Εμπορικές συμφωνίες και Ευρωπαϊκή Ένωση: Μια οικονομική ανάλυση

Αυτό το άρθρο είναι το 2ο μέρος από τα 4 με τίτλο: Οι εμπορικές συμφωνίες ΗΠΑ και ΕΕ

Εισαγωγή

Η αναζήτηση της απάντησης στο ερώτημα του τί επιδιώκει η ΕΕ μέσω των εμπορικών συμφωνιών που προσπαθεί να συνάψει, δεν είναι ούτε μονοσήμαντη ούτε απλή. Δεν είναι μονοσήμαντη, με την έννοια ότι η σημασία που δίνει η ΕΕ στις εμπορικές της συμφωνίες -ενδεχομένως να- είναι διαφορετική από την πραγματική αξία που αυτές έχουν σε οικονομικό (εμπορικό), πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο, και δεν είναι απλή στο βαθμό που το άρθρο αυτό μπορεί να ψηλαφίσει μόνο κάποιες από τις πτυχές του παραπάνω ερωτήματος.

Προτού, όμως, απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα, θα ήταν χρήσιμο για αναλυτικούς σκοπούς να δούμε κάποια στοιχεία για τις συμφωνίες αυτές που έρχονται να αποκρυσταλλώσουν την επίσημη θέση της ΕΕ πάνω στην χρησιμότητα των εμπορικών συμφωνιών αυτών.

Λίγα λόγια για τη CETA, την TTIP και την TiSA

Σύμφωνα με στοιχεία του 2014, η συνολική αξία των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ ΕΕ και Καναδά ξεπερνά το επίπεδο των €87 δις, τα οποία επιμερίζονται σε €60 δις για αγαθά, και σε €27 δις για υπηρεσίες. (European Commission, 2016) Ταυτόχρονα, η ΕΕ αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο εμπορικό εταίρο του Καναδά (αντίστοιχα ο Καναδάς είναι ο τέταρτος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ), ενώ το συνολικό ύψος των καναδικών επενδύσεων σε Ευρωπαϊκό έδαφος ξεπερνά τα €220 δις. Σύμφωνα με το κείμενο της συμφωνίας, το 99% των δασμών (import duties) που βαραίνουν τα ευρωπαϊκά προϊόντα που διατίθενται στην καναδική αγορά αναμένεται να εξαλειφτούν. Σε επίπεδο αριθμών, το τελευταίο μεταφράζεται σε 500 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο (σταδιακά και σε διάστημα 7 ετών από την υπογραφή της συμφωνίας) (European Commission, 2016). Το παραπάνω γεγονός θα κάνει τα ευρωπαϊκά προϊόντα πιο ανταγωνιστικά. Συνεπώς, μέσω της συμφωνίας αυτής, η ΕΕ αναμένει να τονώσει σε μεγάλο βαθμό τις εξαγωγές της (κυρίως αναφορικά με προϊόντα υψηλής τεχνολογίας), καθώς και να στηρίξει τις εκατομμύρια θέσεις εργασίας που εξαρτώνται από το διατλαντικό εμπόριο.

Από την άλλη πλευρά, η TTIP (Transatlantic Trade Investment Partnership) μπορεί να χαρακτηριστεί ως το πιο φιλόδοξο εμπορικό σχέδιο της ΕΕ – με δυσκολίες, ωστόσο, που καθιστούν την έκβασή του αβέβαιη. Πέρα από τις κοινωνικές, περιβαλλοντικές και πολιτικές ενστάσεις, σε οικονομικό επίπεδο η συμφωνία συγκεντρώνει αντίστοιχα προβλήματα. Η Commission, σε έκθεσή της, υπολογίζει ότι η υπογραφή της συμφωνίας αυτής θα προσθέσει 0,5% στο ετήσιο ΑΕΠ της ΕΕ – κάτι που υπολογίζεται να προσθέσει κατά μέσο όρο 119 δις ευρώ το χρόνο στην ευρωπαϊκή οικονομία (European Commision, no date). Οι στόχοι της ΕΕ από την συμφωνία αυτή περιστρέφονται γύρω από την ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής οικονομίας, τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας (αυτή τη στιγμή υπάρχουν 13 εκατομμύρια θέσεις εργασίας που εξαρτώνται από το διατλαντικό εμπόριο), καθώς και την ισχυροποίηση της διεθνούς θέσης των ευρωπαϊκών εταιριών. Το παραπάνω αναμένεται να επιτευχθεί μέσα από εναρμόνιση διαφορετικών κανονισμών που αποτρέπουν την κατανάλωση προϊόντων που παράγονται από τη μία οικονομία στην άλλη, τον περιορισμό της γραφειοκρατίας, καθώς και των εισαγωγικών δασμών. Παραδείγματος χάριν (και για να εξηγήσουμε τι σημαίνουν τα παραπάνω στην πράξη), στις ΗΠΑ η χρησιμοποίηση μια ουσίας (π.χ. σε φάρμακα, καλλυντικά κλπ.) επιτρέπεται μέχρις ότου αποδειχθεί ότι είναι επιβλαβής, τη στιγμή που στην ΕΕ η χρησιμοποίησή της επιτρέπεται μόνο εφόσον αποδειχθεί η μη-βλαπτικότητα της. Συνεπώς η TTIP, όταν και εφόσον εφαρμοστεί, θα έρθει να ομογενοποιήσει πολλούς κανόνες που καθορίζουν όχι μόνο τους κανόνες του διατλαντικού εμπορίου αλλά, κυρίως, τα όρια αυτού.

Στο πλαίσιο των παραπάνω συμφωνιών εντάσσεται και η TiSA (Trade in Services Agreement), η οποία αποτελεί μια πιο ευρεία εμπορική συνθήκη στον τομέα των υπηρεσιών, και η οποία εμπλέκει 23 χώρες μέλη του ΠΟΕ (Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου). Ωστόσο, η ειδοποιός διαφορά της συμφωνίας αυτής σε σχέση με τις προηγούμενες είναι ότι, αφενός, αποτελεί μια πιο χαλαρή συνθήκη σε σχέση με τις υπόλοιπες και, αφετέρου, δεδομένων των δυσκολιών που αντιμετωπίζονται στις εμπορικές συμφωνίες που σχετίζονται με τη συμμετοχή πολλών χωρών σε αυτές, είναι σχετικά νωρίς για να μπορέσουμε να εξάγουμε ασφαλή συμπεράσματα. Συνεπώς, η ανάλυσή μας θα περιοριστεί στις παραπάνω δυο συνθήκες.

Μια «αιρετική» άποψη

Για να μπορέσουμε να απαντήσουμε, όμως, με σαφήνεια στο ερώτημα του τί επιδιώκει η ΕΕ μέσω των εμπορικών της συμφωνιών (που δεν είναι απλά η αύξηση της απασχόλησης και η τόνωση των εξαγωγών), θα πρέπει να πάμε στην αφετηρία του – και πιο συγκεκριμένα στην πενταετία 2008-2013.

Η σφοδρότητα, σε συνδυασμό με την δομικότητα της κρίσης του 2008 έδειξε στις ηγεμονεύουσες δυνάμεις του Δυτικού κόσμου (ΗΠΑ, Γερμανία κλπ.) ότι η υπέρβαση πλευρών της παρούσας κρίσης απαιτούσε τομές σε σχέση με το παρελθόν. Στο πλαίσιο της στρατηγικής επιδίωξης αυτής, το 2009 ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΕΕ και Καναδά για την υπογραφή της CETA (Comprehensive Economic and Trade Agreement), με την φιλοδοξία αυτή να αποτελέσει τον προάγγελο της TTIP, οι διαπραγματεύσεις της οποίας ξεκινούν 4 χρόνια πιο μετά. Τί σημαίνει, όμως, αυτό στην πράξη;

Παρόλο που η κρίση ξεσπά το 2008, τα πρώτα σημάδια της γίνονται ορατά στην Ευρωπαϊκή ήπειρο από το 2010 (προφανώς στα μάτια του απλού κοινού). Σίγουρα η εκτίμηση που γινόταν τότε ήταν πως «αυτή η κρίση έχει έρθει εδώ για να μείνει» και, επομένως, ο Δυτικός κόσμος έπρεπε να σκιαγραφήσει νέες μεθόδους υπέρβασής της (π.χ. εμπορικές συμφωνίες)

Επιπλέον, σύμφωνα με στοιχεία της Commission για το 2012, η συμμετοχή του διεθνούς εμπορίου στο ΑΕΠ της κοινότητας οδήγησε στο μετριασμό της ύφεσης που προκλήθηκε από τη μείωση της ζήτησης (European Commission, 2013) των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Επιπροσθέτως, η εκτίμηση της κοινότητας (βασισμένη σε στατιστικά του ΔΝΤ) ήταν πως, τα επόμενα 10 με 15 χρόνια, το 90% της παγκόσμιας ανάπτυξης αναμένεται να συντελεστεί εκτός της Ευρωπαϊκής ηπείρου, με την Κίνα να επωφελείται σημαντικά από αυτό.

Ενώνοντας διαλεκτικά τα παραπάνω κομμάτια βλέπουμε ότι η κρίση -σε συνδυασμό με την εκτίμηση ότι το διεθνές εμπόριο είναι, από τη μία, καθοριστικής οικονομικής σημασίας και, από την άλλη, ότι αυτό θα πάψει να εξαρτάται από τους γίγαντες του παγκόσμιου εμπορίου στις 2 πλευρές του Ατλαντικού, αρχίζοντας να μετατοπίζεται στις αναπτυσσόμενες χώρες- αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα των συμφωνιών που αναφέραμε. Έτσι βλέπουμε πως τόσο ο Καναδάς και οι ΗΠΑ, όσο και οι κυρίαρχες χώρες του Ευρωπαϊκού οικοδομήματος προέκριναν την εμπορική ενότητα (κάνοντας σημαντικές τακτικές υποχωρήσεις) ώστε να μπορέσουν να δημιουργήσουν έναν εμπορικό οικονομικό χώρο που θα σταθεροποιήσει οικονομικά -αλλά και πολιτικά- τις χώρες αυτές, έναντι αναδυόμενων οικονομιών. Δηλαδή, σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, οι εμπορικές συμφωνίες (και κυρίως η TTIP) έρχονται να λειτουργήσουν σαν θεματοφύλακας της εμπορικής-οικονομικής ηγεμονίας του Δυτικού κόσμου, και στην επαύριο της κρίσης – όταν και εφόσον έρθει αυτό.

Επίλογος

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παραπάνω εγχειρήματα δείχνουν ότι, η διαδικασία που περιγράφηκε παραπάνω δεν μπορεί να είναι γραμμική. Όσο και να ταυτίζονται οι επιδιώξεις των δυνάμεων αυτών, τίποτα δεν προεξοφλεί το αποτέλεσμα και τις υποχωρήσεις που θα γίνουν από τις δύο πλευρές. Τα ζητήματα και οι ενστάσεις που προκύπτουν είναι πολλές. Για αυτές θα διαβάσετε στο επόμενο κομμάτι του αφιερώματος αυτού.

Πηγές:

  1. European Commission (2016) Questions and answers (TTIP). Available at: http://ec.europa.eu/trade/policy/in-focus/ttip/about-ttip/questions-and-answers (Accessed: 7 January 2017).
  2. European Commission (2016) What’s CETA and what’ll it do? Available at: http://ec.europa.eu/trade/policy/in-focus/ceta/ceta-explained/#duties (Accessed: 7 January 2017).
  3. European Commision (no date) The Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP). Available at: http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2014/may/tradoc_152462.pdf (Accessed: 7 January 2017).
  4. European Commission (2013) Trade, Growth and Jobs – Commission contribution to the European Council. Available at: http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2013/april/tradoc_151052.pdf (Accessed: 7 January 2017).
Πλοήγηση στις σειρέςΟι πολιτικές προεκτάσεις των συμφωνιών TTIP, TISA και CETA >>

Tagged under:

Είμαι τεταρτοετής φοιτητής του τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του ΟΠΑ (πρώην ΑΣΟΕΕ) με κατεύθυνση τη Θεωρία Οικονομικής Πολιτικής. Τα κύρια ενδιαφέροντα μου κινούνται γύρω από το διάβασμα (εξω-πανεπιστημιακών βιβλίων για να είμαι πιο σαφής), τις ξένες γλώσσες και τα ταξίδια. Επιπλέον, καθώς θεωρώ ότι η οικονομία δεν είναι επιστήμη αλλά πρωτίστως ένας απαραίτητος κρίκος στην δόμηση-δικαιολόγηση πολιτικών επιλογών και ‘κατευθύνσεων’ (κυρίως ωστόσο το αντίστροφο) προσπαθώ να συνδυάζω στην καθημερινότητα μου την μελέτη των παραπάνω δύο. Στο πλαίσιο της Power Politics ελπίζω να μπορέσω να δώσω ερμηνείες της πολιτικής πραγματικότητας υπό το πρίσμα της οικονομίας και των τάσεών της.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This