Η αιματηρή επέκταση του κομμουνισμού στο Αφγανιστάν πριν τη Σοβιετική εισβολή

Ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα, το Αφγανιστάν ανήκε στη Σοβιετική σφαίρα επιρροής, καθώς η Ρωσία είχε τροφοδοτήσει με πολεμικά εφόδια και χρήματα την Αφγανική αντίσταση εναντίον των Βρετανών αποικιοκρατών. Από το 1919 κι έπειτα, επικρατούν Αφγανικό καθεστώς υπήρξε ένα είδος κοσμικής βασιλείας. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, ο βασιλιάς Mohammed Zahir Shah εγκαινίασε ορισμένες πολιτειακές μεταρρυθμίσεις, επιτρέποντας έτσι την ανάπτυξη αρκετών πολιτικών κινήσεων. Μία εξ αυτών υπήρξε το ενιαίο Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα του Αφγανιστάν, η διαμόρφωση του οποίου θεωρείται τομή στη φιλοσοβιετική ιστορία της χώρας.

H κομματική σημαία του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος του Αφγανιστάν.

Το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα αποτέλεσε ένα μαρξιστικό κόμμα με έντονες Σοβιετικές τάσεις και πιθανές διασυνδέσεις με την K.G.B. Διαρθρώθηκε σε δύο αντίπαλες -και συχνά αντικρουόμενες λόγω κοινωνικών και πολιτικών διαφορών- παρατάξεις: Khalq (Λαός) και Parcham (Λάβαρο-Σημαία). Η μοναδική στιγμή συνεργασίας τους στον ρου της ιστορίας υπήρξε η συσπείρωσή τους εναντίον του Προέδρου Mohammed Daoud Khan, το 1977.

Τον Απρίλιο του 1973, το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα εδραιώθηκε στην πολιτική Αφγανική αρένα χάρη στο αναίμακτο πραξικόπημα του Mohammed Daoud Khan, ξαδέλφου του βασιλιά Mohammed Zahir Shah. Ανατρέποντας την, από το 1933 έως τότε, στασιμότητα του πολιτεύματος, επιτηδευμένη από τον βασιλιά Zahir ως «συνταγματική βασιλεία», ο Daoud Khan προκάλεσε την πτώση του Συντάγματος και την ανακήρυξη του Αφγανιστάν σε αβασίλευτη δημοκρατία (Republic of Afganistan). Προς επίρρωση του πραξικοπήματος, σύμμαχος και βοηθός του Daoud Khan υπήρξε η μία εκ των δύο φραξιών του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος του Αφγανιστάν, η Parcham. Ο νέος αυτοανακηρυχθείς Πρόεδρος του Αφγανιστάν, εις ανταπόδοση της κομμουνιστικής αρωγής, διόρισε επτά κομμουνιστές υπουργούς-μέλη της Parcham στη νεοσύστατη κυβέρνησή του. Ωστόσο, η διακυβέρνηση του Daoud Khan σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί δημοκρατική. Συγκεκριμένα, ο νέος Πρόεδρος ανέστειλε τις συνταγματικές ελευθερίες, και εξαπέλυσε κύμα καταστολής εναντίον αντικαθεστωτικών, με αποκορύφωμα τη φυλάκιση -με την κατηγορία της συνωμοσίας- του φιλελεύθερου ηγέτη Hashim Maiwandwal, πρώην Πρωθυπουργού της χώρας μεταξύ 1965-1967, και αντιπάλου δέοντος του Daoud Khan στην πολιτική αρένα. Λίγες μέρες αργότερα, ο τελευταίος βρέθηκε νεκρός στο κελί του, με την «επίσημη» εκδοχή να κάνει λόγο για αυτοκτονία.

H σταδιακή παροχή ελευθεριών στις γυναίκες από το καθεστώς του Daoud Khan αποτέλεσε μία από τις εκσυγχρονιστικές κινήσεις του.

Κατά τα επόμενα χρόνια μετά το πραξικόπημα, ο Daoud Khan στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στη Μόσχα, λόγω του περιορισμένου λαϊκού ερείσματός του. Επομένως, η ανάμιξη της Μόσχας στα εσωτερικά ζητήματα του Αφγανιστάν υπήρξε συνεχής. Το Κρεμλίνο δεν επρόκειτο να χάσει την ιστορική ευκαιρία πολιτικής μετατροπής του κράτους αυτού σε Σοβιετικό δορυφόρο.

Ωστόσο, ιδίως μετά το 1975, ο Daoud Khan άρχισε σταδιακά να απομακρύνεται από την Ε.Σ.Σ.Δ. Αντίθετα, στράφηκε στις Η.Π.Α., στη Σαουδική Αραβία και στο Ιράν, ενώ προσπάθησε να εξυγιάνει το εκάστοτε πολιτικό σύστημα από τις έντονες φιλοσοβιετικές -και συχνά αντίθετες στα εθνικά συμφέροντα- τάσεις. Αποκορύφωμα της αποσχιστικής πολιτικής του Αφγανού Προέδρου από την Ε.Σ.Σ.Δ. υπήρξε η έντονα κατακριτέα στάση του απέναντι σε πρόταση του Σοβιετικού Προέδρου Brezhnev περί αποστολής Σοβιετικών συμβούλων στο Αφγανιστάν, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του Daoud Khan στη Μόσχα, τον Απρίλιο του 1977. Συγκεκριμένα, ο τελευταίος υπενθύμισε στον Πρόεδρο Brezhnev ότι το Αφγανιστάν θα παραμείνει ανεξάρτητο και ελεύθερο κράτος, και δεν θα μετατραπεί σε Σοβιετικό προτεκτοράτο.

Η Μόσχα αντέδρασε άμεσα στην πιθανότητα επικείμενης απώλειας ελέγχου του Αφγανιστάν. Συγκεκριμένα, ξεκίνησε εκστρατεία συσπείρωσης των -δύο έως τότε- αντικρουόμενων φραξιών του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος εναντίον του Προέδρου Daoud Khan, η οποία κατέληξε σε πραξικόπημα και κατάλυση του πολιτεύματός του, τον Απρίλιο του 1978. Κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος, οι Αφγανοί κομμουνιστές ονόμασαν την εν λόγω κίνηση «Απριλιανή επανάσταση», ή αλλιώς Επανάσταση Saur (ταύρος). Συγκεκριμένα, η όλη επιχείρηση κατάληψης του Προεδρικού Μεγάρου διήρκεσε 12 ώρες, ενώ ο Daoud Khan και τα 17 μέλη της οικογένειάς του, αρνούμενοι να παραδοθούν, εξοντώθηκαν την επόμενη μέρα.

Ακολούθησε η δολοφονία 3.000 μη σταλινικών στρατιωτών, καθώς και η εξαπόλυση διώξεων εναντίον οποιουδήποτε τύχαινε οπαδός του παλαιού καθεστώτος, γεμίζοντας τις φυλακές με περί τους 20.000 κρατουμένους. Πρωτοστάτες του πραξικοπήματος υπήρξαν οι ηγέτες μίας εκ των δύο φιλοσοβιετικών φραξιών, της Khalq. Άλλωστε, βασική διαφορά της τελευταίας με την Parcham απετέλεσε η άποψη επί του τρόπου ανατροπής του υπάρχοντος καθεστώτος, με στόχο την εφαρμογή του σοσιαλιστικού μοντέλου: η πρώτη, ως πιο «φιλομιλιταριστική», πρέσβευε τη βίαιη ανατροπή της εξουσίας, ενώ η δεύτερη υποστήριζε πιο μετριοπαθείς θέσεις, μέσω της σταδιακής αναμόρφωσης του πολιτικού συστήματος και της συνεργασίας με άλλες εθνικιστικές ομάδες, σε πρωτογενές τουλάχιστον επίπεδο. Έτσι, το 1978, την Πρωθυπουργία του Αφγανιστάν και την Προεδρία του επαναστατικού συμβουλίου αναλαμβάνει ο Nur Muhammad Taraki, ενώ Αντιπρόεδρος ορίζεται ο Hafizullah Amin.

Οι ηγέτες των δύο αντικρουόμενων φραξιών του Λαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος: από τα αριστερά, Nur Muhammad Taraki και Hafizullah Amin της Khalq, και στα δεξιά, Babrak Karmal της Parcham.

Η Σοβιετική Ένωση υπήρξε το πρώτο κράτος που αναγνώρισε το νέο καθεστώς. Και, μάλιστα, όχι μόνο το αναγνώρισε, αλλά συνεισέφερε στη σταθεροποίησή του. Χαρακτηριστική απόδειξη της Σοβιετικής αρωγής υπήρξε η αποστολή Σοβιετικών MiG προς βομβαρδισμό της πόλης Herat, όταν αυτή έπεσε στα χέρια των εξεγερμένων εναντίον της κομμουνιστικής εξουσίας πολιτών, το Μάρτιο του 1979.

Το νέο Αφγανικό καθεστώς προχώρησε άμεσα στην εφαρμογή του κομμουνιστικού προγράμματος, το οποίο, όμως, υποβάθμιζε θεμελιώδεις πολιτιστικές πλατφόρμες, εντατικοποιώντας τις αντιδράσεις. Ο Αφγανικός λαός ασφυκτιούσε λόγω της πολιτικής καταπίεσης. Η «κόκκινη δικτατορία» προχώρησε σε αντιθρησκευτικές ακρότητες: έντονες μεταβολές στο οικογενειακό δίκαιο, που αποτελούσε πυρήνα της εθνικής ταυτότητας του Αφγανικού λαού, και δημόσια καύση του Κορανίου σε πλατείες, καθώς δεν έλειψαν και οι ομαδικές δολοφονίες. Συγκεκριμένα, 130 Σιίτες σφαγιάστηκαν στις 6 Ιανουαρίου του 1979, ενώ 1.700 κάτοικοι του χωριού Kerala εκτελέστηκαν με πολυβόλα το Μάρτιο της ίδιας χρονιάς. Στη φυλακή Pul-e-Charkhi, οι κρατούμενοι θάβονταν ζωντανοί, με το συνολικό αριθμό των εξοντωμένων να αγγίζει τις 12.000. Οι θρησκευτικές τελετές απαγορεύτηκαν σε κάθε πίστη, περιλαμβανομένης και της μικρής Εβραϊκής κοινότητας των 5.000 ατόμων, που κατοικούσαν κυρίως στην Kabul και την Herat, και αναζήτησαν άσυλο στο Ισραήλ. Βεβαίως, αυτά ήταν υποδεέστερης σημασίας γεγονότα, εφόσον το κομμουνιστικό καθεστώς θα εξασφάλιζε την επίτευξη της βασικής επιδίωξης της Ε.Σ.Σ.Δ.: την πλήρη απομάκρυνση του Αφγανιστάν από τη σφαίρα επιρροής των Η.Π.Α., που επισφραγίστηκε με τη δολοφονία του Αμερικανού Πρέσβη Αdolph Dubs, το 1979.

Mujahidin: αυτόκλητοι υπερασπιστές του Αφγανικού έθνους ενάντια στην κόκκινη δικτατορία.

Η έντονη αντιθρησκευτική τρομοκρατία οδήγησε στην εδραίωση μιας αντικαθεστωτικής θρησκευτικο-πολιτικής κίνησης: των Mujahidin. Οι τελευταίοι υφίσταντο ως πολιτική παράταξη περιορισμένου βεληνεκούς ήδη από τις αρχές του 1960, ενώ ριζοσπαστικοποιήθηκαν με την εμφάνιση της κόκκινης δικτατορίας. Συγκεκριμένα, από το 1978 κι εφεξής, οι Mujahidin αποτέλεσαν επαναστατικές Αφγανικές ομάδες ανταρτών, οι οποίοι, ωσεί «στρατιώτες του Θεού», θεωρούσαν εαυτούς ως αυτόκλητους υπερασπιστές της θρησκείας και της ταυτότητας του Αφγανιστάν απέναντι στην ολοένα αυξανόμενη θρησκευτική τρομοκρατία της κόκκινης δικτατορίας, βάσει του ιερού πολέμου Jihad. Οι Η.Π.Α., μαζί με την Κίνα, τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν, ακόμη και την Τσεχοσλοβακία, ανέλαβαν την οικονομική και πολεμική τροφοδοσία των ανταρτών. Οι Mujahidin είχαν μεγάλο λαϊκό έρεισμα, ενώ φανατικοί ομόθρησκοι από γειτονικές μουσουλμανικές χώρες συνέρρεαν εθελοντικά προς βοήθεια. Ένας εξ’ αυτών ήταν και ο Osama bin Laden, Σαουδάραβας από το Πακιστάν και εξίσου εξοπλισμένος από τους Αμερικανούς εναντίον των Σοβιετικών. Ωστόσο, λίγα χρόνια αργότερα επρόκειτο να στραφεί κατά των πρώτων.

Στον πολιτικό τομέα, οι ενδοκομματικές έριδες αναβίωσαν γρήγορα, προκαλώντας την καθαίρεση και δολοφονία του Nur Muhammad Taraki από τον Αντιπρόεδρο και στενό συνεργάτη του, Hafizullah Amin. Κατά τη διακυβέρνηση του τελευταίου, παρατηρήθηκε η παρουσία 5.000 Σοβιετικών συμβούλων στο Αφγανιστάν, και ιδιαιτέρως αυτή του Στρατηγού Ivan Pavlovsky, αρχηγού του Γενικού Επιτελείου των Σοβιετικών χερσαίων δυνάμεων. Ωστόσο, η έντονη πολιτική αστάθεια και η αδυναμία των κομμουνιστών να εδραιώσουν την εξουσία τους βύθιζαν ακόμη περισσότερο τη χώρα στον εμφύλιο. Τελικά, στις 27 Δεκεμβρίου 1979, και μετά από έκκληση της Αφγανικής κομμουνιστικής ηγεσίας, η επιχείρηση «Σίφουνας 333» τίθεται σε εφαρμογή, και τα Σοβιετικά στρατεύματα εισβάλλουν στο Αφγανιστάν.

Στιγμιότυπο από την εισβολή των Σοβιετικών στρατευμάτων στην Kabul.

Πηγές:

  1. Σβετλάνα Αλέξιεβιτς (2002) Οι Μολυβένιοι Στρατιώτες Μαρτυρίες Σοβιετικών για τον Πόλεμο στο Αφγανιστάν. Edited by Θ. Γωργιάδης. 1st en. Αθήνα, Σύγχρονοι Ορίζοντες.
  2. Andrey Volos (2011) Καταιγίδα στην Καμπούλ. Edited by Άγγελος Τσίκας, Μαρία Παναγοπούλου. 1st en. Αθήνα, Μοντέρνοι Καιροί.
  3. The Editors of Encyclopædia Britannica (2017) Afghanistan – civil war, communist phase (1978-92). Available at: https://www.britannica.com/place/Afghanistan/Civil-war-communist-phase-1978-92 (Accessed: 22 February 2017).
  4. The Editors of Encyclopædia Britannica (2017) Afghanistan – Mohammad Zahir shah (1933-73). Available at: https://www.britannica.com/place/Afghanistan/Mohammad-Zahir-Shah-1933-73 (Accessed: 22 February 2017).
  5. Braithwaite, C.R. (2013) Afgantsy: The Russians in Afghanistan 1979-89. pp. 11-36, New York, NY, United States: Oxford University Press, USA.
  6. Kakar, M. (1995) Afghanistan: The soviet invasion and the afghan response, 1979-1982. Available at: https://books.google.gr/books?id=QyTmFj5tUGsC&printsec=frontcover&dq=afghanistan&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjDwv-1gJvSAhWGHsAKHQGWA8wQ6AEIHDAB#v=onepage&q=afghanistan&f=false (Accessed: 22 February 2017).
  7. Μηχανή του χρόνου (2015) Η εισβολή των Ρώσων στο Αφγανιστάν. 15 χιλιάδες Σοβιετικοί έχασαν τη ζωή τους, αφήνοντας ένα εκατομμύριο νεκρούς Αφγανούς. Ο πόλεμος που δημιούργησε τον Οσάμα μπιν Λάντεν και το «Βιετνάμ της ΕΣΣΔ». Available at: http://www.mixanitouxronou.gr/i-isvoli-ton-roson-sto-afganistan-15-chiliades-sovietiki-echasan-ti-zoi-tous-afinontas-ena-ekatommirio-nekrous-afganous-o-polemos-pou-dimiourgise-ton-osama-bin-lanten-ke-to-vietnam-tis-essd/ (Accessed: 22 February 2017).
  8. Διονύσης Χόρχουλης «Ιστορία Μεταπολεμικού Κόσμου». Σημειώσεις: γ) οι εξελίξεις στο Αφγανιστάν έως το 1979 και δ) τα αίτια και οι συνέπειες της σοβιετικής εισβολής στο Αφγανιστάν, pp.6-9.
  9. Περιοδικό «Στρατιωτική Ιστορία», Τεύχος 62, Οκτώβριος 2001 «Η Εισβολή των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν και τα αίτια της ήττας τους», Ιωάννης Π. Σωτηρόπουλος.
  10. Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης Ε. (2012) «Η σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν», «Ιστορικά Θέματα», pp.99-100.
  11. LLC Revolvy (no date) Daoud Khan. Available at: https://www.revolvy.com/main/index.php?s=Daoud%20Khan&item_type=topic (Accessed: 22 February 2017).
  12. Courtois, S., Murphy, J., Kramer, M., Werth, N. and Panne, J.-L. (1999) The black book of communism: Crimes, terror, repression. 5th edn. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Tagged under:

Φοιτήτρια Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονικής. Συμμετοχή σε διάφορες προσομοιώσεις θεσμών των Ηνωμένων Εθνών με σημαντικές διακρίσεις. Μέλος της ELSA Θεσσαλονίκη με συμμετοχές σε διάφορες διοργανώσεις της. Ερωτευμένη με την διεθνή ιστορία και με την αλληλεξαρτηση της με την σύγχρονη πολιτική αρενα. Ενασχόληση με την εκμάθηση της ρωσικής γλώσσας. Λάτρης των ταξιδιών και της διεύρυνσης των πνευματικων-πολιτιστικών οριζόντων. Προσωπικό moto: If you set out to be liked you will accomplish nothing. Margaret Thatcher

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest