Ευρωπαϊκή ιθαγένεια: τι γίνεται στην περίπτωση της Τουρκίας ;

Καθώς είχαν σημειωθεί σημαντικά βήματα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ξεκίνησε, έπειτα από ισπανική πρόταση το 1992, με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ η συζήτηση για την ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο άργησε να θεσπιστεί. Με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας θεσπίστηκε στο άρθρο 20, παρ. 1 (Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)) η ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ορίστηκε οτι «Πολίτης της Ένωσης είναι κάθε πρόσωπο που έχει την υπηκοότητα ενός κράτους-μέλους» της Ένωσης. Στόχος δεν είναι σε καμία περίπτωση να αντικατασταθεί η εθνική ιθαγένεια.

Τα Δικαιώματα που απορρέουν από την ευρωπαϊκή ιθαγένεια

Οι διατάξεις που υιοθετήθηκαν στα άρθρα 21-24 ΣΛΕΕ καθορίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των Ευρωπαίων πολιτών. Πρώτο και βασικότερο δικαίωμα είναι αυτό της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος άλλων Κρατών-Μελών. Αν και το εν λόγω δικαίωμα προϋπήρχε, το 1992 επεκτάθηκε με τρεις Οδηγίες για όλους τους πολίτες της Ένωσης. Πιο συγκεκριμένα, με την Οδηγία 2004/38/ΕΚ εξασφαλίστηκε ότι όλοι οι πολίτες της Ένωσης -εργαζόμενοι και μη- και τα μέλη της οικογένειάς τους, με δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο, έχουν το δικαίωμα να μετακινούνται και να διαμένουν σε κράτος μέλος της Ένωσης, υπό συγκεκριμένους όρους. Επιπλέον δικαίωμα είναι η συμμετοχή στην πολιτική ζωή της Ευρωπαϊκής Ένωσης – δηλαδή το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι τόσο στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους του κράτους μέλους στο οποίο κατοικεί. Ωστόσο, αναφορικά με τις δημοτικές εκλογές, το συγκεκριμένο δικαίωμα περιορίζεται μόνο στις εκλογές για την πρωτοβάθμια τοπική αυτοδιοίκηση. Σύμφωνα με το άρθρο 23 ΣΛΕΕ, οι Ευρωπαίοι πολίτες απολαμβάνουν το δικαίωμα της διπλωματικής και προξενικής προστασίας. Αυτό συνεπάγεται ότι εάν ένας Ευρωπαίος πολίτης βρεθεί «στο έδαφος τρίτων χωρών στις οποίες δεν αντιπροσωπεύεται το κράτος-μέλος του οποίου είναι υπήκοος», απολαύει «της διπλωματικής και προξενικής προστασίας κάθε κράτους μέλους, υπό τους ίδιους όρους που ισχύουν και έναντι των υπηκόων του κράτους αυτού». Τέλος, σύμφωνα με τα άρθρα 227 και 228 ΣΛΕΕ, κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να αναφέρεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τον διαμεσολαβητή αντιστοίχως. Σε αυτό το δικαίωμα έρχεται να προστεθεί η δυνατότητα του Ευρωπαίου πολίτη να απευθύνεται γραπτώς σε ένα από τα όργανα ή τους οργανισμούς της Ένωσης, χρησιμοποιώντας μια από τις επίσημες γλώσσες της Ένωσης, και να λαμβάνει απάντηση στην ίδια γλώσσα. Επιπροσθέτως, περιλαμβάνεται και το δικαίωμα Πρωτοβουλίας Πολιτών. Η καινοτομία αυτή επιτρέπει σε τουλάχιστον 7 Ευρωπαίους πολίτες που διαμένουν σε τουλάχιστον 7 διαφορετικά Κράτη-Μέλη της Ένωσης να ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «να προτείνει νομοθεσία σε τομείς που έχει αρμοδιότητα», υπό τον όρο να έχουν συλλέξει υπογραφές από ένα εκατομμύριο πολίτες σε διάστημα ενός έτους.

Η περίπτωση της Τουρκίας

Αν και η Τουρκία δεν αποτελεί Κράτος-Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει συνάψει Συμφωνία Σύνδεσης το 1963 με την τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ). Η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΟΚ – Τουρκίας είναι γνωστή και ως η Συμφωνία της Άγκυρας. Βασικοί στόχοι αυτής της συμφωνίας είναι η σταδιακή καθιέρωση μιας τελωνειακής ένωσης, και η ευθυγράμμιση της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής ανάμεσα στα δύο μέρη της συμφωνίας. Το 1973 η συμφωνία συμπληρώθηκε με Πρόσθετο Πρωτόκολλο. Το άρθρο 9 της Συμφωνίας Σύνδεσης απαγορεύει κάθε διάκριση λόγω ιθαγένειας, σύμφωνα με την αρχή που έχει καθιερωθεί από το άρθρο 18 ΣΛΕΕ. Συνδυαστικά από το άρθρο 12 της Συμφωνίας της Άγκυρας και το άρθρο 36 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου προκύπτει ότι η «ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων μεταξύ της Ένωσης και της Τουρκίας πρέπει να εξασφαλιστεί σε διαδοχικά στάδια». Αναπόσπαστο κομμάτι της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΟΚ – Τουρκίας αποτελεί η ρήτρα διατηρήσεως της τρέχουσας κατάστασης, η οποία θεσπίστηκε με το άρθρο 41 παρ. 1. Η ρήτρα standstill, όπως διαφορετικά ονομάζεται η προαναφερόμενη ρήτρα διατηρήσεως, απαγορεύει ρητά τον οποιοδήποτε νέο περιορισμό μεταξύ των δύο μερών της συμφωνίας αναφορικά με την ελευθερία εγκατάστασης και την ελευθερία παροχής υπηρεσιών.

Μερικά χρόνια αργότερα, το 1980, το Συμβούλιο Σύνδεσης ΕΟΚ – Τουρκίας εξέδωσε την υπ’ αριθ. 1/80 απόφαση, η οποία αφορά τρεις τομείς: καθορίζει το χρονοδιάγραμμα και τους όρους κατάργησης εκ μέρους της ΕΕ των δασμών που είχαν επιβληθεί στα πρωτογενή γεωργικά προϊόντα, θεσπίζει τις κατευθύνσεις αναφορικά με την απασχόληση, την ελεύθερη κυκλοφορία και τα κοινωνικά δικαιώματα των Τούρκων εργαζομένων και των οικογενειών τους και, τέλος, διευκρινίζει περαιτέρω τους στόχους της οικονομικής, τεχνικής αλλά και χρηματοδοτικής συνεργασίας των δύο μερών.

Ακόμα μία σημαντική απόφαση που εξέδωσε το Συμβούλιο Σύνδεσης ΕΟΚ – Τουρκίας και τέθηκε σε ισχύ στις 20 Δεκεμβρίου 1976 είναι η υπ’ αριθ.2/76 απόφαση. Στο άρθρο 7 ορίζεται ότι τα Κράτη-Μέλη της Κοινότητας -και, εν συνεχεία, της Ευρωπαϊκής Ένωσης- και η Τουρκία δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλλουν περαιτέρω περιορισμούς στις προϋποθέσεις πρόσβασης στην απασχόληση στους εργαζομένους εκείνους που διαμένουν και ασχολούνται στο έδαφός τους νόμιμα.

Το παράδειγμα της Nefiye Yön κατά Landeshauptstadt Stuttgart

Η Nefiye Yön είναι Τουρκάλα υπήκοος, η οποία το 2004 νυμφεύθηκε έναν Τούρκο υπήκοο που κατοικεί στη Γερμανία από το 1995. Το 2007 η Yön ζήτησε από τη γερμανική πρεσβεία στην Άγκυρα να της χορηγηθεί θεώρηση εισόδου στη χώρα, χάριν στην οικογενειακή επανένωση με τον σύζυγό της. Αν και υπέβαλε ακόμα δύο αιτήσεις, καμία δεν έγινε δεκτή λόγω χαμηλού επιπέδου γνώσης της γερμανικής γλώσσας. Το 2013 η Yön μετέβη στη Γερμανία για να συγκατοικήσει με τον σύζυγό της, και υπέβαλε εκ νέου αίτηση προσωρινής άδειας διαμονής, συμπληρώνοντας μάλιστα ότι έχει προβλήματα υγείας και είναι αγράμματη και, επομένως, εξαρτάται από τον σύζυγό της. Για ακόμα μια φορά η αίτησή της απορρίφθηκε, γεγονός που την οδήγησε στο Verwaltungsgericht (Αρμόδιο Διοικητικό Πρωτοδικείο στη Γερμανία), το οποίο έκρινε πως οι λόγοι ακύρωσης της αίτησής της για προσωρινή άδεια διαμονής ήταν αντίθετοι με τους όρους της ρήτρας standstill. Η υπόθεση έφτασε ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο). Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι η γερμανική νομοθεσία περί απαίτησης θεωρήσεως εισόδου μπορεί να θεωρηθεί ως «νέος περιορισμός» για την ελεύθερη κυκλοφορία των Τούρκων εργαζομένων. Γι’ αυτό το λόγο στα προδικαστικά ερωτήματα περιλαμβάνεται το ερώτημα εάν η ρήτρα standstill του άρθρου 7 της υπ’ αριθ. 1/70 απόφασης του Συμβουλίου Σύνδεσης έχει αντικατασταθεί πλήρως από τη ρήτρα standstill του άρθρου 13 της υπ’ αριθ. 2/76 απόφασης του Συμβουλίου Σύνδεσης, ή η νομιμότητα των νέων περιορισμών κρίνεται αναφορικά με το άρθρο 7 της πρώτης προαναφερθείσας απόφασης του Συμβουλίου Σύνδεσης.

Η Γενική Εισαγγελέας Eleanor Sharpston, για να υποστηρίξει τις προτάσεις της, επικαλείται τη Συμφωνία Σύνδεσης ΕΟΚ – Τουρκίας και τα άρθρα που αναφέρονται στο δικαίωμα εγκατάστασης και εργασίας των εργαζομένων, καθώς επίσης και τη γερμανική νομοθεσία. Βάσει της γερμανικής νομοθεσίας, επιβλήθηκε το 1980 στους Τούρκους υπηκόους γενική υποχρέωση προς απόκτηση θεώρησης εισόδου – δηλαδή, είναι υποχρεωμένοι να διαθέτουν άδεια διαμονής με τη μορφή θεώρησης εισόδου μόνο για σκοπούς άσκησης επαγγέλματος στο έδαφος της Γερμανίας. Επιπροσθέτως, σχετικά με την επανένωση συζύγων ισχύει ότι οι σύζυγοι υπηκόων τρίτων χωρών μπορούν να αποκτήσουν άδεια διαμονής ορισμένου χρόνου, εφόσον γνωρίζουν επαρκώς τη γερμανική γλώσσα. Παρ’ όλα αυτά, εάν δεν μπορούν να αποδείξουν βασικές γνώσεις της γερμανικής γλώσσας εξαιτίας σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής ασθένειας και δεν δύναται να αλλάξει αυτή η κατάσταση, τότε τους χορηγείται άδεια διαμονής.

Σύμφωνα με τις τελικές παρατηρήσεις της Γενικής Εισαγγελέως, η ρήτρα standstill του άρθρου 7 της απόφασης αριθ. 1/70 του Συμβουλίου Σύνδεσης έχει αντικατασταθεί εξολοκλήρου από τη ρήτρα standstill του άρθρου 13 της απόφασης αριθ. 2/76 του Συμβουλίου Σύνδεσης. Ακόμη, η γερμανική νομολογία για απόκτηση θεώρησης εισόδου δεν εμπίπτει στη ρήτρα standstill. Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι η συγκεκριμένη νομολογία πιθανότατα να προσπαθεί να ελέγξει τις μεταναστευτικές ροές προς τη Γερμανία. Κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να θέσει νέους περιορισμούς στην πρόσβαση των Τούρκων υπηκόων στην αγορά εργασίας εάν θεωρεί ότι αυτό απαιτείται για την προστασία των γενικών συμφερόντων.

Πηγές:

  1. EUR- Lex. (2015). Ελεύθερη μετακίνηση και διαμονή στην ΕΕ. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=legissum%3Al33152
  2. Europe Direct. (2014). Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια – δικαιώματα και υποχρεώσεις των Ευρωπαίων πολιτών – οφέλη που απορρέουν από τη διαμόρφωση Ενιαίας Ευρωπαϊκής Ταυτότητας. http://europedirect.acci.gr/ευρωπαϊκή-ιθαγένεια-δικαιώματα-και-υ
  3. European Commission. (2013). Η Συμφωνία Σύνδεσης. http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-95-26_el.htm
  4. Lawspot. (2009). Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. https://www.lawspot.gr/nomikes-plirofories/nomothesia/synthiki-gia-ti-leitoyrgia-tis-eyropaikis-enosis
  5. Millns, S. (2013). European citizenship rightshttps://neweuropeans.net/european-citizenship-rights
  6. Ευρωπαϊκή Ένωση. (2015) Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια. https://europa.eu/european-union/topics/eu-citizenship_el
  7. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2012). Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία των Πολιτών. http://www.europarl.europa.eu/atyourservice/el/20150201PVL00039/Πρωτοβουλία-πολιτών
  8. Παπαγιάννης, Δ. (2016). Ευρωπαϊκό δίκαιο. Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα, pp. 136-146

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Μιλάει αγγλικά και σε χαμηλότερο επίπεδο γερμανικά, ενώ τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν τις διεθνείς σχέσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017 ήταν ασκούμενη της Έδρας UNESCO Διαπολιτισμικής Πολιτικής Για Μια Δραστήρια και Αλληλέγγυα Ιθαγένεια του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest