Η άνοδος του Ευρωσκεπτικισμού

Μήπως η Ευρωπαϊκή Ένωση (EE) τελικά δεν εξυπηρετεί τους σκοπούς για τους οποίους δημιουργήθηκε; Πολλοί είναι εκείνοι (ανάμεσά τους και κάποια κράτη-μέλη ιδρυτές) που αμφισβητούν τον θεσμό της ΕΕ σήμερα.

Ο Ευρωσκεπτικισμός είναι μια πολιτική ιδεολογία, η οποία εμφανίστηκε σχετικά πρόσφατα στους κόλπους της Ευρώπης. Μια ιδεολογία που εκφράζει αμφιβολία ή αμφισβήτηση προς το θεσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, αναλόγως από ποια χώρα και κατά τη διάρκεια ποιάς περιόδου εκφράζεται, λαμβάνει διαφορετικές διαστάσεις – από μια απλή δυσπιστία ως προς την αποτελεσματικότητα της Ένωσης, μέχρι και πρόταση υπέρ της διάλυσής της. Η Δανία, η Αυστρία, το Βέλγιο, η Ισπανία, αλλά κυρίως η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι χώρες με έντονο Ευρωσκεπτικισμό. Χαρακτηριστικά, στις ευρωεκλογές του 2014 το ευρωσκεπτικιστικό κόμμα UKIP ήρθε πρώτο στην καταμέτρηση ψήφων, συγκεντρώνοντας ποσοστό μεγαλύτερο του 27% και καταλαμβάνοντας 24 έδρες. [1] Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την ανακοίνωση του Πρωθυπουργου της Αγγλίας David Cameron πως το 2017 θα πραγματοποιηθεί δημοψήφισμα στο οποίο οι Βρετανοί πολίτες θα αποφασίσουν την παραμονή τους ή την έξοδο τους από την Ευρωπαϊκη Ένωση, μαρτυρά πως η αμφισβήτηση προς την ΕΕ ολοένα και αυξάνεται. [2]

Συνειδητοποιούμε, λοιπόν, πως στην  Ευρώπη, κυρίως μετά τις τελευταίες αυτές ευρωεκλογές του 2014, εμφανίζεται μια ιδιαίτερη προτίμηση  των πολιτών προς τις  ευρωσκεπτικιστικές προτάσεις. Το γεγονός αυτό, αφενός, φαίνεται απειλητικό για την ενότητα της ΕΕ, αφετέρου δύναται να προσφέρει τις βάσεις για έναν επαναπροσανατολισμό των υπέρμαχων, με στόχο μια υγιέστερη Ένωση.

Ποια είναι, όμως, τα πραργματικά αίτια του Ευρωσκεπτικισμού;

Μια από τις κύριες αιτίες που μπορούν να εξηγήσουν την άνοδο αυτής της ιδεολογίας είναι η έμφαση που δίνεται από τα ενωσιακά όργανα στην οικονομική ενοποίηση έναντι της πολιτικής. Η πολιτική ένωση θα πρέπει να προηγείται της οικονομικής, γιατί είναι αναγκαίο τα κράτη-μέλη να συνυπάρχουν αρμονικά δίχως πολιτικά χάσματα τα οποία δυσκολεύουν την διαδικασία επίλυσης των διαφορών τους και της θέσπισης των κανόνων λειτουργίας. Στο πλαίσιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) όμως δεν έγινε κάτι τέτοιο. Η οικονομική ενοποίηση έγινε βιαστικά, αμέσως μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου (1991), ενισχύοντας την προσπάθεια των ισχυρότερων κρατών – μελών της Ένωσης να επιταχύνουν τις διαδικασίες ενοποίησης και να γεφυρώσουν το πολιτικό και οικονομικό χάσμα που άφησε ο ψυχρός πόλεμος. [3]
Οι συνέπειες της βιασύνης αυτής είναι ορατές σήμερα, όπως μαρτυρούν τα αποτελέσματα της οικονομικής κρίσης που ροκανίζουν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα και έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων σε αυτό.

Σε συνδυασμό με το χάσμα που προαναφέρθηκε, η παγκόσμια οικονομική κρίση και οι βαρύτατες συνέπειές της για όλα ανεξαιρέτως τα κράτη μέλη εντείνουν το αίσθημα αμφισβήτησης προς την ΕΕ. Πρωταρχικός σκοπός της δημιουργίας της Ένωσης ήταν η ειρηνική διαβίωση των κρατών μελών της, καθώς και η συνεχής προσπάθεια για την από κοινού επίτευξη προόδου και ευημερίας. Η παγκόσμια οικονομική κρίση όχι μόνο φανέρωσε τις αδυναμίες της κοινής νομισματικής και οικονομικής πολιτικής, αλλά λόγω των οικονομικών καταστροφών που προκλήθηκαν από αυτή τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και στα πλαίσια της ΕΕ, αρκετοί Ευρωπαίοι πολίτες άρχισαν να σκέφτονται πως η τόσο στενή σύνδεση των οικονομιών δεν ωφελεί πάντα. Οι αλληλένδετες οικονομίες της Ένωσης σίγουρα συμβάλλουν στη μείωση της άνισης ανάπτυξης, καθώς και διευκολύνεται η ανοδική πορεία των κρατών μελών, παρασυρόμενη από τις πιο ισχυρές οικονομίες. Έτσι, οι πιο ισχυρές οικονομικά χώρες έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν θετικά τις συνεργαζόμενες με αυτές χώρες, συμβάλλοντας στην καλυτέρευση της οικονομικής τους κατάστασης. Η σχέση αυτή όμως λειτουργεί και αμφίδρομα. Σε περιόδους ύφεσης οι χώρες που θα πληγούν περισσότερο θα μεταδώσουν πολύ γρήγορα, λόγω των αλληλένδετων οικονομιών, τα αρνητικά αποτελέσματα της ύφεσης σε γειτονικές χώρες, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός ντόμινο. Στη συνέχεια, λόγω της κοινής οικονομικής και νομισματικής πολιτικής, η κάθε χώρα δεν μπορεί να λάβει τα μέτρα που αρμόζουν στην κατάστασή της, ώστε να βγει από την ύφεση σε εθνικό επίπεδο. Αντιθέτως, θα πρέπει να ληφθούν αποφάσεις και μέτρα σε συλλογικό επίπεδο, τα οποία θα αφορούν όλα τα κράτη μέλη της ΟΝΕ, πράγμα που αποκλείει την εφαρμογή εσωτερικών μέτρων που θα μπορούσαν να βοηθήσουν μια χώρα να βγει πιο γρήγορα από την ύφεση, πχ. Η υποτίμηση του νομίσματος στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους της ΟΝΕ, παρόλο που θα μπορούσε να αποβεί σωτήρια για μια χώρα, καθώς θα αύξανε τα έσοδά της σε μικρό χρονικό διάστημα, είναι αδύνατη εφόσον όλα τα κράτη μέλη έχουν κοινό νόμισμα το ευρώ.
Ο Ευρωπαίος πολίτης νιώθει πολύ μακριά από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η μόνη επαφή που έχουν οι πολίτες με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μέσω των όσων προβάλλονται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Οι ειδήσεις αυτές όμως μπορεί να είναι παραπλανητικές κάποιες φορές, αποκρύπτοντας μέρος της αλήθειας ή παρουσιάζοντας μονόπλευρα την είδηση, καλλιεργώντας την παραπληροφόρηση και την προπαγάνδα στους πολίτες.
Το βασικότερο μειονέκτημα της πληροφόρησης από τα ΜΜΕ είναι πως παρουσιάζεται μεν η είδηση, αλλά όχι το υπόβαθρο ώστε οι πολίτες να καταλάβουν σφαιρικά τα γεγονότα. Μια πιθανή λανθασμένη άποψη της πραγματικότητας, λοιπόν, που έχουν τη δύναμη να δημιουργήσουν τα ΜΜΕ στους πολίτες, μπορεί να αποβεί μοιραία για την αύξηση του Ευρωσκεπτικισμού στους κόλπους της Ευρώπης. Μιας Ευρώπης που είχε ως πρωταρχικό σκοπό της την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας και της αλληλεγγύης, ελαχιστοποιώντας έτσι το ενδεχόμενο συγκρούσεων. [4]  Σήμερα παρατηρούμε πως ορισμένες χώρες ωφελούνται οικονομικά από τις υπόλοιπες χωρίς να απολαμβάνουν όλες τον ίδιο βαθμό ανάπτυξης, δημιουργώντας, έτσι, έριδες μεταξύ των κρατών μελών.
Πολλοί είναι οι επικριτές του ευρωπαϊκού οικοδομήματος που υποδεικνύουν και αποδοκιμάζουν το δημοκρατικό έλλειμμα της ΕΕ, δηλαδή τη μη συμμετοχή των ευρωπαίων πολιτών στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων, πέρα από την εκλογή αντιπροσώπων τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. [5] Πιστεύουν πως οι διακηρύξεις περί ισότητας και δημοκρατίας δεν εφαρμόζονται στην πράξη, καθώς οι πολίτες δεν έχουν λόγο στην επικύρωση ή μη των αποφάσεων που λαμβάνουν τα ευρωπαϊκά όργανα.
Και ποιες οι επιπτώσεις του;

Η άνοδος των ακροδεξιών κομμάτων, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αποτελεί ένα απο τα ιδιαίτερης σημασίας αποτελέσματα ενίσχυσης του Ευρωσκεπτικισμού. Οι πολίτες, αγανακτισμένοι με τις πολιτικές της Ένωσης, στρέφονται σε ακραία κόμματα τα οποία εκφράζουν την έξοδο των κρατών μελών που εκπροσωπούν την ΕΕ και την εφαρμογή μιας πολιτικής που συντελεί αποκλειστικά στην ανάπτυξη της εκάστοτε χώρας. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το γαλλικό κόμμα «Εθνικό Μέτωπο» της Μαρίν Λεπέν, το οποίο κερδίζει όλο και μεγαλύτερο ποσοστό στη Γαλλία, ενώ αντίστοιχα στη Μεγάλη Βρετανία κερδίζει έδαφος το αντιευρωπαϊκό δεξιό εθνικιστικό Κόμμα Ανεξαρτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου (UKIP) με επικεφαλής τον Νάιτζελ Φάρατζ. Στις ευρωεκλογές του 2014 το Εθνικό Μέτωπο της Λεπέν ήρθε πρώτο με ποσοστό 25% , ενώ το Βρετανικό UKNP άγγιξε σχεδόν το 27%, δίνοντας ένα ηχηρό μήνυμα εναντίον των πρακτικών της Ένωσης και κάνοντας ακόμη πιο αισθητή την παρουσία του Ευρωσκεπτικισμού. Ανησυχητικό είναι το γεγονός πως τα ποσοστά αυτά προέρχονται από δυο κόμματα χωρών που πρωτοστάτησαν στη δημιουργία της ΕΕ. [6]
Μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο οι ηγέτες των κρατών είχαν στα χέρια τους μια Ευρώπη κατακερματισμένη, ταλαιπωρημένη από συνεχείς και χρόνιους πολέμους. Ένα χρόνο αργότερα, το 1946, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο τότε Πρωθυπουργός της Βρετανίας, πρότεινε ως λύση «να αναδημιουργήσουμε την Ευρωπαϊκή Οικογένεια και να της εξασφαλίσουμε μια δομή μέσα στην οποία θα μπορεί να ζήσει με ειρήνη, ασφάλεια και ελευθερία … ένα είδος Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης». Χρόνια μετά τη διακήρυξη αυτή και τις προσπάθειες των πρωτεργατών της Ένωσης (Σουμάν, Αντενάουερ, Ντε Γκάσπερι, Σπάακ) να πραγματοποιήσουν αυτό το δύσκολο έργο της ενοποίησης της Ευρώπης, το όραμα του Τσόρτσιλ παραμένει ακόμη όραμα. [7] Η ραγδαία άνοδος του ευρωσκεπτικισμού, όπως είναι αναμενόμενο, κάνει την πραγματοποίηση του οράματος μιας ενωμένης Ευρώπης να φαίνεται ένα άπιαστο όνειρο.

Τίποτα, όμως, δεν είναι δεδομένο ακόμα. Οι προσπάθειες τόσο των ηγετών της κάθε χώρας, αλλά και της ίδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα είναι καρποφόρες. Με πρωτοβουλία της Ένωσης, αλλά και εθνικών παραγόντων, ενημερωτικές εκδηλώσεις, σεμινάρια, προσομοιώσεις της λειτουργίας της ΕΕ κλπ, οι ευρωπαίοι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να σχηματίσουν μια ολοκληρωμένη άποψη για την ΕΕ, βασισμένη σε επίσημα στοιχεία και πληροφορίες, έχοντας τη δυνατότητα να παρακολουθούν τις εξελίξεις από μια πιο αντικειμενική σκοπιά και να τίθενται υπέρ ή κατά της Ένωσης αφού την έχουν γνωρίσει. Κατά τον ίδιο τρόπο πρωτοβουλίες από την πλευρά των ευρωπαίων ηγετών θα ήταν ωφέλιμο να ληφθούν όσον αφορά την ενίσχυση τόσο της συμμετοχής των πολιτών στις εκλογές αντιπροσώπων τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όσο και της περαιτέρω συμμετοχής τους στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων – μέσω π.χ. της σύστασης μιας διαδικτυακής πλατφόρμας στην οποία οι πολίτες θα μπορούν να ψηφίζουν υπέρ ή κατά μιας απόφασης, ή ενός νομοσχεδίου που συζητιέται στα πλαίσια της Ένωσης. Έτσι το δημοκρατικό έλλειμμα θα μειωθεί και οι πολίτες θα έχουν πλέον κύριο λόγο στη λήψη αποφάσεων.

Μπορεί, άραγε να δημιουργήθει μια Ευρώπη της ενότητας και της αλληλεγγύης όπου ο σχετικός πλούτος δεν αποτελεί κύριο αποθεματικό ισχύος στο διεθνές σύστημα;

 

1.http://www.europarl.europa.eu/elections2014-results/el/country-results-uk-2014.html

2.http://www.protothema.gr/world/article/252192/kameron-dhmopshfisma-gia-thn-paramonh-ths-vretanias-sthn-ee-mexri-to-2017/

3.Ήφαιστος, Π. (2010) Διπλωματία και στρατηγική των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων: Γαλλίας, Γερμανίας, Μεγάλης Βρετανίας, 9η χιλιάδα, Εκδόσεις Ποιότητα

4.http://europa.eu/about-eu/basic-information/about/index_el.htm

5,7Μούσης Ν.(2011), Ευρωπαϊκή Ένωση: Δίκαιο, Οικονομία, Πολιτική. 13η έκδοση. Διαθέσιμο στο: http://www.europedia.moussis.eu/books/Book_2/4/09/05/index.tkl?lang=gr&s=1&e=10

6.http://www.europarl.europa.eu/elections2014-results/el/country-results-uk-2014.html

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest