Επίσκεψη του Τούρκου Πρωθυπουργού, Binali Yıldırım, στη Θράκη – Σημασία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Τη Δευτέρα 19 Ιουνίου, επισκέφτηκε τη χώρα μας ο Πρωθυπουργός της Τουρκίας, Binali Yıldırım, με σκοπό να εορτάσει μαζί με τη μουσουλμανική μειονότητα το τέλος της νηστείας του Ραμαζανίου, δηλαδή της μεγάλης ισλαμικής γιορτής του Eid-al-Fitr (ή Seker Bayrami). Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης αυτής, ο Yıldırım συνάντησε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλο, τον Έλληνα Πρωθυπουργό και τους πολιτικούς αρχηγούς. Η επίσκεψη της τουρκικής αντιπροσωπείας είχε ανεπίσημο χαρακτήρα, ωστόσο διεξήχθησαν σημαντικές συζητήσεις για θέματα ελληνοτουρκικών σχέσεων – όπως για την περίπτωση των 8 Τούρκων αξιωματικών που φέρονται να συμμετείχαν στο πραξικόπημα του 2016, το προσφυγο-μεταναστευτικό ζήτημα, και τις παραβιάσεις των χωρικών υδάτων και του εθνικού εναερίου χώρου εκ μέρος της γείτονος χώρας. Παρά το γεγονός ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει δημιουργήσει ψυχρό κλίμα στις σχέσεις της με την ελληνική πλευρά -αμφισβητώντας τη Συνθήκη της Λωζάννης και το καθεστώς των συνόρων του Αιγαίου-, και οι δύο πλευρές αξιοποίησαν την εν λόγω επίσκεψη για τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Καταρχάς, η επίσκεψη του Τούρκου Πρωθυπουργού είχε ανεπίσημο χαρακτήρα, καθώς χαρακτηρίστηκε -από άποψη εθιμοτυπίας- ως επίσκεψη εργασίας (working visit). Μία τέτοια επίσκεψη κρατικού απεσταλμένου είναι -πρωτίστως- ιδιωτική, και επομένως δεν απαιτούνται ιδιαίτερες διατυπώσεις και εκδηλώσεις εκ μέρους του φιλοξενούντος κράτους – εν προκειμένω της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, δεν απαιτείται η παράσταση στρατιωτικού αγήματος κατά την άφιξη και αναχώρηση της αντιπροσωπείας, ούτε η παράσταση εκπροσώπων του ελληνικού κράτους στις εκδηλώσεις και τις επισκέψεις όπου παρίσταται η ξένη αντιπροσωπεία. Εκτός από την επίσκεψη του Yıldırım, άλλο παράδειγμα επίσκεψης εργασίας αποτελεί η επίσκεψη του Ρώσου Προέδρου, Putin, στις 27 και 28 Μαΐου 2016.

Ο Yıldırım ως πολιτικός και ο νέος ρόλος του στην Τουρκία μετά το δημοψήφισμα

Όσον αφορά το πρόσωπο του Τούρκου πρωθυπουργού, πρέπει να σημειωθεί ότι ο Binali Yıldırım αποτελεί έναν πολύ ισχυρό πολιτικό άνδρα για τη γείτονα χώρα. Συγκεκριμένα, υπήρξε από τους πρωτοστάτες στη δημιουργία του AKP το 2001, εξελέγη βουλευτής για πρώτη φορά στην Κωνσταντινούπολη το 2002 και, κατόπιν, στην επαρχία του Erzincan το 2007, και στη Σμύρνη το 2011. Έχει θητεύσει, επίσης, ως Υπουργός Μεταφορών από το 2002 έως το 2011, υπό τρεις διαφορετικές κυβερνήσεις, καθώς και ως Υπουργός στο «Υπερ-Υπουργείο» Μεταφορών, Ναυτιλίας και Επικοινωνιών από το 2011 ως το 2016, οπότε και έλαβε τη θέση του πρωθυπουργού.

Παρ΄ όλα αυτά, δεν μπορεί να παραβλεφθεί το γεγονός ότι ο θεσμικός ρόλος του Πρωθυπουργού στην Τουρκία έχει υποβαθμισθεί αισθητά, μετά από το συνταγματικό δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου 2017. Συγκεκριμένα, πρόκειται να καταλυθεί το προεδρευόμενο κοινοβουλευτικό σύστημα, και να εγκαθιδρυθεί προεδρικό σύστημα, παρέχοντας υπερεξουσίες στον -εκλεγμένο από το λαό πλέον- πρόεδρο, Erdoğan, οι οποίες θα ισχύσουν μετά τις προεδρικές εκλογές του 2019. Μάλιστα, μία από τις τροποποιήσεις του τουρκικού Συντάγματος προβλέπει ότι ο πρόεδρος -εν προκειμένω ο Erdoğan καθίσταται πλέον αρχηγός του κράτους, καθώς και αρχηγός της κυβέρνησης.

Πριν το δημοψήφισμα, ο πρόεδρος ήταν αρχηγός του κράτους, ενώ ο πρωθυπουργός ήταν αρχηγός της κυβέρνησης. Ο Yıldırım παραμένει, μεν, αρχηγός της τουρκικής κυβέρνησης και αρχηγός του κόμματος πλειοψηφίας στην τουρκική Εθνοσυνέλευση -δηλαδή του κόμματος της Δικαιοσύνης και της Προόδου (Adalet ve Kalkinma Partisi, με ακρωνύμιο AKP)-, ωστόσο δεν έχει ισχυρό θεσμικό ρόλο. Ο πρωθυπουργός δεν εκλέγεται από το λαό, αλλά επιλέγεται από τον πρόεδρο, και διορίζεται από αυτόν, μετά από ψήφο εμπιστοσύνης της Εθνοσυνελεύσεως. Μάλιστα, από το 2019 και έπειτα, προβλέπεται δυνητική κατάργηση του αξιώματος του πρωθυπουργού, και αντικατάστασή του από αντιπρόεδρο. Βεβαίως, με το ισχύον σύστημα, το υπουργικό συμβούλιο επιλέγεται από τον πρωθυπουργό, ενώ ακόμη εκείνος κατέχει την κυβερνητική πλειοψηφία – δίδοντας σε αυτό περισσότερη ισχύ στο επίπεδο της νομοθετικής, παρά της εκτελεστικής, εξουσίας, καθότι στη δεύτερη ο Yıldırım επισκιάζεται από την ισχυρή και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του Προέδρου Erdoğan.

Πώς εξέλαβαν την επίσκεψη οι δυο πλευρές;

Μολονότι η επίσκεψη του Τούρκου αξιωματούχου στη χώρα μας αντιμετωπίστηκε -τόσο από τις δύο πλευρές, όσο και από το διεθνή Τύπο- ως μια θετική εξέλιξη για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, η στάση των δύο κρατών, εν τέλει, παραμείνει αδιάλλακτη. Η ελληνική πλευρά διατήρησε σταθερή τη θέση της για τη μη έκδοση των 8 Τούρκων αξιωματικών που είχαν φθάσει στην Ελλάδα μετά το πραξικόπημα στην Τουρκία. Σήμερα, οι αξιωματικοί βρίσκονται ενώπιον της ελληνικής δικαιοσύνης, ενώ η Τουρκία τούς θεωρεί πιθανά μέλη της FETÖ, δηλαδή της τρομοκρατικής οργάνωσης του Fethullah Gülen.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία δεν μετέβαλε τις απόψεις της σχετικά με το Κυπριακό – όπως φάνηκε, άλλωστε, από την αδυναμία εξεύρεσης λύσεως κατά τη διάσκεψη που έλαβε χώρα την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου, με παρουσία του απεσταλμένου των Ηνωμένων Εθνών για το θέμα, Espen Barth Eide, αλλά και του ΓΓ  του ΟΗΕ, Antonio Gueterres, στην ελβετική πόλη Crans Montana. Επιπλέον, ενδεικτική της εντάσεως στο Αιγαίο ήταν η δήλωση του Τούρκου πρωθυπουργού ότι δεν είναι μόνο τα τουρκικά αεροσκάφη που παραβιάζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο, αλλά οι παραβάσεις «γίνονται εκατέρωθεν», αφήνοντας να εννοηθεί ότι και ελληνικά αεροσκάφη της πολεμικής Αεροπορίας παραβιάζουν τον εναέριο χώρο της γείτονος.

Μολαταύτα, κατά τη διάρκεια των συναντήσεων του Τούρκου αξιωματούχου με τον κ. Παυλόπουλο, τον κ. Τσίπρα και τον κ. Μητσοτάκη, στη συζήτηση κυριάρχησαν δηλώσεις περί φιλίας, καλής γειτονίας και ανάγκης εύρεσης ειρηνικής λύσης στο ελληνοτουρκικό ζήτημα, ενώ εκφράστηκε, μέσω του κ.Yıldırım, η επιθυμία του Προέδρου Erdoğan να πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη στη χώρα μας στο εγγύς μέλλον.

Η σκοπιμότητα της επίσκεψης υπό το πρίσμα του θρησκευτικού της χαρακτήρα

Πολλοί έσπευσαν να κατακρίνουν την επίσκεψη του Τούρκου πρωθυπουργού, εξαιτίας του γεγονότος ότι θέλησε να γιορτάσει την -ίσως- πιο σημαντική γιορτή για το μουσουλμανικό κόσμο μαζί με τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης. Θεωρήθηκε ως μια επίσκεψη σκοπιμότητας, προκειμένου να τονώσει και να αποδείξει στη διεθνή κοινότητα την τουρκική ταυτότητα της μειονότητας. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο Τούρκος υπουργός εργασίας, Mehmet Müezzinoğlu -ο οποίος αποτέλεσε και μέλος της αντιπροσωπείας στην εν λόγω επίσκεψη-, έχει ως τόπο καταγωγής το χωριό «Λύκειο των Αρριανών» στη Θράκη, όπου πραγματοποιήθηκε το Ifthar, δηλαδή το δείπνο διακοπής της νηστείας.

Ο Τούρκος πρωθυπουργός, μολαταύτα, έδειξε αρκετή διαλλακτικότητα όσον αφορά το ζήτημα της μειονότητας, καθώς τόνισε κατά το διάβημά του ότι οι μουσουλμάνοι της Θράκης είναι -πέρα από στενά συνδεδεμένοι με την Τουρκία- και πολίτες της Ελλάδας, και πως πρέπει να φροντίζουν ώστε η χώρα να αναπτύσσεται και να προοδεύει. Δήλωσε, επίσης, ότι το ζήτημα των μειονοτήτων -τόσο των μουσουλμάνων της Θράκης, όσο και των Ρωμιών στην Κωνσταντινούπολη- δεν τον ανησυχεί, καθώς μπορεί να λυθεί μέσω διαλόγου των δύο χωρών, ενώ παράλληλα τόνισε ότι πρέπει να χτίζονται γέφυρες μεταξύ των δύο χωρών, και όχι να γκρεμίζονται.

Η στάση της τουρκικής πλευράς μετά την επίσκεψη

Η παραπάνω διάθεση διαλλακτικότητας φαίνεται να διαψεύδεται από την ίδια την τουρκική πλευρά. Μέρος του τουρκικού Τύπου κατηγορεί την Ελλάδα, αφενός για επιθυμία υποβάθμισης της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης -καθώς δεν δέχεται την τουρκική ταυτότητα των κατοίκων- και, αφετέρου, για αύξηση της ισλαμοφοβίας στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια – παραθέτοντας ως παράδειγμα το βανδαλισμό τζαμιού στην Κομοτηνή το 2016, καθώς και τις αντιδράσεις που προκαλεί η ανέγερση τεμένους στο Βοτανικό. Βέβαια, από τη γειτονική χώρα υπάρχουν και άλλες ενδείξεις διάψευσης. Ως παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν οι συνεχιζόμενες υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από τον ελληνικό εναέριο χώρο, οι ασκήσεις του τουρκικού πολεμικού ναυτικού στο Αιγαίο πολύ κοντά σε ελληνικά νησιά, και η δέσμευση μεγάλων τμημάτων του Αιγαίου για τις τελευταίες, η ανάγνωση του Κορανίου στην Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης -παρά το γεγονός ότι αυτή δεν είναι τέμενος, αλλά διατηρητέο μνημείο της UNESCO-, καθώς και το «ναυάγιο» των συζητήσεων για το Κυπριακό.

Μάλιστα, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων αυτών, πραγματοποιήθηκαν εμπρηστικές δηλώσεις εκ μέρους της τουρκικής πλευράς, με τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών, Mevlüt Çavuşoğlu, να αναφέρει σχετικά με τα παρεμβατικά δικαιώματα στη Μεγαλόνησο ότι «[η Τουρκία] χρειάζεται τα δικαιώματα αυτά, προκειμένου να μπορεί να επεμβαίνει σε όλη την Κύπρο, όποτε η ίδια το κρίνει σκόπιμο». (Mfa.gr, 2017) Επιπλέον, ο ίδιος ο Yıldırım εγκατέλειψε ταχύτατα την ανάγκη ανέγερσης γέφυρας μεταξύ των δύο κρατών, δηλώνοντας ότι «εμείς παραμένουμε ανυποχώρητοι στα θέματα ασφάλειας και τις εγγυήσεις, και δεν τίθεται θέμα χαλάρωσης σε αυτά, σε όποια λύση και αν φτάσουμε και σε ό,τι και αν συμφωνήσουμε, ώστε να μην έχουμε και πάλι τις οδύνες του παρελθόντος». (Naftemporiki.gr, 2017)

Εν κατακλείδι, η επίσκεψη του Τούρκου πρωθυπουργού ήταν μια καλή ευκαιρία για συνομιλία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για θέματα εξωτερικής πολιτικής, παρά το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκε για ιδιωτικά αίτια. Κατά τις δηλώσεις των πρωθυπουργών των δύο κρατών, σημειώθηκε προσπάθεια διασφάλισης σύμπνοιας και αλληλοκατανόησης για τις διμερείς σχέσεις τους, ωστόσο το αποτέλεσμα έδειξε ότι υπάρχει βαθύ χάσμα μεταξύ των επιδιώξεων των δύο κυβερνήσεων σε θέματα μειονοτήτων, προσφύγων και μεταναστών, αλλά και στο θέμα της εθνικής κυριαρχίας σε εναέριο χώρο και αιγιαλίτιδα ζώνη. Για μία ακόμα φορά φάνηκε ότι, παρά τις επιθυμίες της διεθνούς κοινότητας και τα διαγγέλματα των εκπροσώπων των δύο χωρών, στο πεδίο των διεθνών σχέσεων, αυτά που χωρίζουν τα δύο κράτη είναι πολύ περισσότερα από αυτά που τα ενώνουν.

Πηγές:

  1. Mfa.gr. (2017). Διεθνής Διάσκεψη για την Κύπρο : Σκληρές Αλήθειες – Ανακοινώσεις – Δηλώσεις – Ομιλίες. [online] Available at: http://www.mfa.gr/epikairotita/diloseis-omilies/diethnes-diaskepse-gia-ten-kupro-skleres-aletheies.html [Accessed 21 Jul. 2017].
  2. UN News Service Section. (2017). UN chief ‘deeply sorry’ as Cyprus talks conclude without agreement. [online] Available at: http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=57133#.WWFVTVFLfIV [Accessed 21 Jul. 2017].
  3. naftemporiki.gr. (2017). Γιλντιρίμ: Δεν είναι το τέλος του κόσμου αν δεν βρεθεί λύση στο Κυπριακό. [online] Available at: http://www.naftemporiki.gr/story/1256828/gilntirim-den-einai-to-telos-tou-kosmou-an-den-brethei-lusi-sto-kupriako [Accessed 21 Jul. 2017].
  4. Bostonherald.com. (2017). Greek, Turkish leaders meet on tensions over Aegean flyovers. [online] Available at: http://www.bostonherald.com/news/international/2017/06/greek_turkish_leaders_meet_on_tensions_over_aegean_flyovers [Accessed 21 Jul. 2017].
  5. Daily Sabah. (2017). PM Yıldırım to visit Greece ahead of Cyprus talks. [online] Available at: https://www.dailysabah.com/diplomacy/2017/06/19/pm-yildirim-to-visit-greece-ahead-of-cyprus-talks [Accessed 21 Jul. 2017].
  6. Ferentinou, A. (2017). Turkish PM’s visit to Athens may signal easing of tension. [online] Hürriyet Daily News. Available at: http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-pms-visit-to-athens-may-signal-easing-of-tension.aspx?pageID=449&nID=114469&NewsCatID=422 [Accessed 21 Jul. 2017].
  7. Real.gr. (2017). Τι έκρυβε η επίσκεψη Γιλντιρίμ στη Θράκη – Το μήνυμα Ερντογάν και η τριπλή πρόκληση στην Αθήνα. [online] Available at: http://www.real.gr/DefaultArthro.aspx?page=arthro&id=614014&catID=11 [Accessed 21 Jul. 2017].
  8. Νέδος, Β. (2017). Σε Αθήνα, Θράκη ο Γιλντιρίμ. [online] Kathimerini.gr. Available at: http://www.kathimerini.gr/913959/article/epikairothta/politikh/se-a8hna-8rakh-o-gilntirim [Accessed 21 Jul. 2017].

Tagged under:

Είμαι φοιτήτρια Νομικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με επιθυμία περαιτέρω εξειδίκευσης στον τομέα του Διεθνούς Δικαίου. Παράλληλα με τη σχολή, εργάζομαι ως ασκούμενη στη Διεύθυνση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Εξωτερικών.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest