Η αμερικανική παρουσία στον Νίγηρα: Ποιος είναι ο ρόλος της και ποια η σημασία της στη Δυτική Αφρική

Στις 14 Οκτωβρίου 2017 έλαβε χώρα μια ένοπλη επίθεση στη δυτική αφρικανική χώρα του Νίγηρα -πιο συγκεκριμένα, 120 χιλιόμετρα μακριά από την πρωτεύουσα Niamey της χώρας-, αφήνοντας πίσω της νεκρούς 4 Αμερικανούς αξιωματικούς του αμερικανικού στρατού και 13 στρατιώτες από τον Νίγηρα. Το τραγικό αυτό περιστατικό ήταν ευρέως μεταδιδόμενο από τα ΜΜΕ στις ΗΠΑ και, γρήγορα, έγινε κύριο θέμα συζήτησης μετά τη δίχως ιδιαίτερα συναισθήματα απάντηση του Donald Trump στη γυναίκα ενός εκ των θυμάτων της επίθεσης. Ιδιαιτέρως μετά από αυτό το γεγονός, τα περισσότερα ΜΜΕ εστίασαν μόνο στο πώς χειρίστηκε και αντέδρασε ο Πρόεδρος στο συμβάν αυτό, και χάθηκε από το προσκήνιο το κύριο στοιχείο της όλης υπόθεσης. Πιο συγκεκριμένα, αυτό που αφέθηκε πίσω σε όλη αυτήν την ιστορία ήταν κυρίως ο λόγος του γιατί οι αμερικανικές δυνάμεις βρίσκονται στον Νίγηρα και στη Δυτική Αφρική -γεγονός που οδήγησε και στην εν λόγω συμπλοκή-, αλλά και γενικά σε όλη την αφρικανική ήπειρο.

Ιστορική αναδρομή και μετάβαση στο σήμερα

Το 2002, μερικούς μήνες μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα που πραγματοποιήθηκαν την 11η Σεπτεμβρίου στο Αμερικανικό Πεντάγωνο και στους Δίδυμους Πύργους, η τότε Διοίκηση του Προέδρου Bush έθεσε σε λειτουργία ένα -όχι και πολύ γνωστό στο ευρύ κοινό- σχέδιο καταπολέμησης της τρομοκρατίας, που ονομαζόταν “Σχέδιο Pan-Sahel” (Pan-Sahel Initiative), και περιλάμβανε τέσσερις χώρες της Δυτικής Αφρικής: τη Μαυριτανία, το Mali, τον Νίγηρα και το Chad. Το σχέδιο αυτό συστάθηκε από τις ΗΠΑ ούτως ώστε να συνεργαστούν οι ένοπλες δυνάμεις τους με τους στρατούς των προαναφερθεισών χωρών, με στόχο την παροχή στρατιωτικής βοήθειας και τεχνογνωσίας. Βέβαια, ο απώτερος σκοπός του όλου εγχειρήματος ήταν η καταπολέμηση των τρομοκρατικών ομάδων και οργανώσεων που αναδύθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Αφρικής. Επίσης, οι ΗΠΑ είδαν τις μεγάλες ερήμους της περιοχής ως ένα πιθανό μέρος το οποίο, με τη γεωγραφική του ποικιλομορφία, θα μπορούσε να βοηθήσει, αφενός, στην ανάπτυξη και δράση τρομοκρατικών οργανώσεων και ομάδων αλλά, αφετέρου, και στην εγκαθίδρυση των βάσεών τους εκεί, με σκοπό να εξαπολύσουν επιθέσεις ενάντια στα κράτη της Δυτικής Αφρικής, αλλά και σε χώρες εκτός της ηπείρου, σε Ευρώπη και Αμερική. Οι απειλητικές αυτές περιπτώσεις -όπως αποδείχθηκε και μεταγενέστερα- δεν ήταν καθόλου απίθανες και μη πραγματοποιήσιμες, υποβοηθούμενες από τα επίπεδα φτώχειας -τα οποία ανεβαίνουν συνεχώς στην ήπειρο- και από την κάκιστη λειτουργία των κρατικών μηχανισμών αυτών των χωρών, οι οποίες συνεχώς αμφιταλαντεύονται ανάμεσα στο status του εύθραυστου και του αποτυχημένου κράτους. Έτσι, όπως είναι εμφανές, υπήρχαν οι ιδανικές συνθήκες για τη δημιουργία οάσεων για τις τρομοκρατικές και ένοπλες δυνάμεις των περιοχών αυτών, αλλά για συνδεόμενες με την Al-Qaeda -όπως, για παράδειγμα, η “Al-Qaeda του Ισλαμικού Maghreb”- τρομοκρατικές ομάδες, παρά την αμερικανική και γαλλική παρουσία στην περιοχή. Επιπρόσθετα, ομάδες σαν και αυτές έθεσαν απειλές στις τοπικές αρχές και κυβερνήσεις αλλά, ταυτόχρονα, φαινόταν κάπως αδύνατο να επιτεθούν άμεσα σε περιοχές της Ευρώπης και της Αμερικής.

Παρ’όλα αυτά, οι ΗΠΑ συνέχισαν να βλέπουν ως απειλητικές και άκρως εχθρικές αυτές τις ομάδες. Έτσι, συνέχισαν να αυξάνουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή, δημιουργώντας το 2007 το “Ενωμένο Στρατηγικό Κέντρο για την Αφρικανική Ήπειρο” (Unified Command Center for the Continent) – καλούμενο, επίσης, κυρίως ως AFRICOM. Αυτό το Κέντρο, που διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στις δράσεις των ΗΠΑ στην Αφρική μέχρι και σήμερα -με πιο πρόσφατες αυτές που πραγματοποιήθηκαν στη Σομαλία, στο Mali και στο Σουδάν-, είναι υπεύθυνο για τις αμερικανικές επεμβάσεις σε ένα σύνολο 53 χωρών στην αφρικανική ήπειρο. Όπως είναι ορατό και από τα παραπάνω, η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της θητείας του George Bush του νεότερου αυξήθηκε δραματικά, έχοντας στο ενεργητικό της πολλές επιχειρήσεις και εμπλοκές, και συνεχίστηκε και κατά τις πιο πρόσφατες μέρες, με τον Barack Obama να στηρίζει δεόντως αυτή την παρουσία της χώρας στην Αφρική.

Η σημερινή και η πιθανή μελλοντική κατάσταση 

Στη συνέχεια, μακρές ένοπλες συγκρούσεις ξέσπασαν στις βόρειες, κυρίως, περιοχές της επίσης δυτικό-αφρικανικής χώρας του Mali το 2012, λόγω της κατάληψης περιοχών από μια τοπική τρομοκρατική οργάνωση η οποία, με τη σειρά της, εκδιώχθηκε από τις δυνάμεις μιας ισλαμικής οργάνωσης που ήθελε να πετύχει την εγκαθίδρυση της δική της εκδοχής του Ισλαμικού νόμου στα πλαίσια ενός κράτους. Μετά από τη γρήγορη και συλλογική δράση των δυνάμεων του Mali, των ενωμένων δυνάμεων διαφόρων αφρικανικών κρατών απεσταλμένων από την Αφρικανική Ένωση, και των γαλλικών δυνάμεων, οι τρομοκρατικές και ισλαμικές αυτές δυνάμεις εκδιώχθηκαν. Αλλά οι συγκρούσεις δεν σταμάτησαν. Γι’ αυτό και, μετέπειτα, το 2013 οι ΗΠΑ επενέβησαν στις συγκρούσεις αυτές, με τον Πρόεδρο Obama να αποστέλλει 100 Αμερικανούς στρατιώτες από τον γειτονικό Νίγηρα να ενισχύσουν τις γαλλικές δυνάμεις που δρούσαν στο Mali. Κάπως έτσι ξεκίνησε μία άκρως ενδιαφέρουσα περίπτωση στρατηγικής συνεργασίας και συμμαχίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Νίγηρα.

Εν συνεχεία, το 2016 οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν επίσημα την εγκαθίδρυση και δημιουργία στρατιωτικής βάσης στη μέση του Νίγηρα, συνολικού κόστους 100 εκατομμυρίων, με στόχο την παροχή εκ νέου στρατιωτικής βοήθειας και γενικότερης τεχνογνωσίας για τη μάχη κατά της τρομοκρατίας – ειδικότερα, για την καταπολέμηση ομάδων ανταρτών και μελών τρομοκρατικών οργανώσεων στα σύνορα του Νίγηρα με το Mali και τη Νιγηρία αντίστοιχα. Ειδικότερα, σήμερα στα σύνορα με τη δεύτερη χώρα είναι επιτακτική η στρατιωτική παρουσία λόγω της ισχυρής δράσης μελών της Boko Haram, τα οποία είτε εκδιώχθηκαν είτε μεταφέρθηκαν από τη Νιγηρία στα σύνορα και στο εσωτερικό του Νίγηρα. Η βάση αυτή στο Agadez, λοιπόν, θα είναι το στρατηγείο των ΗΠΑ για προγράμματα παρακολουθήσεων και επεμβάσεων με τη χρήση drones σε χώρες όπως ο Νίγηρας, το Mali, η Λιβύη και άλλες χώρες της αφρικανικής ηπείρου. Έτσι, αυτήν τη στιγμή, περισσότεροι από 800 Αμερικανοί στρατιώτες και αξιωματικοί βρίσκονται εγκατεστημένοι στον Νίγηρα. Βεβαία, στο σύνολό της η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Αφρική αριθμεί περί τα 6000 άτομα.

Τέλος, σε αντίθεση με το αν η κάλυψη και οι μεταδόσεις των ΜΜΕ παγκοσμίως, αλλά και η προσοχή του ευρύτερου κοινού δεν είναι μεγάλη, και δεν εστιάζει στις πολλές ένοπλες συγκρούσεις που λαμβάνουν χώρα στην Αφρική, η ήπειρος αυτή -όπως είναι σαφές απ’ όλα τα παραπάνω- φαίνεται πως τείνει να αποτελέσει τη νέα βάση των ΗΠΑ για τη μάχη τους ενάντια στο ευρύ πέπλο του τρόμου και της τρομοκρατίας – μετατοπίζοντάς την, επομένως, από τη Μέση Ανατολή, όπου βρισκόταν για δύο τουλάχιστον δεκαετίες. Αυτή η στρατηγική μετατόπιση για χάρη της μάχης κατά της τρομοκρατίας πραγματοποιείται, λοιπόν, κατά τη διάρκεια μιας ιδιαίτερης χρονικής περιόδου, κατά την οποία πολλά ακόμα αφρικανικά έθνη και κράτη συνεχίζουν να παραπατάνε λόγω των επιδράσεων της αποαποικιοποίησης, και να ταλαντεύονται συνεχώς ανάμεσα στο status του εύθραυστου κράτους, από τη μια, και του αποτυχημένου κράτους, από την άλλη.

Συμπέρασμα

Επομένως, γίνεται αντιληπτό το γεγονός πως όσο η Boko Haram θα συνεχίσει να τρομοκρατεί ευρέως τη Νιγηρία και τα σύνορα αυτής με τον Νίγηρα, καθώς και το Chad και το Καμερούν, όσο τα παρακλάδια ισλαμικών τρομοκρατικών οργανώσεων -όπως της Al-Qaeda- θα αναπτύσσονται στις χώρες της δυτικής Αφρικής και στη Σομαλία, και όσο το αυτοαποκαλούμενο Ισλαμικό Κράτος (ISIS) θα δρα στα βόρεια κυρίως της Λιβύης, το μόνο πιθανό είναι πως η αμερικανική παρουσία και οι αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις θα συνεχίσουν να αυξάνονται όλο και περισσότερο – με το μεγάλο ερωτηματικό, βέβαια, του αν οι επεμβάσεις αυτές θα ανακοινώνονται επισήμως, ή αν θα πραγματοποιούνται μυστικά, να συνεχίζει να υφίσταται. Επιπλέον, είναι επίσης εμφανές το γεγονός ότι οι ένοπλες εμφύλιες συγκρούσεις στην αφρικανική ήπειρο συνεχίζουν να λαμβάνουν χώρα, και ιδιαίτερα στα κράτη της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κογκό, της Κέντρο-αφρικανικής Δημοκρατίας και του Σουδάν – γεγονός που προκάλεσε τις δράσεις μεμονωμένων κρατών, όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία, αλλά και παρακίνησε και τον ΟΗΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας να λάβει δράση, και να προβεί στην έκδοση -μεταξύ άλλων- του Ψηφίσματος 2391 (2017), με στόχο να κατευνάσει και να καταπολεμήσει τις ένοπλες συγκρούσεις που κυμαίνονται αυτήν τη στιγμή στην Αφρική.

Εν κατακλείδι, με αφορμή τη νέα στρατηγικής σημασίας συνεργασία μεταξύ των ΗΠΑ και του Νίγηρα, και τη χρήση του τελευταίου ως αμερικανική βάση για την πραγματοποίηση επιχειρήσεων κατά του τρόμου και της τρομοκρατίας, γίνεται απολύτως αντιληπτό πως ο ρόλος των ΗΠΑ στην Αφρική αποφαίνεται καταλυτικός, μετατοπίζοντας, όμως, σημαντικά και το κέντρο των συγκρούσεων -εμφυλίων και κατά της τρομοκρατίας- από τη Μέση Ανατολή στην αφρικανική ήπειρο.

Πηγές:

  1. The Guardian. (2017). US soldier killed in Niger ambush was not captured, military report finds. https://www.theguardian.com/us-news/2017/dec/17/us-soldier-la-david-johnson-niger-attack
  2. Jervis, R. (2017). U.S. soldier in Niger was killed by enemy fire, not captured, according to report. https://www.usatoday.com/story/news/2017/12/17/new-details-emerge-death-la-david-johnson-u-s-soldier-whose-death-niger-triggered-spat-between-trump/959431001/
  3. Shanker, T. (2008). Command for Africa Is Established by Pentagon. http://www.nytimes.com/2008/10/05/world/africa/05command.html
  4. BBC. (2013). Mali conflict: US deploys 100 troops to neighbour Niger. http://www.bbc.com/news/world-us-canada-21550867
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (11 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Ο Ιάσων Χαλκίδης είναι 22 ετών και μεγάλωσε και σπουδάζει στη Θεσσαλονίκη, στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας στο Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών. Στο 8 εξάμηνο των σπουδών, φοίτησε στο Sciences Po της Ρεν. Έχει συγγράψει τόσο ιστοσελίδες και περιοδικά, όσο και μια ενότητα σε ακαδημαϊκό εγχειρίδιο. Έχει συμμετάσχει με διακρίσεις σε δεκάδες προσομοιώσεις διεθνών οργανισμών και ομιλεί αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά και ρωσικά.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest