Kanun: Η Αλβανική Βεντέτα

Το Kanun είναι μια σειρά από νόμους και έθιμα στη βόρεια Αλβανία που προήλθαν από τον απλό λαό. Είναι νόμοι που ορίζουν τη συμπεριφορά των πολιτών γενικά, αλλά και τη συμπεριφορά στο γάμο ή στην οικογένεια. Ο νόμος, ορίζει τα πρέπει και τα δεν πρέπει στις ζωές των ανθρώπων.

Ετυμολογικά ο όρος Kanun έχει ελληνικές ρίζες, συγκεκριμένα έχει τη σημασία του “χάρακα”, δηλαδή αυτό το οποίο οδηγεί σε μια ευθεία γραμμή. Τα έθιμα αυτά ξεκίνησαν να δημιουργούνται σταδιακά για χρόνια ολόκληρα από λεγόμενα των ανθρώπων στη Β. Αλβανία και να μεταδίδονται προφορικά από γενιά σε γενιά. Κατά το διάστημα αυτό οι άνθρωποι άλλαzαν, εξελίσονταν, και μαζί τους άλλαζαν και οι νόμοι-έθιμα, οι οποίοι στα μέσα του 19ου αιώνα με αρχές 20ου ονομάστηκαν Kanun. Οι νόμοι που περιλαμβάνει το Kanun υπήρχαν ήδη από το 1459-79, ωστόσο έχει συνδεθεί κυρίως με το όνομα του Leke Dukagjinit, διότι ήταν αυτός ο οποίος συγκέντρωσε όλα αυτά τα διασκορπισμένα κατά τα έτη έθιμα και επέβαλλε την εφαρμογή τους. Για πρώτη φορά, τους νόμους που περιλαβάνει το Kanun, του Dukagjinit, έγραψε και δημοσίευσε σε περιοδικό (1913-29) ο καθολικός ιερέας, Shtiefen Konstandin Gjecovi. Μετά το θάνατο του, το ίδιο ξανά έγραψε ο Gjergi Fishtes στη πόλη Σκόδρα, ο οποίος ήταν επίσης καθολικός ιερέας. Βέβαια, θα πρέπει να τονιστεί πως έπειτα εμφανίστηκαν και άλλα Kanun όπως αυτό του Skenderbeg.

Να σημειωθεί, μάλιστα, ότι ο Dukagjinit (1410-81) ήταν πρίγκιπας στην Αλβανία και ανήκε στην οικογένεια Dukagjin. Ήταν καθολικός όπως και οι περισσότεροι κάτοικοι της Βόρειας Αλβανίας τότε, πρίν την έλευση των τούρκων, τον 15ο αιώνα, οι οποίοι συνήθιζαν να υπακούν στον νόμο Kanun. Το Kanun είχε ριζώσει τόσο πολύ στη Β. Αλβανία και στις ζωές των ανθρώπων, όπου κατά τα χρόνια της τουρκοκρατίας, που ακολούθησαν, οι Τούρκοι όχι μόνο το άφησαν να υφίσταται, αλλά το εκμεταλλεύτηκαν προς όφελος τους, επιβάλλοντας χαράτσι σε όσους συνέχιζαν να ακολουθούν πιστά το Kanun, το οποίο και κατέληγε στο Οθωμανικό κράτος. Για το σκοπό αυτό μάλιστα, έχτισαν και ένα κτιριο, το “Xhibalin”, ως ένδειξη για την επίσημη αναγνώριση του Kanun. Ο νόμος Kanun ίσχυε πάνω από την περιοχή Σκόδρα και στην περιοχή “Ντουκατζίν”, το σημερινό Κόσοβο, εκεί, δηλαδή, που κατά βάση ο Leke Dukgjin είχε μεγαλύτερη επιρροή. Ο λόγος που ο νόμος του Kanun φαίνεται να ίσχυε κατά βάση στη Β. Αλβανία, βασίζεται σε έρευνες και παραδείγματα που μας παρέχει η Επιτροπή για την Εθνική Συμφιλίωση, που στεγάζεται στα Τίρανα, και αποδεικνύεται πως οι περισσότερες περιπτώσεις βεντέτας (το λιγότερο 400 οικογένειες) εντοπίζονται στο βορρά παρά στο νότο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρχαν αντίστοιχες περιπτώσεις και στη Ν. Αλβανία (ελάχιστες).

Παρόλα αυτά, το Kanun αν και αποτελούνταν από ακραίους νόμους είχε και πλεονεκτήματα, όπως το ότι έβαζε τους ανθρώπους σε μια οργανωμένη ροή κοινωνικής ζωής. Αν εξαιρέσουμε νόμους που απομονώνουν την γυναίκα, υπήρχαν και άλλοι που μοιάζουν με αντίστοιχους στη Ρώμη και το Βυζάντιο. Δεν είναι δύσκολο ακούγοντας για το Kanun ο νους να πάει στην ελληνική περίπτωση της Κρητικής βεντέτας. Και στις δύο περιπτώσεις μιλάμε για μια κοινωνία ανθρώπων όπου οι άγραφοι νόμοι και κανόνες παίζουν ζωτικό ρόλο στην επίλυση κάθε προβλήματος. Το δίκαιο και το σωστό ορίζεται σύμφωνα με αυτούς τους νόμους και η τυχόν παραβίαση τους εύκολα οδηγεί σε αιματοχυσία.Δεν είναι λίγα τα παραδείγματα της Κρητικής βεντέτας όπου οικογένειες μέχρι και σήμερα βρίσκονται στα μαχαίρια λόγω μιάς παλιάς διαφωνίας ή ενός τσακωμού,προσπαθώντας να τηρήσουν τους άγραφους κανόνες τους. Σύμφωνα με τα παραπάνω στοιχεία, εύκολα, λοιπόν, μπορεί να γίνει λόγος για λαούς που ακολουθούν ετεροχρονισμένα έθιμα. Από ψυχολογική, ωστόσο, άποψη δεν είναι ο λαός που ευθύνεται, διότι δεν εκτελεί τους νόμους με δική του πρωτοβουλία, αλλά είναι υποχρεωμένοι από την κοινωνία, καθώς όπως στο Kanun έτσι και στη περίπτωση της Κρητικής βεντέτας, οι νόμοι-παραδόσεις είναι αναγνωρισμένοι και αποδεκτοί από τη κοινωνία.

Περιπτώσεις Εφαρμογής Kanun

Oικογένεια: Το Kanun επιβάλλει μια πατριαρχική οικογένεια, όπου τα ηνία της έχει το μεγαλύτερο σε ηλικία αρσενικό, συνήθως ο πατέρας. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει ο πατέρας αναλαμβάνει ο μεγαλύτερος σε ηλικία υιός, αν όμως δεν φέρει τις ικανότητες που πρέπει (εξυπνάδα, ηγετικές ικανότητες), τότε όλη η οικογένεια αποφασίζει για το αν θα είναι τελικά αυτός ο αρχηγός ή το επόμενο αρσενικό. Το αρσενικό αυτό μπορεί να είναι παντρεμένος ή εργένης, πολύ νέος ή μεγαλύτερος σε ηλικία. Είναι αυτός που παίρνει όλες τις αποφάσεις για το σπίτι, ενώ η νοικοκυρά ασχολείται μόνο με τις δουλειές του σπιτιού(εσωτερικό), και την φροντίδα των παιδιών, παίρνοντας, όμως, πάντα και για όλα την άδεια του αρχηγού του σπιτιού. Ο αρχηγός της οικογένειας έχει την υποχρέωση να παρευρίσκεται σε κάθε συνέλευση που κάνει η περιοχή, να υπηρετεί στο στρατό και να είναι υπεύθυνος για την πληρωμή των φόρων.

Γάμος: Για το Kanun γάμος σημαίνει: Να φτιάξεις οικογένεια, να παντρευτείς μια γυναίκα για να σε φροντίζει, (άρα αναφέρεται στον άντρα) να ασχολείται με τις δουλειές του σπιτιού και να φροντίζει τα παιδιά.Με δύο τρόπους οι πολίτες τότε έφτιαχναν οικογένειες, είτε παντρεύονταν στην εκκλησία, είτε ο άντρας έκλεβε την γυναίκα χωρίς να τελεστεί το μυστήριο, κάτι το οποίο όμως δεν ήταν αποδεκτό από το Kanun, γι΄αυτό και η γυναίκα αυτή δεν αναγνωριζόταν ως παντρεμένη.

Χωρισμός: Αν ο άντρας θέλει να χωρίσει την γυναίκα του, τότε ειδοποιεί την προξενήτρα , η οποία μαζί με δύο άλλους ανθρώπους πηγαίνουν στην οικογένεια της κοπέλας και ανακοινώνουν την απόφαση του. Ο γαμπρός δίνει την ελευθερία στη κοπέλα και την άδεια του να ξαναπαντρευτεί. Όμως ο νόμος απαγορεύει στον γαμπρό να πάρει πίσω χρήματα ή χρυσαφικά που δόθηκαν στην κοπέλα, ούτε καν το δαχτύλιδι. Ωστόσο,η νύφη σύμφωνα με το νόμο δεν έχει δικαίωμα να χωρίσει το γαμπρό για κανένα λόγο. Αν όμως φέρει αντίρρηση και έχει την υποστήριξη των γονιών της, επιστρέφει μεν στο πατρικό της, αλλά δεν δικαιούται να ξανακάνει σχέση ή να παντρευτεί μέχρι ο πρώην άντρας της να την συγχωρέσει και να της δώσει την άδεια του, έστω και αν αυτός ξαναπαντρευτεί .Τα χρήματα και τα χρυσαφικά αυτή τη φορά δεν τα κρατάει κανείς από τους δύο, αλλά τα μαζεύουν σ΄ένα κιβώτιο και τα πηγαίνουν σ΄ένα κτίριο που ονομάζεται “KULLA E NGUJIMIT” και παραμένουν ως το θάνατο του γαμπρού.Είναι ένα κτίριο που υπάρχει σε κάθε περιοχή της Β.Αλβανίας, και το οποίο επιβάλλει το KANUN. Προσφέρει άσυλο και κανείς δεν μπορεί να πειράξει κανέναν όταν βρίσκεται μέσα σ΄ αυτό, κυρίως οι πολίτες καταφεύγουν εκεί μετά από βεντέτα. Σε περίπτωση όμως, που οι γονείς της δεν συμφωνούν με την απόφαση της κόρης τους, ο πατέρας από την αρχή του γάμου δίνει στο γαμπρό και μια σφαίρα, με την οποία του δίνει την άδεια, αν η κόρη του τολμήσει να τον παρατήσει να τη σκοτώσει με τη συγκεκριμένη σφαίρα.

Όρκος: Ο όρκος κατά το KANUN εκφράζεται με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι ο όρκος στο σταυρό ή στο ευαγγέλιο ( οπότε έχει να κάνει με τη χριστιανική θρησκεία), ενώ ο δεύτερος είναι να ορκίζεται κάποιος στους νόμους του KANUN. Ο πιο γνωστός και συνηθισμένος όρκος του Kanun είναι ο όρκος που δίνουν στο όνομα των υιών τους, όσοι έχουν γιους. Είναι ο πιο ισχυρός και βαρύς όρκος. Συνοψίζοντας, ο όρκος πάνω στο νόμο ήταν πιο ισχυρός, αναγνωρίσιμος και τιμητικός.

Βεντέτα: Οι γυναίκες και οι ιερείς, σύμφωνα με το νόμο, δεν αναμιγνύονταν ποτέ σε βεντέτες. Μια βεντέτα μπορεί να προκύψει είτε αν κάποιος σε βρίσει, βάλει φωτιά στην ιδιοκτησία σου, σε κλέψει ή προσπαθήσει να σε τραυματίσει και εσύ τον σκοτώσεις. Σε γενικές γραμμές οποιοσδήποτε λόγος οδηγήσει σε αιματοχυσία, αυτόμοτα, λόγω των άγραφων νόμων, οδηγεί και σε βεντέτα. Τότε η οικογένεια του νεκρού παίρνει το ρούχο του με αίμα και το τοποθετεί σε σημείο έξω από το σπίτι (συνήθως στην αυλή) για να φαίνεται, έτσι ώστε να δηλώσει ότι βρίσκεται σε βεντέτα. Αυτό σημαίνει πως θέλουν ως αντίτιμο να σκοτώσουν ένα αρσενικό από την άλλη οικογένεια του δολοφόνου (το αρσενικό να είναι από το σόι του πατέρα). Γι’αυτό το λόγο τα αρσενικά της άλλης οικογένειας κρύβονται στο σπίτι και δεν βγαίνουν απ΄αυτό για να μην τους σκοτώσουν. Η βεντέτα τελειώνει είτε με χρήματα, είτε με την επέμβαση του ιερέα, είτε με τον λόγο (Besa). Σε περίπτωση συμφιλίωσης οι δύο οικογένειες βάζουν στην εξώπορτα ένα σταυρό, τον οποίο και στις δύο πλευρές τοποθετεί ο αρχηγός της οικογένειας του νεκρού.

BESA = ΛΟΓΟΣ: H besa είναι η πιο γνωστή και διαδεδομένη μορφή του νόμου. Η ισχύς του λόγου ήταν ακράδαντη. Όταν ένας άντρας δώσει τον λόγο του για κάτι πρέπει να τον τηρήσει οπωσδήποτε. Στην περίπτωση της βεντέτας η οικογένεια μπορεί να δώσει τον λόγο της ότι δεν θα χυθεί άλλο αίμα. Τότε όμως απαγορεύεται να δολοφονηθεί άλλο αρσενικό της άλλης οικογένειας και ως ένδειξη ειρήνης, όπως προαναφέραμε, βάζουν τους σταυρούς στην εξώπορτα.

Προσπάθειες Αντιμετώπισης

Ήδη κατά την εποχή της δικτατορίας ο Ενβέρ Χότζα, τη δεκαετία του ’40, προσπάθησε να σταματήσει τα έθιμα του Kanun που προκαλούσαν θανάτους, χωρίς αποτέλεσμα βέβαια. Συγκεκριμένα έφτασε στο σημείο μέχρι και να καίει ζωντανούς όσους δεν υπάκουαν ή δε σέβονταν το φέρετρο των θυμάτων τους. Έπειτα, στις 17/11/1991 στη πόλη Σκόδρα σχηματίζονται ομάδες ανθρώπων με σκοπό τη συμφιλίωση του κόσμου στο Βορρά, έτσι ώστε να σταματήσουν οι βεντέτες και οι σκοτωμοί στο όνομα του Kanun. Ο σκοπός και πάλι δεν επιτεύχθηκε γιατί η κυβέρνηση δεν τους στήριξε, οι μόνοι που βοήθησαν ήταν κάποιοι κληρικοί. Η Αλβανία μια χώρα που μόλις είχε βγεί από ένα καθεστώς Δικτατορίας, ήταν σε μια φάση αποσύνθεσης. Ακόμη και σήμερα είκοσι χρόνια μετά δεν έχει καταφέρει να ορθοποδήσει πλήρως. Υπήρχε και υπάρχει τόσο έλλειψη πολιτικής όσο και οικονομικής σταθερότητας. Για τον λόγο αυτό, η κυβέρνηση έχει αλλού στραμμένη την προσοχή της και δεν έχει δώσει την απαρραίτητη σημασία στο ζήτημα του Kanun. Όπως προαναφέρθηκε μόνο κάποιοι κληρικοί έκαναν προσπάθειες και αυτό για ανθρωπιστικούς λόγους, ως άνθρωποι του Θεού. Τρομεροί θάνατοι λόγω βεντέτας συνεχίζουν να λαμβάνουν χώρα στη Βόρεια Αλβανία ,που σημαίνει ότι δεν έφταιγε αποκλειστικά και μόνο το Kanun ,που είχε ισχύ στο Βορρά, αλλά και η κυβέρνηση που δεν είχε θεσπίσει αποτελεσματικούς νόμους για την αντιμετώπιση του Kanun.

Ο Νόμος Σήμερα

Σήμερα ο νόμος Kanun συνεχίζει να ισχύει στη Β. Αλβανία και να χύνεται αίμα στο όνομα του. Ωστόσο η αλβανική κυβέρνηση αν και το βλέπει ως ανάρμοστο για την εποχή φαiνόμενο, δεν αντιδρά έμπρακτα. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός oτι και σήμερα στη πόλη Σκόδρα συνεχίζουν να υπάρχουν βεντέτες μεταξύ του πληθυσμού της περιοχής. Συνεχίζονται να καταστρέφονται ζωές και παιδιά να πληγώνονται. Η κατάσταση, πλέον, έχει χειροτερέψει, αφού ναι μεν κάποιοι έβγαλαν τον κανόνα από τη ζωή τους, άλλοι όμως το τηρούν ακόμη, και μάλιστα στη χειρότερη μορφή του, χωρίς. ούτε καν οι γυναίκες να αποτελούν πλέον εξαίρεση. Ο νόμος Kanun σήμερα έχει αλλάξει χαρακτήρα, δεν είναι ένας παραδοσιακός νόμος που βάζει τους ανθρώπους σε τάξη, με τα θετικά και αρνητικά του στοιχεία, αλλά έχει μετατραπεί σε μία αδικαιολόγητη βιαιότητα. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει και το ακόλουθο παράδειγμα του δεκαεπτάχρονου Christian Luli, ο οποίος είναι αναγκασμένος τα τελευταία δέκα χρόνια, λόγω βεντέτας, να ζεί κλεισμένος στο σπίτι του για να μην χάσει τη ζωή του.

Πηγές:

  1. Gjecovi, S. (2001), Kanun i Leke Dukagjinit. Εκδόσεις KUNENDI
  2. Ballauri, E. (2001). Kanun i Panjohur.
  3. Βilefsky, D. (2008). In Albanian Feuds, Isolation Engulfs Families.
    https://www.nytimes.com/2008/07/10/world/europe/10feuds.html
  4. Chatzipoulidis, N. (2015). Kanun, The Unwritten Law. https://www.slideshare.net/NickChatzipoulidis/kanun-the-albanian-unwritten-law

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest