Εναέριες Αμυντικές Ζώνες Αναγνώρισης (ADIZ) και Διεθνής Πρακτική

Έχει παρατηρηθεί πως τα παράκτια κράτη, για λόγους που σχετίζονται με την εθνική τους ασφάλεια και στο πλαίσιο της αμυντικής οργάνωσης του εναέριου χώρου τους, προβαίνουν μονομερώς σε διεύρυνση των δικαιοδοσιών τους. Τέτοια επέκταση συνιστούν και οι «εναέριες αμυντικές ζώνες αναγνώρισης» (Air Defense Identification Zones, εφεξής ADIZ). Το γεγονός αυτό, ωστόσο, εγείρει μεγάλα νομικά και πολιτικά ζητήματα, καθώς οδηγεί στην καθιέρωση ειδικών εξαιρετικών δικαιοδοσιών στο διεθνή εναέριο χώρο. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η επεξήγηση του καθεστώτος που διέπει τις ADIZ και η αναζήτηση της τελολογίας τους μέσα από τη διεθνή πρακτική.

Ως «ADIZ» νοείται μία δημοσίως καθορισμένη περιοχή, εκτεινόμενη πέρα από την εθνική κυριαρχία μέσα στην οποία αεροσκάφη αγνώστου ταυτότητος υπόκεινται σε αναγνώριση και, εάν κριθεί απαραίτητο, σε αναχαίτιση προς το σκοπό της αναγνώρισης, προτού ενταχθούν σε εθνικό εναέριο χώρο. Το πλαίσιο αυτό συνιστά προϊόν του Ψυχρού Πολέμου. Την περίοδο του 1950, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής διακήρυξαν την πρώτη ADIZ στον κόσμο, επιδιώκοντας να μειώσουν τον κίνδυνο επίθεσης από τη Σοβιετική Ένωση.

Ενώ οι λεπτομέρειες της κάθε ADIZ διαφέρουν από χώρα σε χώρα, διατηρούν κοινά στοιχεία. Στις ADIZ που έχουν ανακηρυχθεί μέχρι σήμερα, τα αεροσκάφη απαιτείται να υποβάλλουν τα σχέδια πτήσης τους και να αναφέρουν την τοποθεσία τους κατ’ αίτηση ελέγχου. Αυτές οι ADIZ εξυπηρετούν κυρίως σκοπούς πληροφόρησης και αναγνώρισης της πτήσης σε συνδυασμό με σκοπούς εθνικής ασφάλειας. Θεωρητικά, τα αεροσκάφη εντός μιας ADIZ υπάγονται σε διοικητικές ή ρυθμιστικές ποινές, σύμφωνα με τη γενική θεσμική εξουσία των εθνικών αρχών αεροπλοΐας. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση οι ADIZ δεν προβλέπουν άμεση στρατιωτική επέμβαση ή αντίμετρα εναντίων εισερχόμενων αεροσκαφών.

Η νομιμότητα των ADIZ καθ’ αυτή είναι σχετικά καλά στοιχειοθετημένη. Στη θεωρία, τα κράτη έχουν νομική βάση για τη διακήρυξη μίας ADIZ, προσκείμενης στον εναέριο χώρο τους. Μάλιστα, δεδομένης της συχνότητας αυτής της πρακτικής, τις τελευταίες δεκαετίες, με σχετικά ελάχιστες ενστάσεις, η νομική βάση μπορεί να βρεθεί αδιαμφισβήτητα στο διεθνές εθιμικό δίκαιο. Το ζήτημα που εγείρεται, όμως, είναι αν η κήρυξη της εκάστοτε ADIZ μένει εντός των παραμέτρων των υπό συζήτηση νομικών κανόνων. Αυτό το ζήτημα αναδεικνύει ευρύτερα συστημικά προβλήματα στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων της ερμηνείας της σιωπής στο διεθνές δίκαιο και της σημασίας της καλής πίστης.

Η περίπτωση της ADIZ πάνω από τη Νότιο Σινική Θάλασσα

Στις 23 Νοεμβρίου του 2013, η Κίνα ανακήρυξε την εγκαθίδρυση ADIZ στη Νότιο Σινική Θάλασσα, εγείροντας μεγάλες αντιδράσεις στη διεθνή κοινότητα. Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία υποστηρίζουν ότι η ADIZ της Κίνας είναι αντίθετη προς το διεθνές δίκαιο και, ειδικότερα, προς το δίκαιο της θάλασσας. Στο συνέδριο του ICAO (International Civil Aviation Organization) που έλαβε χώρα τον Μάρτιο του 2014 στο Montreal, οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία κατέθεσαν ότι η ADIZ της Κίνας παραβιάζει την αρχή της «ελεύθερης υπέρπτησης» στην ανοιχτή θάλασσα, όπως επιβάλλει το άρθρο 87 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (εφεξής ΣΔΘ).

Η ADIZ της Κίνας υπεράνω της Νοτίου Σινικής Θάλασσας αντικαθιστά τη λειτουργία της συλλογής πληροφοριών ως την κατά βάση λειτουργία των ADIZ, με μία λειτουργία στρατιωτικής επιβολής, μεταμορφώνοντας την ADIZ σε ένα σχέδιο έκτακτης στρατιωτικής δράσης.

Ελευθερία Υπέρπτησης υπό τη ΣΔΘ

Στην έκταση όπου η ADIZ της Κίνας περιορίζει τις πτήσεις ξένων αεροσκαφών, θα μπορούσε να εμπίπτει στο πεδίο των υποχρεώσεων της Κίνας ως το παράκτιο κράτος υπό το άρθρο 87 της ΣΔΘ. Παρ’ όλα αυτά, η εξουσιοδότηση για στρατιωτική έφοδο εντός της κινεζικής ADIZ, όπως αποτυπώνεται στην διακήρυξη της Κίνας ως προς την ADIZ, επαρκεί για να παραβιάσει της ελευθερία υπέρπτησης σε αυτή τη ζώνη. Επομένως, η συμμόρφωση -ή μη- με τις διατάξεις της ΣΔΘ εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τον τρόπο εφαρμογής της ADIZ.

Η άμυνα της εθνικής ασφάλειας ή η αναγκαιότητα

Σε ανταπόκριση των επιχειρημάτων περί παραβίασης του άρθρου 87 της ΣΔΘ, η Κίνα θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι τα 12 ναυτικά μίλια του εθνικού εναέριου χώρου δεν επαρκούν για την αποτελεσματική άμυνα ενός κράτους από εναέριους κινδύνους, ειδικά δεδομένης της ταχύτητας των σύγχρονων αεροσκαφών. Συνεπώς, κατ’ αντιστοιχία της συνορεύουσας ζώνης στο δίκαιο της θάλασσας, είναι απαραίτητη μία επιπρόσθετη ζώνη εντοπισμού εναέριων απειλών. Τα άρθρα για τη Διεθνή Ευθύνη των Κρατών της Διεθνούς Νομικής Επιτροπής επιτρέπουν σε ένα κράτος να αιτιολογήσει την παραβίαση μίας συνθήκης βασιζόμενο σε λόγους «αναγκαιότητας», όταν ένα «βασικό συμφέρον» του κράτους αντιμετωπίζει έναν «σοβαρό και άμεσο κίνδυνο», υποκείμενο σε συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Οι ολοένα και αυξανόμενες εντάσεις στην περιοχή της Ανατολικής Ασίας θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προς υποστήριξη κάποιου επιχειρήματος περί αναγκαιότητας. Επιπροσθέτως, μία δυσανάλογη στρατιωτική ανταπόκριση από την Κίνα προς ένα αεροσκάφος που δεν συμμορφώνεται με τις προβλέψεις της ADIZ της, θα μπορούσε να οδηγήσει σε νόμιμα ή παράνομα αντίμετρα από το άλλο κράτος, όπως συνέβη, το 1984, στη διαμάχη ΗΠΑ-Λιβύη σχετικά με την γραμμή οριοθέτησης που έθεσε η Λιβύη στη Μεσόγειο.

Η διακριτική ευχέρεια των κρατών σε περίπτωση απουσίας νομικών κανόνων

Στο διάλογο σχετικά με την ADIZ της Κίνας, το πρόβλημα είναι ότι η πρακτική της τελευταίας δεν επιτρέπεται, ρυθμίζεται ή απαγορεύεται ρητά στο ισχύον διεθνές νομικό πλαίσιο. Έτσι, αναδύεται η ανάγκη για ερμηνεία της απουσίας συγκεκριμένων κανόνων ως προς τη διακήρυξη μίας τέτοιας ζώνης. Η τοποθέτηση των ΗΠΑ επί του ζητήματος είναι ότι η ανακήρυξη μίας ζώνης, για την οποία δεν υπάρχει συγκεκριμένο δικαίωμα που να την επιτρέπει, τήν καθιστά παράνομη κατά το διεθνές δίκαιο. Από την άλλη πλευρά, η θέση της Κίνας υποστηρίζει την άποψη ότι η απουσία συγκεκριμένης απαγόρευσης καθιστά την εγκαθίδρυση της ζώνης επιτρεπτή.

Η σιωπή του νόμου σχετικά με ορισμένη συμπεριφορά δημιουργεί δυσκολίες σε πολλούς τομείς, μιας και το διεθνές δίκαιο συχνά μένει πίσω από τις παγκόσμιες εξελίξεις, ένεκα του χρόνου που απαιτείται για τη σύναψη συνθηκών ή για τη δημιουργία ενός εθιμικού κανόνα. Υπό αυτό το πρίσμα, τα κράτη καλούνται να δρουν με καλή πίστη και πάντα σε συμφωνία με το διεθνές δίκαιο. Επομένως, έως ότου αναδυθούν νομικοί κανόνες για μία συγκεκριμένη πρόκληση που αντιμετωπίζει η διεθνής κοινότητα, είναι δυνατό για ένα κράτος να κριθεί βάσει του εάν έδρασε μέσα στο πλαίσιο που επιτρέπει το διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, όπως στην περίπτωση της κινεζικής ADIZ, ένα μέτρο που επιδρά στα δικαιώματα ενός άλλου κράτους, τα οποία διασφαλίζονται σε μία σχετική περιοχή του διεθνούς δικαίου, εγείρει ζητήματα παραβίασης.

Συμπέρασμα

Παρ’όλο που η νομιμότητα ανακήρυξης μίας ADIZ έχει καθιερωθεί, η συνέπεια κάθε τέτοιας ζώνης με τους εφαρμοστέους κανόνες διεθνούς δικαίου μπορεί να κριθεί μόνο σε μία ad hoc βάση, σύμφωνα με τη σχεδίαση και την εφαρμογή της. Όπως έχει αποδείξει η σύγχρονη διεθνής πρακτική, η πολεμική αεροπορία γνωρίζει μεγάλη τεχνολογική ανάπτυξη, που ενδεχομένως να εντείνει την ανάγκη εγκατάστασης ADIZ, ειδικά για τα παράκτια κράτη. Μάλιστα, αυτός ο παράγοντας είναι ικανός να αυξήσει τον περίπλοκο και επιτακτικό χαρακτήρα των συζητήσεων περί ADIZ στο μέλλον, ειδικά εάν η τεχνολογική εξέλιξη συνεχίσει να ξεπερνάει τη νομική ανάπτυξη.

Πηγές:

  1. Almond, R. (2016). South China Sea: The Case Against an ADIZhttps://thediplomat.com/2016/09/south-china-sea-the-case-against-an-adiz/
  2. Connor, N. (2016). China Threatens to Impose Air Defense Zone on Disputed Area of South China Seahttp://www.telegraph.co.uk/news/2016/07/13/china-declares-right-to-set-up-air-defence-zone-in-south-china-s/
  3. Dutton, P. (2009). Caelum Liberum: Air Defense Identification Zones Outside Sovereign Airspace. 103 Am. J. Int’l L. 1, 16–17.
  4. International Law Commission. (2001). Draft Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Actshttp://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft_articles/9_6_2001.pdf
  5. Roach, A. (2012). Air Defence Identification Zones, The Max Planck Encyclopedia of Public International Law 232.
  6. Sevastopulo, D. (2013). Q&A: What Is an Air Defence Identification Zone? https://www.ft.com/content/26cf55ce-58da-11e3-a7cb-00144feabdc0
  7. un.org (n.d.). United Nations Convention on the Law of the Sea. http://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/unclos_e.pdf
  8. Welch, D. (2013). What’s an ADIZ? https://www.foreignaffairs.com/articles/east-asia/2013-12-09/whats-adiz

Tagged under:

Είμαι προπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα της Νομικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Παν/μιου Αθηνών και παράλληλα κάνω Minor πάνω στις διεθνείς σχέσεις στο DEREE. Έχω συμμετάσχει στον 7th International Air Law Moot Court Competition καθώς και σε πολυάριθμες προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών. Υπήρξα ασκούμενη στο Υπουργείου Εξωτερικών και στόχος μου είναι η ενεργή συμμετοχή στο διεθνές προσκήνιο.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest