Ζητήματα ασφαλείας στο Μάλι

Μετά την ανεξαρτητοποίησή τους, oι πρώην αποικίες των Ευρωπαϊκών κρατών ήρθαν συχνά αντιμέτωπες με συγκρούσεις και πολιτική αστάθεια. Μερικές από αυτές δεν έχουν κατορθώσει να δημιουργήσουν σταθερά και λειτουργικά κράτη, έως και σήμερα. Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτή του Μάλι, από το οποίο, το 2012, η εθνοτική ομάδα Tuareg προσπάθησε να αυτονομηθεί, ενώ το ίδιο το κράτος αντιμετωπίζει ισλαμιστικές εξτρεμιστικές οργανώσεις μέχρι και τώρα.

Βασικά στοιχεία για το Μάλι

Η σημερινή περιοχή του Μάλι κατακτήθηκε από τους Γάλλους στα τέλη του 19ου αιώνα, και ονομάστηκε «Γαλλικό Σουδάν» (French Sudan). Το 1960 ανεξαρτητοποιήθηκε, και μετονομάστηκε σε «Δημοκρατία του Μάλι» (Encyclopedia Britannica, 2017).

Η περιοχή του Μάλι ήταν, και παραμένει, εθνοτικά ανομοιογενής. Η βασική εθνοτική ομάδα είναι αυτή των Bambara, ενώ το κράτος περιλαμβάνει και άλλες ομάδες, όπως οι Fulani, Sarakole, Senufo, Dogon, Malinke, Bobo, Songhai και Tuareg (Cia.gov, 2017).

Μετά την απόκτηση της ανεξαρτησίας του, το Μάλι αντιμετώπισε πολιτική αστάθεια, καθώς και διάφορα εσωτερικά προβλήματα – όπως τις ριζοσπαστικές οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις του Modibo Keïta -που έφεραν την οικονομία κοντά στην κατάρρευση-, τα πραξικοπήματα του 1968 από τον Moussa Traoré, και του 1991 από τον Amadou Toumani Touré, την επιβολή αστυνομικού κράτους από τον Traoré, τις απόπειρες πραξικοπημάτων και τις διαδηλώσεις εναντίον του καθεστώτος κατά τη δεκαετία του 1980, την καταστροφική ξηρασία κατά την ίδια δεκαετία, τις επαναστάσεις των Tuareg κατά τις περιόδους 1962 έως 1964, 1990 έως 1995, 2006 έως 2009 και το 2012 και, πιο πρόσφατα, τη δράση ισλαμιστικών εξτρεμιστικών οργανώσεων στο έδαφός του.

Το ζήτημα της αυτονομίας των Tuareg

Οι Tuareg ανήκουν στην εθνική ομάδα των Βερβέρων, κατοικούν κυρίως στο βόρειο τμήμα του Μάλι, και συνιστούν σχεδόν το 1% του πληθυσμού του. Παρά τη μικρή πληθυσμιακή τους συμμετοχή, αποτελούν μια σημαντική εθνική ομάδα του Μάλι, καθώς, ήδη από την αρχή της δημιουργίας του κράτους, έδειξαν τάσεις αυτονόμησης, θέτοντας ζητήματα συνοχής του κράτους (WorldAtlas, 2017).

Αρχικό δείγμα των αυτονομιστικών αυτών τάσεων αποτέλεσε η πρώτη Επανάσταση των Tuareg, κατά την περίοδο 1962 έως 1964 (1st Tuareg Revolution). Τότε, οι Tuareg ήταν δυσαρεστημένοι με την υποβαθμισμένη θέση τους στο νέο κράτος, και ένιωθαν πως οι πολιτικές εκσυγχρονισμού της οικονομίας θα τους στερούσαν την προνομιακή τους πρόσβαση στη γη. Η επανάσταση τελικά αντιμετωπίστηκε, ενώ οι περιοχές των Tuareg τέθηκαν υπό στρατιωτική διοίκηση (Chauzal & van Damme, 2015).

Κατά τη δεκαετία του 1980, η ξηρασία στο Μάλι έπληξε σε σημαντικό βαθμό τις περιοχές των Tuareg, χωρίς το κράτος να λάβει σοβαρά υπόψη τις ανάγκες τους (Keita, 1998). Έτσι, πολλοί κατέφυγαν σε γειτονικές χώρες, όπως στη Λιβύη, όπου ο Muammar Qaddafi τους προσέφερε καταφύγιο και στρατιωτική εκπαίδευση (Chauzal & van Damme, 2015).

Οι Tuareg επαναστάτησαν για δεύτερη φορά, κατά την περίοδο 1990 έως 1995 (2nd Tuareg Revolution). Αυτή τη φορά, οι εντάσεις έπαψαν -αν και όχι τελείως- με την υπογραφή των Συνθηκών της Tamanrasset (Tamanrasset Accords), που είχαν ως στόχο να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις μεταξύ Βορρά και Νότου μέσω της μερικής απόσυρσης των στρατευμάτων από την περιοχή, της υιοθέτησης ενός προγράμματος ανάπτυξης, της ενσωμάτωσης των Tuareg στην κοινωνία, και της μεγαλύτερης πολιτικής τους αυτονομίας (Keita, 1998). Σε αντάλλαγμα, οι Tuareg θα έπρεπε να εγκαταλείψουν τα αιτήματά τους για ανεξαρτησία. Η εφαρμογή, όμως, αυτών των φιλόδοξων συμφωνιών απέτυχε.

Κατά την περίοδο 2006 έως 2009, οι Tuareg προέβησαν και πάλι σε απόπειρα για απόκτηση ανεξαρτησίας. Πιο συγκεκριμένα, προσπάθησαν να κατακτήσουν τις πόλεις Kidal και Menaka (Chauzal & van Damme, 2015). Μεταξύ των δύο πλευρών διεξήχθησαν -για ακόμη μια φορά- διαπραγματεύσεις, πρώτα με διαμεσολάβηση της Αλγερίας, με βάση την οποία υπήρξε συμφωνία -που, ωστόσο, δεν εφαρμόστηκε, καθώς ορισμένες φυλές δεν την υπέγραψαν-, και αργότερα της Λιβύης, προσπάθεια που κατέληξε στη συμφωνία National Pact, η οποία επίσης δεν εφαρμόστηκε (Aljazeera.com, 2013).

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Λιβύη αναζωπύρωσε το κίνημα των Tuareg. Μαχητές που πολέμησαν στο πλευρό του Muammar Gaddafi επέστρεψαν στο Μάλι μετά τον θάνατό του, και έδωσαν νέα πνοή στο κίνημα με την πολεμική τους εμπειρία και δυναμική. Επιπλέον, οι αντάρτες είχαν πολύ καλύτερο εξοπλισμό απ’ ότι κατά τις προηγούμενες επαναστάσεις (Chauzal & van Damme, 2015).

Έτσι, στις 17 Ιανουαρίου 2012 σημειώθηκαν οι πρώτες μάχες μεταξύ των ανταρτών -από τους οποίους πολύ σημαντική αναδείχθηκε η ομάδα National Movement for the Liberation of Azawad (M.L.N.A.)- και των κυβερνητικών δυνάμεων. Μέχρι τον Απρίλιο του 2012 οι αντάρτες είχαν κατακτήσει τις πιο σημαντικές πόλεις στη βόρεια περιοχή του Μάλι (Kidal, Gao, Timbuktu), ενώ στις 6 Απριλίου του 2012 κήρυξαν την ανεξαρτησία της περιοχής (Aljazeera.com, 2012).

Παράλληλα με την προέλαση των ανταρτών, η κυβερνητική εξουσία αντιμετώπιζε προβλήματα νομιμοποίησης. Στις 22 Μαρτίου του 2012, έναν μήνα πριν από τις επικείμενες εκλογές, στρατιωτικοί καθαίρεσαν τον Πρόεδρο Touré από την εξουσία, και όρισαν μια προσωρινή κυβέρνηση. Τέλος, μετά από απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον της τελευταίας, οι στρατιωτικοί ανακατέλαβαν την εξουσία.

Λόγω πίεσης από τη Δυτικοαφρικανική Οικονομική και Νομισματική Ένωση (Economic Community of West African States, E.C.O.W.A.S.) για επιβολή κυρώσεων, οι πραξικοπηματίες συμφώνησαν να παραδώσουν την εξουσία σε μια μεταβατική κυβέρνηση, αυτή του Cheick Modibo Diarra (Aljazeera.com, 2013). Τον Οκτώβριο του 2012 την εξουσία απέκτησε ο Django Sissoko, ενώ οι εκλογές του Απριλίου του 2013 διεξήχθησαν μόλις στα τέλη του Ιουλίου του ίδιου έτους.

Ο ισλαμιστικός παράγοντας

Οι επαναστάσεις των Tuareg -ήδη από τη δεκαετία του 1990- και οι διατάξεις των προηγούμενων συμφωνιών ειρήνης, που περιλάμβαναν την αποστρατιωτικοποίηση του βόρειου Μάλι, δημιούργησαν ένα κενό ισχύος στην περιοχή, το οποίο εκμεταλλεύτηκαν τρομοκρατικές οργανώσεις. Τέτοιο παράδειγμα είναι η Salafist Group for Preaching and Combat (G.S.P.C.), η οποία είχε εδραιώσει την παρουσία της στο Μάλι από το 2003 (Chauzal & van Damme, 2015).

Έτσι, κατά τη διάρκεια του 2012, εξτρεμιστικές ισλαμιστικές οργανώσεις -όπως η Ansar Dine, με ηγέτη τον Iyad Ag Ghaly- αναδύθηκαν σταδιακά, και τελικά υπερίσχυσαν. Η κυβέρνηση του Μάλι είχε κατηγορήσει τους Tuareg για συνεργασία με τις οργανώσεις αυτές, κάτι το οποίο οι ίδιο είχαν απορρίψει (Aljazeera.com, 2012). Μάλιστα, ανεξαρτήτως των αρχικών τους σχέσεων, κατά τη διάρκεια της ένοπλης σύγκρουσης αναδείχθηκαν οι διαφορές των επιδιώξεων του M.L.N.A. και των ακραίων ισλαμιστικών οργανώσεων. Συγκεκριμένα, το M.L.N.A. είχε ως στόχο τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους στο βόρειο Μάλι, ενώ εξτρεμιστικές οργανώσεις, όπως η Ansar Dine, στόχευαν στη δημιουργία ενός ενοποιημένου κράτους, στο οποίο θα ίσχυε ο ισλαμικός νόμος, η Sharia (Stanford University, 2016). Μέχρι το τέλος του 2012 η απειλή των τζιχαντιστών ισχυροποιήθηκε, καθώς έφτασαν να διατηρούν το 50% της επικράτειας της χώρας (Chauzal & van Damme, 2015). Υποστηρίζεται, μάλιστα, πως η Ansar Dine είχε σχέσεις με την Al-Qaeda in the Islamic Maghreb (A.Q.I.M.) (Aljazeera.com, 2012). Οι εν λόγω εξτρεμιστές ισλαμιστές κατέστρεψαν ολοσχερώς το μαυσωλείο του Timbuktu, το οποίο εθεωρείτο ένα από τα προστατευόμενα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της U.N.E.S.C.O (Sandner, P., 2015).

Διεθνής επέμβαση

Τον Νοέμβριο του 2012, η E.C.O.W.A.S. αποφάσισε τη συγκέντρωση 3.300 στρατευμάτων από τα κράτη-μέλη του οργανισμού, ως στήριξη στις κρατικές ένοπλες δυνάμεις (Un.org, n.d.). Τον Ιανουάριο του 2013, όμως, οι δυνάμεις των εξτρεμιστών κατέκτησαν την πόλη Konna, η οποία βρίσκεται σε σχετικά μικρή απόσταση από την πρωτεύουσα, και κατευθύνθηκαν προς την τελευταία. Αδυνατώντας να προστατεύσει το ίδιο της το κράτος, η κυβέρνηση του Μάλι απευθύνθηκε στο Συμβούλιο Ασφάλειας και στη Γαλλία, ζητώντας από τη χώρα αυτή στρατιωτική σύμπραξη εναντίον των εξτρεμιστών (Aljazeera.com, 2012). Οι Γάλλοι, έχοντας συμφέρον για τη διατήρηση της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Αφρικής, ανέλαβαν δράση. Η γαλλική επιχείρηση Serval, με τη συμμετοχή -αρχικώς- 2.500 στρατιωτών, απομάκρυνε τους εξτρεμιστές ισλαμιστές από την περιοχή κοντά στην πρωτεύουσα, και ανακατέλαβε τις περισσότερες πόλεις που βρίσκονταν υπό ισλαμιστική κατοχή (Aljazeera.com, 2013). Η επιχείρηση εξουσιοδοτήθηκε αναδρομικά από το Συμβούλιο Ασφάλειας, και τερματίστηκε τον Ιούνιο του 2014 (Erforth, B., 2017).

Περαιτέρω, το Συμβούλιο Ασφάλειας εξουσιοδότησε την United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali (M.I.N.U.S.M.A.) να στηρίξει την πολιτική διαδικασία στο Μάλι, να προστατεύσει τον άμαχο πληθυσμό και τις υποδομές, καθώς και να διασφαλίσει την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Η αποστολή αυτή συνεχίζει τη λειτουργία της μέχρι και σήμερα (Un.org, n.d.).

Σύγχρονες εξελίξεις και συμπεράσματα

Τον Ιούνιο του 2013 υπεγράφη συμφωνία κατάπαυσης πυρός μεταξύ των Tuareg και της μεταβατικής κυβέρνησης, η οποία, όμως, δεν ήταν μακρόβια. Στα τέλη του Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, η προαναφερθείσα κατάπαυση πυρός έπαψε να ισχύει λόγω των αψιμαχιών μεταξύ των κρατικών δυνάμεων και των ανταρτών (Sandner, P., 2015). Οι εντάσεις επαναλήφθηκαν τον Μάιο του 2014, όταν το M.L.N.A. ανακατέλαβε ορισμένες πόλεις στο βόρειο Μάλι. Ωστόσο, και η ομάδα αυτή υπέγραψε, τελικά, συμφωνία κατάπαυσης πυρός (Sandner, P., 2015).

Οι συζητήσεις μεταξύ των Tuareg -που εκπροσωπούνταν πλέον από τον Coordination of Azawad Movements (C.M.A.)- και των κρατικών αρχών διήρκεσαν από τον Ιούλιο του 2014, έως και τον Μάρτιο του 2015. Τον Μάιο του 2015, ο C.M.A. υπέγραψε μια προκαταρκτική συμφωνία, η οποία αναφέρεται σε παραχώρηση μεγαλύτερης αυτονομίας στην εθνοτική ομάδα, ζητώντας, όμως, περαιτέρω διαπραγματεύσεις (Aljazeera.com, 2015). Μέχρι και σήμερα, για την εφαρμογή της συμφωνίας αυτής -που αφορά τη συμμετοχή των Tuareg στην παροχή ασφαλείας στην περιοχή, την ένταξή τους στον κύριο κορμό του κράτους, καθώς και έναν ενδεχόμενο αφοπλισμό τους- δεν έχουν γίνει σημαντικά βήματα (Aljazeera.com, 2015). Ωστόσο, ειρηνικές συζητήσεις αναμένεται να διεξαχθούν μεταξύ των δύο πλευρών στα τέλη του Μαρτίου του 2017, στις οποίες ο C.M.A. δέχτηκε να συμμετάσχει, μετά από αρχική άρνησή του (ModernGhana.com, 2017).

Μετά την υπογραφή της συμφωνίας του 2015 για κατάπαυση πυρός, το ζήτημα της αυτονομίας των Tuareg έχει παραμείνει στάσιμο. Η συμφωνία δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως και, έτσι, οι μακροπρόθεσμοι στόχοι που έχουν τεθεί -όπως η ενσωμάτωση των βορείων περιοχών στο κράτος-, και που θα συνέβαλαν στην ενοποίηση του Μάλι και την αποφυγή μελλοντικών συγκρούσεων, δεν μπορούν να υλοποιηθούν. Προς το παρόν, διατηρείται μια εύθραυστη ειρήνη μεταξύ των δύο πλευρών. Ωστόσο, η ειρήνη αυτή δεν πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως μια αυτονόητη κατάσταση. Στο παρελθόν, συμφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών είχαν επανειλημμένως υπογραφεί, αλλά δεν τηρήθηκαν, με αποτέλεσμα να αναζωπυρωθεί η σύγκρουση, γεγονός που δεν αποκλείει την επανεμφάνιση συγκρουσιακών καταστάσεων μέσα στα επόμενα χρόνια.

Η κατάσταση στο Μάλι περιπλέκεται περαιτέρω λόγω της δράσης ισλαμιστικών εξτρεμιστικών οργανώσεων, οι οποίες έχουν αποκτήσει ισχυρά ερείσματα ακόμη και στις κεντρικές περιοχές του κράτους. Ενδεικτικά αναφέρονται οι εξής πρόσφατες ενέργειές τους: η επίθεση στο ξενοδοχείο Radisson Blu Hotel στη Bamako, και στη στρατιωτική βάση της M.I.N.U.S.M.A. τον Νοέμβριο του 2015, οι εντάσεις στις εκλογές του Νοεμβρίου του 2016, καθώς και η επίθεση στη στρατιωτική βάση του Gao. Μάλιστα, μόνο το 2016, οι επιθέσεις εναντίον των κυανόκρανων ανήλθαν σε τουλάχιστον 75 (Human Rights Watch, 2017).

Τέλος, πέραν όλων των υπολοίπων θεμάτων, η κυβέρνηση του Μάλι, εκτός από τα αιτήματα των Tuareg για αυτονομία και το πρόβλημα των τζιχαντιστών, έχει να αντιμετωπίσει και το ζήτημα της τροφής (food security), το οποίο αποτελεί έναν πολλαπλασιαστή των απειλών, ιδιαίτερα σε φτωχές και ασταθείς χώρες.

 

Πηγές:

  1. Encyclopedia Britannica. (1988). French West Africa. [online] Available at: https://www.britannica.com/place/French-West-Africa [Accessed 3 Apr. 2017].
  2. CIA – World Factbook, (2017). [online] AFRICA: MALI. Available at: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ml.html [Accessed 3 Apr. 2017].
  3. WorldAtlas, (2016). Largest Ethnic Groups In Mali. [online] Available at: http://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-mali.html [Accessed 2 April 2017].
  4. Chauzal, G. & van Damme, T., (2015). The roots of Mali’s conflict Moving beyond the 2012 crisis. [online] Available at: https://www.clingendael.nl/sites/default/files/The_roots_of_Malis_conflict.pdf [Accessed 2 April 2017].
  5. Keita, K., (1998). CONFLICT AND CONFLICT RESOLUTION IN THE SAHEL: THE TUAREG INSURGENCY IN MALI.  [online] Available at: http://ssi.armywarcollege.edu/pdffiles/pub200.pdf [Accessed 2 April 2017].
  6. Al Jazeera , (2013). Timeline: Mali since independence. [online] Available at: http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/03/2012322111037483270.html [Accessed 2 April 2017].
  7. Al Jazeera, (2012). Tuaregs claim ‘independence’ from Mali[online] Available at: http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/04/20124644412359539.html [Accessed 2 April 2017].
  8. Al Jazeera , (2012). Explainer: Tuareg-led rebellion in north Mali. [online] Available at: http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/03/201232211614369240.html [Accessed 2 April 2017].
  9. Stanford University , (2016). Ansar Dine[online] Available at: http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/437 [Accessed 2 April 2017].
  10. Sandner, P., (2015). Timeline of the crisis in Mali. [online] Available at: http://www.dw.com/en/timeline-of-the-crisis-in-mali/a-18453016 [Accessed 2 April 2017].
  11. United Nations Peacekeeping , (n.d.) MINUSMA United Nations Stabilization Mission in Mali. [online] Available at: http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/minusma/background.shtml [Accessed 2 April 2017].
  12. Al Jazeera, (2013). Mali seeks France help against rebel advances[online] Available at: http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/20131111454291579.html [Accessed 2 April 2017].
  13. Al Jazeera , (2013). France to increase troops in Mali invasion. [online] Available at: http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/2013115111615552200.html [Accessed 2 April 2017].
  14. Erforth, B., (2017). The Rocky Road to Stability: Mali 4 Years after the French Intervention. [online] Available at: http://foreignpolicyblogs.com/2017/01/12/mali-after-the-french-intervention/ [Accessed 2 April 2017].
  15. Al Jazeera , (2015). Malian rivals sign peace deal. [online] Available at: http://www.aljazeera.com/news/2015/06/malian-rivals-sign-peace-deal-150620173301883.html [Accessed 2 April 2017].
  16. Al Jazeera, (2015). Mali rebels doubtful over new peace deal. [online] Available at: http://www.aljazeera.com/blogs/africa/2015/06/mali-rebels-doubtful-peace-deal-150617134906740.html [Accessed 2 April 2017].
  17. AFP, (2017). Mali’s former rebels agree to join peace conference. [online] Available at: https://www.modernghana.com/news/764865/malis-former-rebels-agree-to-join-peace-conference.html [Accessed 2 April 2017].
  18. Human Rights Watch , (2017). Mali: Islamist Group Abuses, Banditry Surge. [online] Available at: https://www.hrw.org/news/2017/01/18/mali-islamist-group-abuses-banditry-surge [Accessed 2 April 2017].

Tagged under:

Τεταρτοετής φοιτήτρια στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu/

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This