Ενωμένοι στην Ενέργεια: Δίκαιο, Ανταγωνισμός και Συνεργασία στο πλαίσιο του Energy Community

Ο τομέας της ενέργειας αποτελεί μία κρίσιμη πρόκληση που απευθύνεται σε όλους τους δρώντες της κρατικής σφαίρας, όχι μόνο λόγω της περιβαλλοντικής του προέκτασης, που λαμβάνει όλο και μεγαλύτερη σημασία με το πέρασμα των χρόνων, αλλά και διότι παράγει εκ φύσεως αποτελέσματα σε όλο το φάσμα των αλληλεπιδράσεων που δύο ή περισσότεροι φορείς αναπτύσσουν μεταξύ τους. Για παράδειγμα, η άρνηση ενός κράτους ή μίας ενότητας κρατών να προχωρήσουν στη μείωση της εξόρυξης και της παραγωγής ορυκτών καυσίμων κατά τη διάρκεια μίας περιόδου υπερπροσφοράς, μπορεί να οδηγήσει στην αδυναμία πληρωμής των δανείων εκ μέρους των επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα τη δημιουργία κρίσης – όχι μόνο από άποψη κατάρρευσης των τιμών, αλλά και ανυπαρξίας χώρων αποθήκευσης. Το γεγονός αυτό επιφέρει δυσμενή αποτελέσματα στις επιμέρους οικονομίες, καθώς τα ισχυρά κράτη έχουν τη δυνατότητα υποτίμησης των εθνικών τους νομισμάτων, για να κερδίζουν, κατ’ αυτόν τον τρόπο, δίχως να επηρεάζονται από την κρίση. Στις συνέπειες αυτές δεν υπολογίζεται, βέβαια, το περιβαλλοντικό σκέλος καθώς, αφενός, η συνεχής παραγωγή ορυκτών καυσίμων είναι μία διαδικασία που προκαλεί περαιτέρω μόλυνση του περιβάλλοντος και, αφετέρου, η πτώση των τιμών καθιστά τον τομέα των ανανεώσιμων πηγών περισσότερο ασύμφορο οικονομικά, σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα για τους καταναλωτές.

Η ανταπόκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ανάλογες πολιτικές που επιδιώκουν να χρησιμοποιήσουν την ενέργεια προς ίδιον όφελος υπήρξε η δημιουργία της Ενεργειακής Κοινότητας (Energy Community-EnC), ενός οργανισμού που αποσκοπεί στην οικονομική προστασία των κρατών μελών της από τις μονομερείς πολιτικές των γειτονικών κρατών, στην επέκταση του ενεργειακού δικαίου της Ευρώπης στα περίχωρα της Ένωσης και, τελικά, τη δημιουργία μίας ενιαίας αγοράς της ενέργειας, εντός και πέριξ του χώρου της Ευρώπης.

Ίδρυση και Μηχανισμός της Κοινότητας.

Η ιδρυτική Συνθήκη της Ενεργειακής Κοινότητας -η οποία υπογράφηκε στην Αθήνα, τον Οκτώβριο του 2005- είχε αρχικά ως ημερομηνία κατάληξης το 2016, ωστόσο τα θετικά αποτελέσματα που απέφερε στις σχέσεις ενέργειας κατά την πρώτη δεκαετία, τής εξασφάλισαν επέκταση ορίου ζωής για ακόμη δέκα χρόνια (2026), σύμφωνα με την πλειοψηφική ψήφο των Κρατών-Μερών. Μάλιστα, διαθέτει το δικό της νομικό σύστημα -γνωστό ως κεκτημένο (acquis) του EnC- ενώ η επιτυχία της επιβεβαιώνεται με την προσχώρηση νέων Κρατών-Μερών, εκτός των υποψηφίων κρατών για είσοδο στην Ένωση, καθώς επέκτεινε το εκτιμώμενο -κατά την διάρκεια της δημιουργίας της- γεωγραφικό εύρος, προσαρτώντας την Μολδαβία το 2010 και την Ουκρανία το 2011. Από την άλλη, τα 19 Κράτη-Μέρη της Ένωσης που συμμετέχουν στις διαδικασίες του οργανισμού δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, καθώς η Ε.Ε. εκπροσωπείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τους

Χάρτης της Ενεργειακής Κοινότητας. Πηγή: Energy Community Website. 2017.

δύο απεσταλμένους της, τον αντιπρόεδρο της Επιτροπής για την Ενεργειακή Ένωση, Maroš Šefčovič, και τον Επίτροπο για την Κλιματική Δράση και Ενέργεια, Miguel Arias Cañete.

Η Κοινότητα περιέχει το δικό της μηχανισμό, ανάλογο με εκείνον της Ένωσης. Για παράδειγμα, στα άρθρα 90-93 προβλέπεται η δημιουργία ενός μηχανισμού επίλυσης διαφορών, όμοιου της διαδικασίας επί παραβάσει της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δίχως να περιλαμβάνεται, ωστόσο, στη διαδικασία μία δικαστική απόφαση σε τελευταίο βαθμό. Υπό αυτούς τους κανόνες, ένα Κράτος-Μέρος στη Σύμβαση, το Ρυθμιστικό Συμβούλιο και η Γραμματεία, μετά από καταγγελία ή λειτουργώντας με δική της πρωτοβουλία, μπορούν να προσφεύγουν στο Συμβούλιο Υπουργών με μία υπόθεση μη συμμόρφωσης με το δίκαιο της Κοινότητας ενός Μέρους. Το Συμβούλιο Υπουργών, με τη σειρά του, θα στοιχειοθετήσει την παραβίαση των υποχρεώσεων του Κράτους-Μέρους, εκδίδοντας μία σχετική Απόφαση ενώ, σε περιπτώσεις σοβαρών και συνεχών παραβιάσεων, δύναται να αναστείλει ορισμένα δικαιώματα που απορρέουν από τη Συνθήκη για το κράτος αυτό.

Το Κεφάλαιο VI της ιδρυτικής Συνθήκης περιγράφει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, η οποία διακρίνεται σε προτάσεις, αποφάσεις και διαδικαστικές πράξεις. Το εν λόγω κεφάλαιο συμβάλλει, επίσης, στην ανάδυση του παραγωγικού δικαίου της Κοινότητας. Ενδεικτική της σημασίας των οδηγιών της Κοινότητας, για παράδειγμα, είναι η Οδηγία 2009/72, η οποία προβλέπει την υποχρέωση αποδέσμευσης εκεί όπου υπάρχει διαχωρισμός του ενεργειακού εφοδιασμού και της παραγωγής από τη λειτουργία των δικτύων μεταφοράς. Η δυνατότητα, κοντολογίς, μίας εταιρείας που έχει αναλάβει τη λειτουργία δικτύου μεταφοράς να παράγει παράλληλα, ή

Unbundling. Πηγή: Gas In Focus. 2013.

να πουλάει την ενέργεια, πιθανώς δημιουργεί κίνητρο στην ίδια την εταιρεία να εμποδίσει την πρόσβαση των ανταγωνιστών στον κλάδο – γεγονός που, με τη σειρά του, παρεμποδίζει τη δημιουργία δίκαιου ανταγωνισμού στην αγορά, και οδηγεί σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές. Η αποδέσμευση, έτσι, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τους κανόνες της Κοινότητας.

Στόχοι της Κοινότητας και Επιφαινόμενα Αποτελέσματα.

Μερικούς από τους -πλέον- σημαντικούς στόχους της εν λόγω Κοινότητας αποτελούν η επέκταση της αγοράς ενέργειας της Ε.Ε. σε γειτονικά κράτη, η δημιουργία ενός σταθερού ρυθμιστικού πλαισίου και πλαισίου αγοράς για την προσέλκυση επενδύσεων στον τομέα παραγωγής ενέργειας και δικτύων, η δημιουργία μίας ολοκληρωμένης περιφερειακής αγοράς που θα συνδέεται με την Ε.Ε., η ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού, η βελτίωση του περιβαλλοντικού ζητήματος σε αναλογία με τον ενεργειακό εφοδιασμό, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η εκμετάλλευση οικονομιών κλίμακας.

Το Energy Community λειτούργησε, εξαρχής, αποφασιστικά για το συντονισμό της ενεργειακής πολιτικής των κρατών-μελών. Το 2005, η υπογραφή της ιδρυτικής συνθήκης συνοδεύονταν από την υποχρέωση υιοθέτησης του ευρωπαϊκού κεκτημένου σχετικά με τα ενεργειακά δίκτυα, που αποτελούσε το δεύτερο ενεργειακό πακέτο για τις αγορές αερίου και ηλεκτρισμού, και από μερικές νομοθετικές διατάξεις της Ε.Ε. σχετικά με το περιβάλλον και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Προσδοκώμενες ενέργειες εκ μέρους των κρατών-μελών ήταν, επίσης, η υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Κιότο και η εφαρμογή των ευρωπαϊκών αρχών για τους τομείς του ανταγωνισμού και της κρατικής ενίσχυσης, της ενιαίας αγοράς και του εμπορίου. Προβλέπεται, επίσης, η λήψη μέτρων για τη στήριξη της αμοιβαίας αρωγής των κρατών-μελών στην περίπτωση σοβαρής διαταραχής του ενεργειακού εφοδιασμού.

Σύμφωνα με την αναφορά του έτους 2013-2014, η πρόοδος που είχαν -μέχρι τότε- επιτύχει το Μαυροβούνιο, η Σερβία και το Κόσοβο σχετικά με την εφαρμογή του δευτέρου πακέτου για το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια ήταν σημαντική, ενώ η ανάπτυξη της Αλβανίας και της Ουκρανίας ήταν ταχύρρυθμη, ειδικά όταν οι νέες κυβερνήσεις ανήλθαν στην εξουσία, με αποτέλεσμα να προλαβαίνουν την ανάπτυξη των πρώτων, αν και τα σημεία αφετηρίας ήταν χαμηλότερα.

Αποτυχίες Εφαρμογής του Κεκτημένου της Ενεργειακής Κοινότητας.

Παρά ταύτα, δεδομένης της ανάπτυξης πλείστων πολιτικών και νομικών πρακτικών εντός της εδαφικής επικράτειας των κρατών-μελών, όπως είναι φυσικό, η αποτελεσματικότητα της νομικής ενότητας στον τομέα της ενέργειας ενέχει πολλαπλές προκλήσεις, καθώς και αποτυχίες, πρόσκαιρες ή μακρόχρονες. Για παράδειγμα, σε ορισμένα κράτη-μέρη η μεταρρυθμιστική διαδικασία για τις αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας το 2014-2015 είχε ακινητοποιηθεί ή αντιστραφεί εξ ολοκλήρου. Η παράλυση στην κεντρική κυβέρνηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης είχε αποτρέψει την πρόοδο, ενώ η αρχική ανάπτυξη στην ΠΓΔΜ είχε ανασταλεί λόγω της πολιτικής και κοινωνικής κρίσης.

Η παρατήρηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του κεκτημένου της Κοινότητας ήταν αποθαρρυντική. Πολλά από τα κράτη-μέλη μετέφραζαν απλώς διατάξεις από το δίκαιο της Ένωσης, δίχως να υιοθετούν την απαραίτητη σχετική νομοθεσία ή τις κυβερνητικές κατευθυντήριες γραμμές, και να διασφαλίζουν τη δημιουργία ειδικευμένου προσωπικού στις δημόσιες υπηρεσίες ή στο δικαστικό σώμα -εφοδιασμένο για την εφαρμογή των διατάξεων-, με αποτέλεσμα οι σχετικές προθεσμίες να έχουν παρέλθει χωρίς αποτέλεσμα. Μοναδικές εξαιρέσεις αποτελούν η νομοθεσία για τις εκπομπές από εγκαταστάσεις καύσης και οι Οδηγίες για τα Αποθέματα Πετρελαίου, οι προθεσμίες των οποίων λήγουν, αντίστοιχα, κατά το τέλος του 2017 και τον Ιανουάριο του 2023.

Επίλογος

Παρά το δυσοίωνο της προηγούμενης ενότητας, το κεκτημένο της Ενεργειακής Κοινότητας έχει τη δυνατότητα προσπέλασης της κακής ενεργειακής απόδοσης, της ελλιπούς χρήσης των ανανεώσιμων πηγών, και της περιορισμένης προσοχής στις περιβαλλοντικές συνέπειες της ενεργειακής πολιτικής με τη συνεργασία των Κρατών-Μερών. Η ιδέα της Ενεργειακής Κοινότητας δημιουργεί μία συνοριακή ζώνη ενέργειας που θα μπορεί στο μέλλον να αποφεύγει τις κρίσεις τις οποίες σήμερα επιφέρουν οι επιμέρους πολιτικές πιέσεις, με στόχο τα πολιτικά, οικονομικά και λοιπά οφέλη έναντι των γειτόνων τους. Κυρίως, όμως, αυτή η Κοινότητα δημιουργεί τη δυνατότητα ανάπτυξης του τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – μία προοπτική που ενισχύει την προσπάθεια των Ηνωμένων Εθνών για την αποτροπή της αύξησης της θερμοκρασίας και, ως εκ τούτου, της κλιματικής αλλαγής στο σύνολό της.

Πηγές:

  1. Energy Community. (2015). Prospects and Challenges. http://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document.html?reference=EPRS_BRI(2015)569011
  2. European Council Decision 2006/500/EC. (2006). European Community Treaty.  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=LEGISSUM:l27074
  3. Buzek, J. and Delors, J. (2010). Towards a European Energy Community. Institut Jacques Delors
  4. Energy Community Secretariat. (2014).  Energy Community Annual Implementation Report. https://www.google.gr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=5&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwj5mtqd4erWAhXLXRQKHXFOAnYQFghDMAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.energy-community.org%2Fdam%2Fjcr%3A486db9c6-0553-4f89-aec9-55476c05e20e%2FEnC_CESEC_GAS_122015.pdf&usg=AOvVaw09Eiru8qE4w0ZlF8nplXqh
  5. Charrault, J.C. (2012). Towards a European Energy Community. http://www.europeanenergyforum.eu/towards-european-energy-community
  6. European Commission. (2017). 2030 Climate and Energy Framework. https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2030_en
  7. Παζόπουλος, Β. (2016). Γιατί το πετρέλαιο Παρασύρει τις Αγορές στην Πτώση. Liberal. http://www.liberal.gr/arthro/32267/agores/2016/giati-to-petrelaio-parasurei-tis-agores-stin-ptosi.html

Tagged under:

Απόφοιτος του τμήματος Πολιτικών Επιστημών με Μεταπτυχιακό Διπλωμα Ειδίκευσης απο τον τομέα Διεθνών Σπουδών του τμήματος Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το Διεθνές Δίκαιο με επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο αποτελούν σημαντικούς τομείς και κεντρική θεματολογία της έρευνάς της. Ο εθελοντισμός σε γνωστές ΜΚΟ της Ελλάδας, που επικεντρώνουν την δράση τους στην προστασία των ευάλωτων ατόμων και ομάδων, και η αρθρογραφία αποτελούν ουσιώδεις ασχολίες στην καθημερινότητά της.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest