Η ασφάλεια της Ελλάδας στο θαλάσσιο περιβάλλον-Λιμενικό ή Ακτοφυλακή;

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Με τον όρο προβολή ισχύος αναφερόμαστε:

Στην ικανότητα ενός κράτους να εφαρμόζει την ισχύ του -πολιτική, οικονομική, διεθνή ή στρατιωτική- ώστε ραγδαία και αποτελεσματικά να αναπτύσσει και να διατηρεί δυνάμεις σε απομακρυσμένες περιοχές, να αντιμετωπίζει επιτυχώς κρίσεις, να συνεισφέρει στην εθνική αποτροπή και να προάγει την περιφερειακή σταθερότητα.

Το ρόλο αυτό, στο θαλάσσιο στοιχείο, παραδοσιακά επιτελούσε το Πολεμικό Ναυτικό (ΠΝ), το οποίο επιτυχώς λάμβανε μέρος σε επιχειρήσεις στο εξωτερικό, αποδεικνύοντας με αυτό τον τρόπο το αξιόμαχό του. Ενδεικτικά, αναφέρουμε τις επιχειρήσεις Atalanta και Ocean Shield, καθώς και την επιτυχή εκκένωση πολιτών από τη Λιβύη το 2011.

Ωστόσο -με το περιβάλλον ασφαλείας να έχει αλλάξει ραγδαία την τελευταία δεκαετία- έχουν αναδυθεί νέες προκλήσεις που απειλούν τόσο με εθνική όσο και περιφερειακή αποσταθεροποίηση. Τέτοιες, για παράδειγμα, είναι η προσφυγική κρίση, καθώς και η ύπαρξη διεθνών εγκληματικών δικτύων, που έχουν ως σκοπό τη διακίνηση παράνομων αγαθών (όπλα, ναρκωτικά, ανθρώπινα όργανα κλπ) με δραστηριοποίηση και στη χώρα μας.

Η Ελλάδα είναι στόχος τέτοιων φαινομένων παραβατικότητας κυρίως λόγω της γεωγραφικής θέσης της, η οποία είναι στη μέση των παράνομων διαδρομών Μέσης Ανατολής – Δύσης. Ενδεικτικά αναφέρουμε τις περιπτώσεις σύλληψης του πλοίου Hadad 1 που το 2015 συνελήφθη νοτίως της Κρήτης να μεταφέρει οπλισμό σε τζιχαντιστές της Συρίας, του πλοίου Noor One που το 2014 συνελήφθη να φέρει δύο τόνους ηρωίνης, και του πλοίου Noor M που το 2013 συνελήφθη να μεταφέρει πυρομαχικά σε τζιχαντιστές στη Συρία.

Περιπτώσεις όπως αυτή της σύλληψης του Φ/Γ Noor 1, δείχνουν πως η χώρα μας είναι ευάλωτη στο διεθνές έγκλημα μέσω θαλάσσης.

Περιπτώσεις όπως αυτή της σύλληψης του Φ/Γ Noor 1, δείχνουν πως η χώρα μας είναι ευάλωτη στο διεθνές έγκλημα μέσω θαλάσσης.

Τα παραπάνω περιστατικά επηρεάζουν το περιβάλλον εσωτερικής και περιφερειακής ασφάλειας διττά. Ο πρώτος τρόπος σχετίζεται με την εγκατάσταση εκτενών εγκληματικών υποδομών στη χώρα μας, με όλους τους κινδύνους που αυτό ελλοχεύει για τον αποτελεσματικό έλεγχο που ασκεί το κράτος στην επικράτειά του. Ο δεύτερος σχετίζεται με τη μεταβολή της χώρα μας σε διαμετακομιστικό κέντρο παρανομίας, το οποίο θα χρησιμοποιείται από τον εγκληματικό δίαυλο Ευρώπης – Μ.Ανατολής για τη διακίνηση παράνομου πετρελαίου, ναρκωτικών, όπλων, τρομοκρατών, παράτυπων μεταναστών (trafficking) κ.α.

Η ικανότητα του Ελληνικού κράτους να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά ειδικά το δεύτερο μέρος της απειλής, αυτό της παράνομης διακίνησης ανθρώπων και αγαθών, αφορά άμεσα στη δυνατότητα του κράτους να κάνει προβολή ισχύος και να συνδράμει στη σταθεροποίηση της περιοχής. Μία τέτοια δράση θα έφερνε στη χώρα μας τόσο διπλωματικό κεφάλαιο, όσο και θα προήγαγε την ίδια την εσωτερική μας σταθερότητα.

 

Το Λιμενικό Σώμα ως Μέσο Προβολής Ισχύος

Με τη χώρα μας να έχει μία πληθώρα νησιών και βράχων, και να αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ευρώπη, η διέλευση του συνόλου σχεδόν της διεθνούς εγκληματικότητας από την ελληνική επικράτεια γίνεται -έστω εν μέρει- δια θαλάσσης. Αντιμέτωπο με το φαινόμενο βρίσκεται το Λιμενικό Σώμα/Ελληνική Ακτοφυλακή (ΛΣ/Ελ.Ακτ), το οποίο -όπως υπονοεί και ο τίτλος του-  έχει διττό σκοπό, προσανατολισμό και μέσα.

Το ΛΣ/Ελ.Ακτ έχει διττή απόστολή, τόσο την αστυνόμευση των εθνικών υδάτων της χώρας μας, όσο και των διεθνών υδάτων για συγκεκριμένα βαριά εγκλήματα.

Το ΛΣ/Ελ.Ακτ. έχει διττή αποστολή, τόσο την αστυνόμευση των εθνικών υδάτων της χώρας μας, όσο και των διεθνών υδάτων για συγκεκριμένα βαριά εγκλήματα.

Το μεν σκέλος του Λιμενικού Σώματος αφορά στην επιβολή της τάξης στους λιμένες της χώρας, καθώς και στα χωρικά μας ύδατα τα οποία, λόγω της μακροχρόνιας διένεξης με τη Τουρκία, έχουν ορισθεί στα 6 ναυτικά μίλια από τις ακτές μας. Το δε σκέλος της Ακτοφυλακής αφορά στην πάταξη της εγκληματικότητας -πέρα από εθνικά- και σε διεθνή ύδατα, στα οποία όλες οι χώρες έχουν τη δυνατότητα δράσης. Ειδικά στην ελληνική έννομο τάξη το αρ.8 του Ποινικού Κώδικα ορίζει ρητά ποια εγκλήματα διώκονται από το Ελληνικό κράτος, ανεξάρτητα από το εάν αυτά τελέστηκαν στα χωρικά μας ύδατα ή στα διεθνή.

Ανάλογα με το ποιο σκέλος υπερθεματίζεται κάθε χρονική περίοδο, το Σώμα λαμβάνει και διαφορετικά μέσα για να επιτελέσει την αποστολή του. Για το μεν Λιμενικό, απαιτείται ένας περιορισμένος στόλος από μικρά ταχέα περιπολικά σκάφη που έχουν ως αποστολή την επιτήρηση αποκλειστικά των χωρικών υδάτων. Για τη δε Ακτοφυλακή, απαιτούνται μεγαλύτερα σκάφη με δυνατότητα πλεύσης σε μεγαλύτερες αποστάσεις και υπό όλες τις καιρικές συνθήκες.

 

Κόστη και Οφέλη της κάθε Πτυχής

Από τη μία πλευρά, το προφανές κόστος μίας προσέγγισης που θα υπερθεματίζει την Ακτοφυλακή είναι το οικονομικό. Η δυνατότητα επιτήρησης και επέμβασης έξω από τα χωρικά μας ύδατα απαιτεί μεγαλύτερα σκάφη και μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμου. Ωστόσο, μία τέτοια σύνθεση θα αποτελούσε έναν αξιόπιστο περιφερειακό πυλώνα που θα μπορούσε να αναχαιτίσει μέρος του παράνομου εμπορίου στον άξονα Ανατολή – Δύση. Η ανάσχεση αυτή θα είχε δύο πρακτικά οφέλη για τη χώρα μας. Αφενός, θα προσέλκυε ευρωπαϊκά κονδύλια για τη συντήρηση των σκαφών -αν στους εταίρους παρουσιαζόταν επαρκές έργο- και αφετέρου, θα καθιστούσε την Ελλάδα ρυθμιστή της περιφερειακής ασφάλειας στη περιοχή, αφού θα ήλεγχε -τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό- τις ροές όπλων στη Μ. Ανατολή.

Από την άλλη πλευρά, ο υπερθεματισμός του σκέλους του Λιμενικού στρέφει την προσοχή του προς το εσωτερικό της χώρας. Ο υπερθεματισμός αυτός έχει ως σκοπό την προστασία από την εισαγωγή και μεταφόρτωση παράνομων αγαθών στη χώρα μας, καθώς και την αποτροπή εγκατάστασης παράνομων δικτύων που στοχεύουν στη θαλάσσια διεθνή εγκληματικότητα. Μια τέτοια προσέγγιση έχει μικρότερο οικονομικό κόστος, καθώς οι απαιτήσεις σε σκάφη και καύσιμα είναι μικρότερες. Το πρόβλημα , όμως, σε αυτή την προσέγγιση είναι ότι δεν έχουμε προβολή ισχύος προς τα έξω και , επομένως, έχουμε απώλεια των οφελών που αυτή συνεπάγεται.

Τα μεγαλύτερα ΠΑΘ (Πλοία Ανοιχτής Θάλασσας) του Λιμενικού, του επιτρέπουν να δρα μακριά από τις γραμμές βάσης του, προβάλοντας με αυτό το τρόπο ισχύ στο εξωτερικό.

Τα μεγαλύτερα ΠΑΘ (Πλοία Ανοιχτής Θάλασσας) του Λιμενικού τού επιτρέπουν να δρα μακριά από τις γραμμές βάσης του, προβάλλοντας με αυτόν το τρόπο ισχύ στο εξωτερικό.

Το τελικό ερώτημα, λοιπόν, που πρέπει να θέσουμε είναι πόσο κοστολογούμε οικονομικά τον παράγοντα «προβολή ισχύος στην ΝΑ Μεσόγειο». Το νοητό σύστημα έχει τη μορφή μίας επένδυσης με άγνωστη μεταβλητή, το πόσο  δηλαδή πετυχημένη θα είναι η καταπολέμηση του διεθνούς θαλασσίου εγκλήματος. Άλλωστε τα θαλάσσια μέσα δεν είναι τα μόνα που απαιτούνται για την προβολή ισχύος τέτοιας μορφής – με άλλα απαραίτητα συστατικά να είναι οι επαρκείς πληροφορίες, οι κατάλληλες ομάδες ειδικών αποστολών κ.ά.

Η τελική μορφή, ωστόσο, του ερωτήματος που τίθεται είναι πόσο προτιθέμεθα να επενδύσουμε στην περιφερειακή ασφάλεια της γειτονιάς μας, “αγοράζοντας” παράλληλα το ανάλογο διπλωματικό κεφάλαιο.

Συμπεράσματα

Στην πραγματικότητα, η ηγεσία του Λιμενικού Σώματος / Ελληνικής Ακτοφυλακής δεν επιλέγει μόνο τη μία μορφή οργάνωσής της παραγνωρίζοντας την άλλη, αλλά συνδυάζει και τις δύο, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα σε καθεμία αναλόγως με τους στόχους που επιθυμεί να πετύχει σε κάθε περίπτωση, εκεί που θεωρεί πως είναι πιο πρόσφορο.

Μία στρατηγική εξωστρέφειας θα έδινε μεγαλύτερη έμφαση στην εποπτεία μεγαλύτερου μέρους της ΝΑ Μεσογείου μέσω μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAVs), καθώς και απομακρυσμένων σταθμών επιτήρησης μέσα στη θάλασσα (RSS). Αυτή η στρατηγική, σε συνδυασμό με επένδυση σε υψηλής ποιότητας πληροφορίες, συνεργασία με ξένες υπηρεσίες καταπολέμησης του εγκλήματος (ιδιαίτερα αποτελεσματική ήταν η συνεργασία ΛΣ/Ελ.Ακτ. με την αμερικανική DEA στην περίπτωση του Noor 1) και με αντικατάσταση του παλαιότερου τύπου σκαφών Abeking με πιο σύγχρονα, θα έδινε τη δυνατότητα στη χώρα να προβάλει ισχύ προς το εξωτερικό, να σταθεροποιήσει τη γειτονιά της, και να διασφαλίσει το διπλωματικό κεφάλαιο, που έχει τόσο πολύ ανάγκη.

Πέρα από τα Πλοία Ανοιχτής Θάλασσας, οι ομάδες ειδικών αποστολών παίζουν κυρίαρχο ρόλο στη προβολή ισχύος στο εξωτερικό.

Πέρα από τα Πλοία Ανοιχτής Θάλασσας, οι ομάδες ειδικών αποστολών παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην προβολή ισχύος στο εξωτερικό. 

 Δεν πρέπει να λησμονούμε πως οι παρούσες συνθήκες, σε ολόκληρη την ΝΑ Μεσόγειο, δημιουργούν προκλήσεις τόσο για τη χώρα μας, όσο και για την υπόλοιπη Γηραιά Ήπειρο, και ότι η γεωγραφική θέση της χώρας μας δημιουργεί τόσο ευθύνες, όσο και ευκαιρίες που μπορεί να εκμεταλλευτεί.

Tagged under:

Ο Ηλίας Παπαδόπουλος εχει πτυχίο στις πολιτικές επιστήμες και μεταπτυχιακές σπουδές στις διεθνείς σχέσεις με ειδικότητα την αντιτρομοκρατία. Τα κύρια ερευνητικά του ενδιαφέροντα είναι η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και των ασύμμετρων απειλών, καθώς και οι πόλεμοι χαμηλής ισχύος στον 21ο αιώνα.

[email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest