Εσθονία: Επαναπροσδιορισμός της έννοιας του κράτους και τεχνολογική ανάπτυξη

Η οικονομική πορεία της Εσθονίας μπορεί να χαρακτηριστεί το λιγότερο ως επιτυχημένη. Πρόκειται για μία χώρα που, μέσα σε μόλις τριάντα χρόνια από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης της οποίας ήταν μέλος, κατάφερε να αποκτήσει τον τίτλο της ευρωπαϊκής «Silicon Valley», να εγκαθιδρύσει μία τεχνολογική κουλτούρα που δεν συναντάται σε άλλη χώρα της Ευρώπης, και να σπάσει κάθε ρεκόρ οικονομικής ανάπτυξης.

Όταν η Εσθονία διακήρυξε την ανεξαρτησία της το 1991, μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, λιγότερο από το ήμισυ του μικρού πληθυσμού της ήταν συνδεδεμένο με τηλεφωνική γραμμή (BBC, 2017). Το κράτος είχε να αντιμετωπίσει πληθώρα προβλημάτων, καθώς είχε παντελή έλλειψη υποδομών και πόρων. Η κατάσταση άλλαξε όταν ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός της Εσθονίας, Mart Laar, σχημάτισε νέα κυβέρνηση, με μέσο όρο ηλικίας τα 35 έτη, η οποία ήταν πλήρως αποδεσμευμένη από την προηγούμενη διοικητική σοβιετική ελίτ. Οι νέοι υπουργοί της χώρας εναπόθεσαν την πίστη τους στο Διαδίκτυο, και άρχισαν να εργάζονται πάνω σε «λευκό καμβά», δημιουργώντας ένα ισχυρό δίκτυο τηλεπικοινωνιών.

Σε λιγότερο από δύο χρόνια η Εσθονία είχε, πλέον, σταθερό κατ’ αποκοπήν φόρο εισοδήματος (Flat Income Tax) ύψους 20%, ελεύθερο εμπόριο σε καπιταλιστικό πλαίσιο, και ιδιωτικοποιήσεις. Οι νέες επιχειρήσεις μπορούσαν να καταχωρηθούν ομαλά και χωρίς καθυστερήσεις ― πράγμα που αποτέλεσε σημαντικό κίνητρο για νέους επιχειρηματίες (The Economist, 2013).

Δύο δεκαετίες αργότερα, η Εσθονία είναι παγκόσμιος ηγέτης στην τεχνολογία. Το 2000 κατοχύρωσε στο ίδιο της το Σύνταγμα την πρόσβαση στο διαδίκτυο ως ατομικό δικαίωμα. Την ίδια χρονιά ψηφίστηκε νόμος που εξίσωσε τις ψηφιακές υπογραφές με τις χειρόγραφες. Αυτή η κίνηση δημιούργησε ένα ολοκαίνουριο σύστημα, απαλλαγμένο από τη γραφειοκρατία. Το 2007 έγινε η πρώτη χώρα που επέτρεψε την ηλεκτρονική ψηφοφορία σε εκλογές. Σήμερα βρίσκεται μέσα στις χώρες με τις πιο γρήγορες ευρυζωνικές ταχύτητες σύνδεσης στο διαδίκτυο, ενώ, παράλληλα, κατέχει το ρεκόρ για τις περισσότερες νεοσύστατες επιχειρήσεις (start-ups) ανά άτομο (The Economist, 2013).

Εσθονία – “E-State”

Οι 1.3 εκατομμύριο πολίτες της μπορούν να πραγματοποιήσουν ηλεκτρονικά οποιαδήποτε εργασία που απαιτεί την έγκριση δημόσιας υπηρεσίας. Μέσω της «ψηφιακής τους ταυτότητας» μπορούν να συνδεθούν σε προ-συμπληρωμένες φορολογικές δηλώσεις που δείχνουν το εισόδημα, την περιουσία τους, τον αριθμό των παιδιών τους κ.ο.κ. . Αυτό σημαίνει πως η υποβολή ετήσιας φορολογικής δήλωσης -την οποία υποβάλλει το 95% των Εσθονών- γίνεται ηλεκτρονικά, και διαρκεί περίπου πέντε λεπτά. Περαιτέρω, ο κάθε πολίτης έχει την δυνατότητα να ανοίξει έναν τραπεζικό λογαριασμό, να καταχωρήσει μία εταιρεία, ή να πάρει μία συνταγογράφηση από γιατρό άμεσα, χωρίς να χρειαστεί να περιμένει σε ουρές δημόσιων υπηρεσιών. Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι τα προσωπικά αυτά δεδομένα είναι πλήρως προστατευμένα. Υπάρχει πλήρης διαφάνεια, καθώς κάθε χρήστης ενημερώνεται για τα άτομα που έχουν πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα, και μπορεί άμεσα να έρθει σε επικοινωνία μαζί τους (Walt, 2017).

Η Εσθονία, εκτός από λίκνο τεχνολογίας, αμέσως μετά την ανεξαρτησία της έγινε μέλος του Ν.Α.Τ.Ο. και της Ε.Ε. Ταυτόχρονα, όμως, η πρώην κυβερνώσα ρωσική μειονότητα απομονώθηκε πολιτικά. Το 2007, με αφορμή την απόφαση μεταφοράς του μνημείου ενός σοβιετικού στρατιώτη από το κέντρο του Tallinn, διαδηλωτές υπέρ της Ρωσίας έκαψαν οδοφράγματα και λεηλάτησαν καταστήματα, δημιουργώντας αναταραχή. Στη συνέχεια, έλαβε χώρα η πρώτη οργανωμένη επίθεση στον κυβερνοχώρο (cyber attack), στη διάρκεια της οποίας η Εσθονία έχασε όλη την ψηφιακή της διοίκηση. Οι τράπεζες, το κοινοβούλιο, τα νοσοκομεία και πολλές άλλες δημόσιες υπηρεσίες σταμάτησαν να λειτουργούν. Γι’ αυτόν τον λόγο, μετά από λίγο καιρό, το Ν.Α.Τ.Ο. ίδρυσε στο Tallin το πρώτο κέντρο cyber-security (McGuinness, 2017).

Επιπρόσθετα, φέτος, η Εσθονία επιδιώκει να εγκαινιάσει στο Λουξεμβούργο την πρώτη «πρεσβεία δεδομένων» στον κόσμο. Πρόκειται για ένα κτίριο αποθήκευσης, όπου θα φυλάσσονται πλήρη αντίγραφα όλων των δεδομένων της Εσθονίας, ενώ η ίδια θα απολαμβάνει τα ίδια κυριαρχικά δικαιώματα με οποιαδήποτε τακτική πρεσβεία. Από εκεί θα είναι σε θέση να επανεκκινήσουν τη χώρα εξ αποστάσεως, σε περίπτωση νέας διαδικτυακής επίθεσης (Walt, 2017).

Παρά την τεχνολογική της ανάπτυξη, όμως, η Εσθονία υπήρξε μέσα στις χώρες που επλήγησαν από την οικονομική κρίση το 2009, αφού ήταν εκτεθειμένη στις ξένες επενδύσεις. Η χώρα απέκτησε προβλήματα ρευστότητας, την εποχή, μάλιστα, που ετοιμαζόταν να υιοθετήσει το ευρώ ως νόμισμά της. Η κυβέρνηση είχε δύο επιλογές – είτε να μειώσει τις δαπάνες της, είτε να αυξήσει δραστικά τη φορολογία της. Αποφάσισε να κινηθεί με βάση την πρώτη επιλογή, με αποτέλεσμα μέσα σε λίγους μήνες να απολύσει 10.000 δημοσίους υπαλλήλους ― αριθμό που αντιστοιχούσε στο 1/3 όλης της δημόσιας διοίκησης. Οι πολιτικοί μείωσαν τους μισθούς τους, και πάγωσαν όλες τις κρατικές επενδύσεις. Όλες αυτές οι περικοπές του προϋπολογισμού οδήγησαν εκείνη τη χρονιά στην πτώση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (GDP) κατά 14% (Republic of Estonia, Ministy of Foreign Affairs, 2017).

Παρ’ όλα αυτά, η Εσθονία άρχισε να ανακάμπτει αμέσως, και είναι, πλέον, μέλος της Ευρωζώνης. Εφόσον η φορολογία δεν είχε αλλάξει, και η επιχειρηματική πολιτική τους συνέχισε να είναι εύκαμπτη, πολλοί άνεργοι άρχισαν να ιδρύουν τις δικές τους start-up εταιρείες. Πιο συγκεκριμένα, ενώ το ποσοστό ανεργίας από 4% πριν την κρίση, εκτινάχθηκε στο 19% το 2008-2009 -ποσοστό μεγαλύτερο ακόμη και από αυτό της Ελλάδας και της Ισπανίας-, μέσα σε μόλις δύο χρόνια κατάφεραν να ανακάμψουν, ενώ σήμερα έχουν ένα ποσοστό ανεργίας γύρω στο 7,8% (Republic of Estonia, Ministy of Foreign Affairs, 2017). Το ίδιο ισχύει και για τα επίπεδα του εισοδήματός τους, που είναι αρκετά μεγαλύτερα από αυτά των νότιων χωρών της Ε.Ε. .Αξίζει να σημειωθεί πως η εταιρεία Skype, η οποία ιδρύθηκε στο Tallinn, δημιούργησε μία ολόκληρη γενιά τεχνικών υπολογιστών και υποψήφιων επιχειρηματιών. Όταν η Microsoft αγόρασε την Skype το 2011, για 8,5 δισεκατομμύρια δολάρια, οι πρώην ιδιοκτήτες επένδυσαν σε νέες start-ups εντός της Εσθονίας, προσελκύοντας περαιτέρω επενδύσεις από το εξωτερικό.

Έχοντας οικοδομήσει το –ίσως- πιο μινιμαλιστικό ψηφιακό σύστημα στον κόσμο, η Εσθονία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ένα σημαντικό περιορισμό: το μικρό πληθυσμό της, αναλογικά με το μέγεθός της. Για να εκμεταλλευτεί περισσότερο το τεχνολογικό της πλεονέκτημα, και να ενισχύσει την οικονομική της ανάπτυξη, η Εσθονία χρειάζεται περισσότερους συμμετέχοντες στην αγορά.

Κάρτα ηλεκτρονικής διαμονής «e-residency»

Με σκοπό, λοιπόν, να προσελκύσει τις μάζες, η Εσθονία οδηγήθηκε σε μία πρωτοποριακή ιδέα ― αυτή της εικονικής κατοικίας ή, αλλιώς, «e-residency» (Lufkin, 2017). Οι πρώτες κάρτες ηλεκτρονικής διαμονής ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2014. Σύμφωνα με αυτές, πολίτης οποιασδήποτε χώρας μπορεί να κάνει αίτηση για τη χορήγηση μίας κάρτας πανομοιότυπης με τα ψηφιακά δελτία ταυτότητας των Εσθονών. Βέβαια, είναι αυτονόητο πως δεν αποκτούν πλήρη εσθονική υπηκοότητα με αυτήν την κάρτα, ούτε μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν ως διαβατήριο, ή να συμμετέχουν στις εκλογές. Επίσης, μπορεί να μην υπάρχει υποχρέωση καταβολής φόρων στην Εσθονία, αλλά δεν πρόκειται για φορολογικό παράδεισο. Η Εσθονία απαιτεί οι ηλεκτρονικοί κάτοικοι να πληρώνουν φόρους στη χώρα καταγωγής τους, ή στη χώρα απόκτησης των εισοδημάτων τους. Έναντι της αμοιβής των 145 ευρώ, όμως, οι κάτοικοι ηλεκτρονικής κατοικίας μπορούν να κατοχυρώσουν τις εταιρείες τους στην Εσθονία, ανεξαρτήτως του τόπου διαμονής τους, αποκτώντας, με αυτόν τον τρόπο, αυτόματη πρόσβαση στη γιγάντια κοινή αγορά της Ε.Ε., εκτελώντας όλες τις απαραίτητες επιχειρηματικές πράξεις εξ αποστάσεως, και κάνοντας συναλλαγές σε ευρώ (Walt, 2017).

Συμπερασματικά, η Εσθονία κατάφερε –με αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα- να ξεπεράσει οποιαδήποτε εμπόδια βρέθηκαν στο δρόμο της, και να είναι σήμερα μία από τις γρηγορότερα αναπτυσσόμενες χώρες της Ε.Ε. . Μέσα σε μόλις μία γενιά κατάφερε να τελειοποιήσει και να ψηφιοποιήσει το σύνολο του κρατικού μηχανισμού της, τον οποίο προσφέρει ως προϊόν σε όλον τον κόσμο. Αναμφισβήτητα, όταν μία ολόκληρη χώρα λειτουργεί σαν μία start-up εταιρεία, έχει πολλά να προσφέρει και αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα προς μίμηση.

Πηγές:

  1. BBC. (2017). Estonia profile – Timeline. http://www.bbc.com/news/world-europe-17220814
  2. The Economist. (2013). How did Estonia become a leader in technology? https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2013/07/economist-explains-21
  3. Walt, V. (2017). Is This Tiny European Nation a Preview of Our Tech Future? http://fortune.com/2017/04/27/estonia-digital-life-tech-startups/
  4. McGuinness, D. (2017). How a cyber attack transformed Estonia. http://www.bbc.com/news/39655415
  5. Republic of Estonia, Ministy of Foreign Affairs. (2017). Estonian Economy Overview. http://vm.ee/en/estonian-economy-overview
  6. Lufkin, B. (2017). Could Estonia be the first digital country? http://www.bbc.com/future/story/20171019-could-estonia-be-the-first-digital-country

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest