπούς παρόχους υπηρεσιών ιδιωτικής ασφάλισης υγείας. Η Achmea είναι επιχείρηση η οποία ανήκει σε ολλανδικό όμιλο ασφαλίσεων. Εν συνεχεία έλαβε άδεια λειτουργίας ως ασφαλιστική επιχείρηση στον κλάδο υγείας, και ίδρυσε θυγατρική στη Σλοβακική Δημοκρατία. Ωστόσο, το 2006 η Σλοβακική Δημοκρατία αναθεώρησε για ακόμα μια φορά την πολιτική της για το άνοιγμα της σλοβακικής αγοράς ιδιωτικής ασφαλίσεως υγείας. Τα νέα μέτρα που έλαβε το 2007 η Σλοβακική Δημοκρατία προκάλεσαν ζημία στην Achmea, η οποία, εφαρμόζοντας το άρθρο 8 της Διμερούς Επενδυτικής Συμφωνίας, κινήθηκε κατά της Σλοβακικής Δημοκρατίας. Το διαιτητικό δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η Σλοβακία έπρεπε να καταβάλει στην Achmea 22,1 εκατ. ευρώ. Η Σλοβακία άσκησε προσφυγή στο Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Γερμανίας, έτσι ώστε να εξακριβωθεί εάν η ρήτρα διαιτησίας ακολουθεί το δίκαιο της ΕΕ.

Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, κάθε διεθνής συμφωνία «δεν πρέπει να θίγει το σύστημα κατανομής αρμοδιοτήτων που καθιερώνουν οι Συνθήκες και, συνακόλουθα, την αυτονομία του νομικού συστήματος της Ένωσης». Στην υπόθεση της κύριας δίκης, το διαιτητικό δικαστήριο δεν αποτελεί στοιχείο του συστήματος διαιτησίας που ισχύει στο Βασίλειο των Κάτω Χωρών και τη Σλοβακική Δημοκρατία. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «δικαστήριο κράτους μέλους», όπως ορίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, και άρα δεν έχει την αρμοδιότητα να υποβάλλει αίτηση προδικαστικής απόφασης στο Δικαστήριο. Επιπροσθέτως, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το άρθρο 8 της Συμφωνίας θέτει εν αμφιβόλω τόσο την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης -αρχή που πρέπει να ακολουθεί η Σλοβακική Δημοκρατία όντας κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης-, όσο και τη διατήρηση του χαρακτήρα του δικαίου που θεσπίζουν οι Συνθήκες. Για τους παραπάνω λόγους, το άρθρο 8 της Συμφωνίας θεωρήθηκε ότι θίγει την αυτονομία του ευρωπαϊκού δικαίου.

Πηγές:

  1. Blenkinsop, P. (2018). EU court rules against tribunals settling intra-EU disputes. https://www.reuters.com/article/us-eu-court-arbitration/eu-court-rules-against-tribunals-settling-intra-eu-disputes-idUSKCN1GI1AY
  2. Curia. (2018). Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 6ης Μαρτίου 2018 Slowakische Republik κατά Achmea BV. http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=199968&pageIndex=0&doclang=EL&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=423430
  3. International Arbitration. (n.d.). International Arbitration Attorney Network. https://www.international-arbitration-attorney.com/
  4. Introduction to investment arbitration. (n.d.). International Arbitration Attorney Network. https://www.international-arbitration-attorney.com/investment-arbitration/
  5. NewYorkConvention. (n.d.) The New York Convention. http://www.newyorkconvention.org/
  6. United Nations. (2015). Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards (New York, 1958). http://www.uncitral.org/pdf/english/texts/arbitration/NY-conv/New-York-Convention-E.pdf
  7. Uncitral.org. (2010) UNCITRAL Arbitration Rules. http://www.uncitral.org/uncitral/en/uncitral_texts/arbitration/2010Arbitration_rules.html
  8. Uram, Z. (2018).  ECJ rules against arbitration clauses in bilateral investment treaties between EU Member States. http://www.jurist.org/paperchase/2018/03/ecj-rules-against-arbitration-clauses-in-bilateral-investment-treaties-between-eu-member-states-.php
  9. Idemed.gr. (n.d.) Διαιτησία. Ινστιτούτο Διαιτησίας και Εναλλακτικών Μεθόδων Επίλυσης Διαφορών. http://www.idemed.gr/arbitration/
  10. Oddee.gr. (n.d.). Διαιτησία – Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (άρθρα 867 – 903). http://www.oddee.gr/el/dietisia/nomothesia/2-uncategorised-gr/25-diaithsia-kwdikas-politikis-dikonomias-arthra-867-903.html
  11. Arbitration-icca.org. (n.d) Οδηγός του ICCA για την ερμηνεία της Σύμβασης της Νέας Υόρκης του 1958http://www.arbitration-icca.org/media/2/13940331949970/nyc_judges_guide_greek_final-withcover.pdf

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Μιλάει αγγλικά και σε χαμηλότερο επίπεδο γερμανικά, ενώ τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν τις διεθνείς σχέσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017 ήταν ασκούμενη της Έδρας UNESCO Διαπολιτισμικής Πολιτικής Για Μια Δραστήρια και Αλληλέγγυα Ιθαγένεια του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest