Εμμονές στη μισή αλήθεια της Ευρώπης

Όταν, ένα απόγευμα, ο καθηγητής των ευρωπαϊκών θεσμών μάς μιλούσε για τα τρια μονοπάτια του μέλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης – εν έτει 2013, ακόμη στα βαθιά νερά της κρίσης, πριν τις Ευρωεκλογές, πριν τον ΣΥΡΙΖΑ, πριν το δημοψήφισμα, πριν τη συζήτηση για Brexit και την προσφυγική κρίση, με όνομα συνδεδεμένο με την πορεία της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή ενοποίηση – κρεμόμουν από τα χείλη του.

«Υπάρχουν τρεις επιλογές για την Ευρωπαϊκή Ένωση» έλεγε. «Η πρώτη είναι η διάλυση· επιστρέφουμε στην Ευρώπη των εθνών – κρατών, σε μια Ευρώπη που φέρνει μνήμες από σκοτεινές εποχές για τον κόσμο. Δεν θέλω να φανταστώ την Ευρώπη σε αυτή την κατάσταση. Η δεύτερη επιλογή είναι η στασιμότητα στην τωρινή, προβληματική (και είναι, λέω εγώ) κατάσταση. Υπάρχει όμως και η τρίτη λύση, και αυτή είναι να προχωρήσουμε μπροστά, προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Μόνο έτσι θα λυθούν τα τωρινά προβλήματα. Η απάντηση είναι περισσότερη Ευρώπη.«. Τα λόγια ενός πραγματικού ευρωπαϊστή, ενός ανθρώπου που σίγουρα απογοητεύθηκε πολύ όταν οι Γάλλοι και οι Ολλανδοί πολίτες καταψήφισαν το σχέδιο για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, μου ακούγονταν τόσο λογικά εκείνη τη μέρα.

Δύο χρόνια μετά, με την Ευρώπη να έχει πάρει μια άσχημη τροπή, βρίσκω τον εαυτό μου να συμφωνεί μόνο εν μέρει με την ανάλυση για τις προοπτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έθεσε ο καθηγητής μου. Πολλά έχουν αλλάξει στην Ευρώπη, αρκετά έτσι ώστε η ερώτηση «Πού πάμε ως Ευρώπη;» να ζητά απεγνωσμένα απάντηση. Εν πολλοίς, οι λαοί της Ευρώπης έχουν δείξει πως η περεταίρω ενοποίηση δεν είναι η πρώτη προτεραιότητα και, ορισμένες φορές μάλιστα, η απο-ενοποίηση είναι μια ηχηρή απαίτηση. Στην πραγματικότητα, ο όρος «ολοκλήρωση» εμπεριέχει μια προφητεία, μια ντετερμινιστική υφή. Η ολοκλήρωση, που για τους φανατικούς ευρωπαϊστές σημαίνει μια ομοσπονδία ευρωπαϊκών κρατών, νοούμενη ως ο ύψιστος στόχος του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, αποτελεί μάλλον στρεύλωση.

Το ευρωπαϊκό εγχείρημα ουδέποτε είχε αφορμή την ομοσπονδιοποίηση, τις «Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης». Έτσι, το να δίνεται στην ενοποίηση μια προοπτική γραμμικότητας είναι κάτι το αυθαίρετο. Χειρότερα όμως, η εμμονή στη γραμμικότητα της ενοποιητικής διαδικασίας, ότι δηλαδή χρειαζόμαστε προοδευτικά όλο και περισσότερη ενοποίηση ώστε να φτάσουμε στον στόχο (;) της ομοσπονδίας, όχι μόνο παρερμηνεύει τις γενεσιουργούς προθέσεις, αλλά και τη βούληση των λαών της Ευρώπης.

Εν έτει 2016 η ευρωπαϊκή ενοποίηση, σε μια όλο και πιο πολιτική ένωση, δεν (πρέπει να) είναι πια η πρώτη προτεραιότητα των θεσμών. Τα υψηλά επίπεδα ευρωσκεπτικισμού δεν συνδέονται με τη στασιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά με τη μορφή που αυτή έχει λάβει. Όταν ο Γιάνης Βαρουφάκης, πρώην υπουργός οικονομικών της Ελλάδας, δήλωσε πως είχε ηχογραφήσει τις συνεδριάσεις του Eurogroup, ο θυμωμένος ελληνικός λαός έσπευσε να τον καταδικάσει. Αυτό όμως που προσπαθούσε να καταδείξει εκείνος ήταν μια τεράστια τρύπα στη νομιμοποίηση της οικονομικής διακυβέρνησης της Ευρωζώνης γιατί, όντως, το Eurogroup, με την καθοριστικής σημασίας λειτουργία του στις οικονομίες της Ευρωζώνης, είναι ένα όργανο – φάντασμα. Δεν προκύπτει από καμία Συνθήκη, δεν λογοδοτεί σε κανένα δημοκρατικά εκλεγμένο σώμα, δεν κρατάει καν πρακτικά. Αυτό είναι απλώς ένα παράδειγμα που θα επρεπε να απασχολεί (και να εξοργίζει) περισσότερο τους Ευρωπαίους από τη στασιμότητα της ενοποιητικής διαδικασίας. Η διασφάλιση της δημοκρατικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι, ίσως, το μόνο χαρακτηριστικό της που οφείλει να έχει γραμμική πορεία.

Σήμερα αναρωτιέμαι εάν ο καθηγητής μου έχει αλλάξει το κέντρο βάρους της ερώτησής του. Οι εμμονές στην πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης δεν αρκούν πλέον. Η ερώτηση δεν είναι «Πού πάμε;» αλλά «Πώς πάμε;» και πρέπει να κυνηγήσουμε την ποιότητα με εμμονή.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest