Επιχείρηση Sangaris: Αποικιοκρατία à la carte

Σύμφωνα με τον Max Weber, το κράτος αποτελεί την πολιτική οντότητα, η οποία κατέχει το μονοπώλιο της έννομης βίας, ενώ το σύγχρονο διεθνές σύστημα αρθρώνεται από πλήθος ανεξάρτητων και κυρίαρχων κρατών, που δρουν είτε σε συνεργατικές είτε σε συγκρουσιακές δομές. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις η δράση πολλών κρατών μένει στο περιθώριο -αν όχι στην αφάνεια- εφόσον αυτό το κράτος-δρών δεν ηγεμονεύει, ή δεν απειλεί το διεθνές σύστημα.

Η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (ΚΑΔ), ένα κράτος το οποίο γνώρισε την ανεξαρτησία του μόλις το 1960, αποτελεί όαση ανεκμετάλλευτων κοιτασμάτων πετρελαίου, χρυσού, ουρανίου και ξυλείας. Μολαταύτα, αυτό το -θεωρητικά- ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος δέχεται συνεχόμενες εξωτερικές παρεμβάσεις στο εσωτερικό του, είτε πρόκειται για την Γαλλική «μητρόπολη» είτε για τις γειτονικές της χώρες, το Τσαντ και την Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Μόλις λίγους μήνες πριν, το Νοέμβριο του 2016, ολοκληρώθηκε η στρατιωτική επιχείρηση Sangaris· η οποία αποσκοπούσε στον τερματισμό των εχθροπραξιών ανάμεσα στη μουσουλμανική συμμαχία Seleka και τη χριστιανική οργάνωση Anti-balaka, καθώς και στον διορισμό νέας κυβέρνησης στην Μπανγκουί. Η συγκεκριμένη επέμβαση αποτελεί την 39η γαλλική επιχείρηση στην αφρικανική ήπειρο από το 1960, η οποία ωστόσο δεν έχει ακόμη περατώσει τον στόχο της, δηλαδή την αποκατάσταση της ασφάλειας και της ειρήνης.

Η κατάσταση που επικρατεί στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, όσο και οι παράμετροι που οδήγησαν στην επιχείρηση Sangaris, δεν είναι παρά απόρροια ιστορικών παραγόντων, όπως αυτοί εξελίχθηκαν στην μετα-αποικιοκρατική τάξη πραγμάτων. Κατά τον ιστορικό Flichy de la Neuville (2014), η ΚΑΔ δεν είναι παρά μια υποτυπώδης κρατική δομή, απότοκη της ημιτελούς γαλλικής φιλοδοξίας επέκτασης του αποικιοκρατικού άξονα από τη Σενεγάλη μέχρι το Σουδάν. Ένα κράτος το οποίο γεννήθηκε «κατά λάθος», η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, μετά την ανεξαρτησία της κυβερνήθηκε από μια ακολουθία απολυταρχικών καθεστώτων, συμπεριλαμβανομένου του Jean-Bedel Bokasa – ο οποίος, το 1976, αυτοανακηρύχθηκε 1ος Αυτοκράτορας της ΚΑΔ, αλλά μόλις τρία χρόνια αργότερα, το 1979, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εξουσία έπειτα από τη γαλλική στρατιωτική επιχείρηση Barracuda. Οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν, Kolingbaa (1981-1993), Patassé (1993-2003) και Bozizé (2003-2013) διατήρησαν την εξουσία, προωθώντας τα συμφέροντα της εκάστοτε εθνοτικής ομάδας από την οποία κατάγονταν, ταυτίζοντας την κατοχή εξουσίας με την απόλυτη εκμετάλλευση των κρατικών πλουτοπαραγωγικών πηγών, και καθιστώντας τις κρατικές επενδύσεις σε ένα κύκλωμα πελατειακών σχέσεων. Η φυλετική ταυτότητα κατέστη μοχλός πολιτικής ανέλιξης και εγκαθίδρυσης διεφθαρμένων κυβερνήσεων.

Γαλλικά στρατεύματα της επιχείρησης Sangaris στην Μπανγκούι

Η αστάθεια που κυριαρχούσε, τροφοδότησε τη δημιουργία μιας νέας συμμαχίας μουσουλμάνων -τόσο από την ΚΑΔ, όσο και από την Τσαντ και το Κονγκό-, των Seleka, οι οποίοι πέτυχαν το 2013 την κατάλυση του καθεστώτος Bozizé, και την κατάληψη της πρωτεύουσας, Μπανγκούι. Η θρησκεία αποτέλεσε το αίτιο της πόλωσης, καθώς η χριστιανική πλειονότητα (90%) ξεσηκωνόταν εναντίον της άρχουσας μειονότητας. Η πόλωση έλαβε δραματικές εκτάσεις, με εκατοντάδες ανθρώπους να σφαγιάζονται σε συγκρούσεις μεταξύ μουσουλμάνων Seleka και χριστιανών Anti-Βalaka, τόσο στη Μπανγκούι, όσο και σε ολόκληρη τη χώρα. Επιθυμώντας την αποτροπή μιας «νέας Ρουάντα», στις 5 Δεκεμβρίου του 2013, το Συμβούλιο Ασφαλείας υιοθέτησε ομόφωνα το ψήφισμα «UNSCR 2127», προβλέποντας τόσο την ανάπτυξη της γαλλικής επιχείρησης Sangaris, όσο και την αποστολή MISCA/AFISM-CAR της Αφρικανικής Ένωσης.

Η επιχείρηση, εφόσον είχε επιτυχή έκβαση, θα τερματιζόταν τον Μάρτιο του 2015 ενώ, ταυτοχρόνως, θα αναπτυσσόταν η νέα επιχείρηση MINUSCA των Ηνωμένων Εθνών. Παρ’ όλα αυτά, η σταδιακή απόσυρση της επιχείρησης δεν άρχισε νωρίτερα από τον Απρίλιο του 2016, μετά από την εκλογή του Faustin- Archange Touadéra στην προεδρία της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας. Σύμφωνα με τον Γάλλο πρόεδρο François Hollande, η επιχείρηση Sangaris τερματίστηκε εφόσον ο στόχος της -ο οποίος δεν ήταν άλλος από την αποκατάσταση της ασφάλειας και της ειρήνης- επετεύχθη, με τη νέα προεδρία της να αποτελεί το πρώτο βήμα για την εγκαθίδρυση ενός νέου κράτους δικαίου. Επιπλέον, τόνισε πως ο χαρακτήρας της επέμβασης δεν ήταν παρά προσωρινός, και η διατήρηση της ασφάλειας και της ειρήνης βρίσκεται στη δικαιοδοσία των Ηνωμένων Εθνών και της αποστολής MINUSCA.

Αναμφίβολα, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία βρίσκεται για μια ακόμη φορά σε φάση αναπροσαρμογής, μιας και καλείται να αναδιαμορφώσει το πολιτικό σκηνικό της, καταπολεμώντας την αστάθεια που επί δεκαετίες ταλαιπωρεί τη χώρα. Σύμφωνα με πρόσφατη δήλωση του νέου προέδρου Touadéra (Νοέμβριος 2016), η χώρα θα εξακολουθεί να βρίσκεται σε αστάθεια όσο ένοπλες μειονότητες αντιμάχονται και θέτουν εν αμφιβόλω την εκάστοτε κυβέρνηση, προκειμένου να πάρουν εκείνες τον έλεγχο της εξουσίας και -κατ’ επέκταση- του πλούτου. Σε συνδυασμό με την εκτεταμένη πολιτική παρέμβαση των δυτικών δυνάμεων, εύλογα θα αναρωτιόταν κανείς εάν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις είναι η αναπόφευκτη συνέπεια της γενικευμένης εσωτερικής αστάθειας ή, αντιστρόφως, το κύριο αίτιο.

Στο διεθνές σύστημα, όπως αυτό διαμορφώνεται μετα-αποικιοκρατικά, παρατηρείται μια έντονα εξαρτησιακή σχέση μεταξύ «μητρόπολης» και «αποικίας», «κέντρου» και «περιφέρειας». Η παραπάνω ορολογία συνειρμικά παραπέμπει σε μια δομική, στρουκτουραλιστική απόδοση των Διεθνών Σχέσεων, όπως εκφράστηκε από τους υποστηρικτές της θεωρίας κέντρου-περιφέρειας στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Συγκεκριμένα, ο Immanuel Wallerstein, Αμερικανός κοινωνιολόγος και πρωτοπόρος στη θεωρία των κοσμοσυστημάτων, επηρεασμένος από τη Μαρξιστική θεωρία και τις Λενινιστικές θέσεις περί ιμπεριαλισμού, παρουσίασε τη διεθνή πολιτική ως ένα σύστημα που διέπεται από εκμετάλλευση, ως απόρροια της άνισης κατανομής ισχύος. Αναλυτικότερα, η δομή των διεθνών σχέσεων παρουσιάζεται ως ένα σύστημα εξάρτησης της ανίσχυρης περιφέρειας (δηλαδή των αναπτυσσόμενων χωρών) από το ισχυρό κέντρο (αναπτυγμένες χώρες). Η βία και η εκμετάλλευση παρουσιάζουν διαστρωμάτωση τόσο στο κέντρο, όσο και στην περιφέρεια, με τη δεύτερη να ηγεμονεύεται από την τοπική ελίτ,·η οποία διατελεί ως γεφυροποιός, προς όφελος πάντα εκείνου που διαθέτει την ισχύ να επιβάλλει την βούλησή του.

Η επιχείρηση Sangaris, Μάρτιος 2014

Επομένως, καθίσταται απαραίτητο να εμβαθύνουμε στα κίνητρα της εκάστοτε εξωτερικής επέμβασης, προτού προβούμε σε αγιοποιήσεις των δυνάμεων επέμβασης, και θυματοποίηση των λαών του αναπτυσσόμενου κόσμου. Στην περίπτωση της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας, η ασταμάτητη παρεμβατική πολιτική της Γαλλίας στο εσωτερικό της, έπειτα από το 1960, δεν συνέβαλε στη δημιουργία ενός ορθού και εύρωστου πολιτικού συστήματος, ικανού να διαφυλάξει τη σταθερότητα και να προάγει τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας προς όφελος της οικονομίας της και των γηγενών της. Αντιθέτως, διαιωνίζει μέχρι και σήμερα ένα κλίμα αβεβαιότητας, αστάθειας, διχασμού, προκειμένου να ελέγχει με αποτελεσματικότερο τρόπο «την περιφέρεια», επικαλούμενη διεθνείς αξίες και δόγματα – όπως η διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας, και η προώθηση της περιφερειακής σταθερότητας.

Η επιχείρηση Sangaris, σύμφωνα με τη γαλλική πλευρά, πέτυχε τον σκοπό της – δηλαδή, τη διατήρηση της ειρήνης στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία. Ωστόσο, η έμφαση θα έπρεπε να δοθεί στην εξεύρεση και την υποστήριξη εκείνων των δομών που θα ενισχύσουν και θα εδραιώσουν την ειρήνη, με στόχο την αποφυγή αναθέρμανσης της σύγκρουσης, και όχι μια εφήμερη και εν πολλοίς αμφίβολη παύση πυρός. Η έλλειψη πολιτικών θεσμών και ενός οργανωμένου κρατικού μηχανισμού αποτελούν τροχοπέδη στην ανάπτυξη της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας, γεγονός που, αν δεν μεταβληθεί, απλούστατα θα διαιωνίσει αυτή την εξαρτησιακή από τη Δύση σχέση, καθώς δεν θα μπορεί να ανταπεξέλθει σε ένα σύστημα βίαιης αυτοβοήθειας.

Τα αποτελέσματα της επιχείρησης δεν είναι ακόμη εμφανή, καθώς οι δυτικές δυνάμεις βρίσκονται στην αφρικανική ήπειρο. Παρ’ όλα αυτά, το πιο πιθανό είναι ο εφιάλτης των εθνοφυλετικών συγκρούσεων να αναβιώσει, μιας και τα μέτρα που λήφθηκαν είναι μάλλον συμπτωματολογικά, και όχι κατασταλτικά ως προς την αστάθεια που επικρατεί στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία. Οι πρώην μητροπόλεις διατηρούν την εξαρτησιακή σχέση πάνω στις πρώην αποικίες, βαφτίζοντας τις επεμβάσεις τους ανθρωπιστικές ή ειρηνευτικές, οι οποίες -στην πραγματικότητα- δεν είναι τίποτα από τα δύο.

Η σταθερότητα, η παγκόσμια ασφάλεια και η ειρήνη αποτελούν στόχους οι οποίοι θα επιτευχθούν μέσα από κρατικούς δρώντες, οργανωμένες και αυτόνομες κοινωνίες, και όχι από κράτη-έρμαια της διεθνούς (αν)ισορροπίας ισχύος. Επομένως, προκειμένου να επανέλθει η τάξη σε κράτη όπως η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, δεν θα πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε ως «αποτυχημένα», αλλά θα πρέπει να προωθηθεί -μέσω του ΟΗΕ, σε συνεργασία με τις κρατικές αρχές- η εγκαθίδρυση δομών· ενός πολιτικού συστήματος που θα διαχειριστεί τους κρατικούς συντελεστές ισχύος, προκειμένου να απεμπλακεί από την μετά-αποικιοκρατική εξάρτηση, και να δράσει ακέραια στο σύγχρονο διεθνές σύστημα. Μέχρι τότε, και όσο τα εθνικά συμφέροντα θα υπερέχουν των ιδεών της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, οι ανθρωπιστικές κρίσεις και η αστάθεια θα αναβιώνουν, και οι διεθνείς οργανισμοί θα δρουν υποκριτικά.

Πηγές:

  1. Bensimon, C. (2016) La France met un terme à ‘ Sangaris ’ dans une Centrafrique toujours en crise.  Αvailable at: http://www.lemonde.fr/afrique/article/2016/10/28/la-france-met-un-terme-a-sangaris-dans-une-centrafrique-toujours-en-crise_5022190_3212.html#1p13t00U3Mbd5Mf6.99 (Accessed: 29 January 2017 )
  2. Brisset, J-V. (2016) Bilan de l’opération Sangaris: La France sera-t-elle  confrontée à ‘ une stratégie perdante ’ ?  Available at: http://www.iris-france.org/82983-bilan-de-loperation-sangaris-la-france-sera-t-elle-confrontee-a-une-strategie-perdante/ (Accessed: 29 January 2017).
  3.  Guibert, N. (2016) Fin de ‘ Sangaris ’: Paris veut dégager des moyens pour d’autres opérations militaires. Available at: http://www.lemonde.fr/afrique/article/2016/10/29/fin-de-sangaris-paris-veut-degager-des-moyens-pour-d-autres-operations-militaires_5022408_3212.html (Accessed: 29 January 2017).
  4. Heywood, A. (2013). Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτική στην Παγκόσμια Εποχή, Αθήνα : Εκδόσεις Κριτική
  5. Le Monde (2016) Centrafrique: La France met officiellement fin à l’opération ‘ Sangaris ’. Available at: http://www.lemonde.fr/afrique/article/2016/10/31/centrafrique-la-france-met-officiellement-fin-a-l-operation-sangaris_5023219_3212.html (Accessed: 29 January 2017).
  6. Parisien, L. (2016) Centrafrique: La France met fin en octobre à l’opération militaire Sangaris. Available at: http://www.leparisien.fr/international/centrafrique-la-france-met-fin-a-l-operation-militaire-sangaris-13-07-2016-5964997.php (Accessed: 29 January 2017).
  7. Parisien, L. (2013) La France dans le bourbier centrafricain. Available at: http://www.leparisien.fr/espace-premium/actu/la-france-dans-le-bourbier-centrafricain-27-12-2013-3442529.php (Accessed: 29 January 2017).
  8. Raisse, T. (2016) Centrafrique: La face cachée de l’opération Sangaris. Available at: http://www.leparisien.fr/politique/la-face-cachee-de-sangaris-29-09-2016-6159029.php (Accessed: 29 January 2017).
  9. Sputnik (2016) Pourquoi la France met-elle fin à sa mission Sangaris en Centrafrique? Available at: https://fr.sputniknews.com/international/201610311028469640-france-met-fin-sangaris-centrafrique/ (Accessed: 29 January 2017).
  10. Wallerstein, I.(1976) The Modern World-System: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York: Academic Press, pp 229-233

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest