Η αυξανόμενη επιρροή της Σαουδικής Αραβίας στη Νοτιοανατολική Ασία

Τον περασμένο Φεβρουάριο ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας, Salman bin Abdulaziz Al-Saud, πραγματοποίησε μια μεγάλη περιοδεία διάρκειας ενός μήνα στην Ασία, η οποία παρουσιάστηκε από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης ως ένδειξη οικονομικής αδυναμίας της Σαουδικής Αραβίας.

Ωστόσο, φαίνεται πως δεν επισημάνθηκε επαρκώς μια πολύ πιο σημαντική πτυχή αυτού του ταξιδιού – το ότι ήταν κομμάτι της προσπάθειας της Σαουδικής Αραβίας να εξασφαλίσει την ηγεσία στον ισλαμικό κόσμο, όπου ανταγωνίζεται κυρίως το Ιράν. Με λίγα λόγια, δηλαδή, το ότι με την εμπλοκή της στη Νοτιοανατολική Ασία είναι πιθανό να επηρεάσει μακροπρόθεσμα την πολιτική της περιοχής, εμβαθύνοντας το πολιτιστικό χάσμα που ήδη πλήττει την ενότητα και την ασφάλεια στις χώρες του ASEAN.

Εκτός από τις μεγάλες οικονομικές δυνάμεις (Κίνα και Ιαπωνία), ο βασιλιάς επέλεξε να επισκεφθεί μόνο τις χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία – το Brunei, τη Μαλαισία και την Ινδονησία. Μπορεί να ήταν ευκολότερο να προσελκυστούν επενδύσεις από άλλες αγορές της Νοτιοανατολικής Ασίας, όπως η Ταϊλάνδη και η Σιγκαπούρη, αλλά το ότι ο βασιλιάς επέλεξε να παραλείψει αυτούς τους προορισμούς αποδεικνύει ότι το ταξίδι οργανώθηκε με κάτι περισσότερο από οικονομικά κίνητρα.

Οι επισκέψεις στις συγκεκριμένες χώρες δείχνουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να εδραιωθεί στην ηγεσία του ισλαμικού κόσμου η Σαουδική Αραβία είναι να υποστηρίξει ηγέτες που προσπαθούν να προσελκύσουν τους πιο φανατικούς μουσουλμάνους ως ψηφοφόρους, ώστε να εδραιωθούν πολιτικά, ή να καθιερώσουν το Ισλάμ ως τρόπο ζωής στις χώρες τους.

Ο σουλτάνος του Brunei, Hassanal Bolkiah, εισήγαγε τη Shariah στη χώρα το 2014, προκαλώντας διεθνή κατακραυγή από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πρώτη επίσκεψη ενός βασιλιά της Σαουδικής Αραβίας στο Brunei πήρε έτσι συμβολική σημασία, υποδηλώνοντας την υποστήριξη των πολιτικών του τοπικού σουλτάνου.

Στη Μαλαισία ο Πρωθυπουργός Najib Razak κατά τα τελευταία δύο χρόνια έχει στραφεί στην προσέγγιση της ισλαμικής ψήφου. Τον Δεκέμβριο του 2015 εγκαινιάστηκε η Rayani Air, η πρώτη αεροπορική εταιρεία της Μαλαισίας που είναι συμβατή με τη Shariah. Μισό χρόνο αργότερα, η Κυβέρνηση εισήγαγε ένα νέο νομοσχέδιο που προκάλεσε αντιδράσεις -ιδίως μεταξύ των εθνοτικών μειονοτήτων-, καθώς περιελάμβανε τιμωρίες όπως ο ακρωτηριασμός και ο λιθοβολισμός, που θα καθορίζονται σε ειδικά δικαστήρια της Shariah. Τέλος, τον Δεκέμβριο του 2016 διοργανώθηκε ένα συλλαλητήριο στην Kuala Lumpur, εκφράζοντας την αλληλεγγύη στους διωγμένους Μουσουλμάνους Rohingya της Myanmar, και τονίζοντας ότι ο ASEAN πρέπει να υποστηρίξει τα ανθρώπινα δικαιώματα, και ότι ο υπόλοιπος κόσμος δεν μπορεί απλά να κάθεται και να παρακολουθεί μια ακόμα γενοκτονία.

Εκτός από την απλή πολιτική υποστήριξη, η Σαουδική Αραβία δεσμεύτηκε για μεγαλύτερη οικονομική διασύνδεση με τα παραπάνω κράτη της Νοτιοανατολικής Ασίας. Αυτό ήρθε σε μια ευπρόσδεκτη στιγμή, καθώς οι ηγέτες της περιοχής συνειδητοποιούν καθυστερημένα ότι η εξάρτηση της εγχώριας ανάπτυξής τους από την οικονομική πορεία της Κίνας είναι εσφαλμένη. Η επιβράδυνση της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας παγκοσμίως από το 2014 αποτέλεσε τεράστιο πλήγμα για τις οικονομίες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Ειδικότερα, η Ινδονησία υπέστη σοβαρές απώλειες, καθώς οι εξαγωγές προς την Κίνα μειώνονται συνεχώς από το 2013 κατά ένα ποσοστό που υπερβαίνει το 20% κάθε χρόνο.

Υπό το πρίσμα αυτό, οι επενδυτικές συμφωνίες που υπογράφηκαν κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψης του Σαουδάραβα βασιλιά αποτέλεσαν μια εναλλακτική πηγή κεφαλαίων για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης της Ινδονησίας. Ανάμεσα σε αυτές τις συμφωνίες, η πιο αξιοσημείωτη ήταν μια κοινοπραξία διυλιστηρίου -ύψους 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων- στο Cilacap στην κεντρική Ιάβα, μεταξύ των κρατικών πετρελαϊκών εταιρειών των δύο χωρών – της Pertamina και της Saudi Aramco.

Σε σχέση με τη Νοτιοανατολική Ασία η Σαουδική Αραβία ενεργεί κατά κύριο λόγο με το δικό της συμφέρον, ώστε να διατηρήσει την ηγεσία της στον ισλαμικό κόσμο, και να αναπτύξει εμπορικούς δεσμούς. Ωστόσο, αυτή η δέσμευση έχει πολλές συνέπειες για την περιοχή. Στην Ινδονησία και στη Μαλαισία προσφέρει τη δυνατότητα να ανακτήσουν κάποια αυτονομία όσον αφορά σε ζητήματα ασφάλειας και γεωπολιτικής, και να “απογαλακτισθούν” από τη βαθιά οικονομική τους εξάρτηση από την Κίνα. Από την άλλη πλευρά, το Brunei είναι μια μικρή χώρα που δεν διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις της περιοχής.

Μέχρι τώρα, οι δύο πρώτες χώρες (Ινδονησία και Μαλαισία) παραμένουν σχετικά αδρανείς στη σύγκρουση της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας. Αναμφισβήτητα, αυτό οφείλεται εν μέρει στην οικονομική τους εξάρτηση από την Κίνα. Στην περίπτωση της Μαλαισίας, η Κίνα έχει καταστεί ο πρώτος εμπορικός της εταίρος, καθώς και πηγή άμεσων ξένων επενδύσεων. Ελλείψει άλλων χρηματοδοτών, ο Πρωθυπουργός Najib φαίνεται να έχει αποφασίσει ότι η σιωπή σχετικά με τα εδαφικά ζητήματα είναι ένα μικρό τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για την πολιτική επιβίωση.

Ο Ινδονήσιος Πρόεδρος Jokowi δεν ακολουθεί την ίδια ακριβώς συμπεριφορά όσον αφορά στην Κίνα, αν και εξακολουθεί να επιθυμεί τη διατήρηση καλών διμερών σχέσεων. Από τότε που ανέλαβε το αξίωμα τον Οκτώβριο του 2014, συναντήθηκε με τον Κινέζο ομόλογό του τουλάχιστον πέντε φορές. Παράλληλα, υπάρχουν στοιχεία ότι οι κινεζικές επενδύσεις στην Ινδονησία αυξήθηκαν από 628 εκατομμύρια δολάρια το 2015 σε 2,6 δισεκατομμύρια δολάρια το 2016, καθιστώντας την Κίνα τον τρίτο μεγαλύτερο επενδυτή της χώρας.

Εντούτοις, παρά τους στενούς οικονομικούς δεσμούς, η Ινδονησία ανησυχεί για τις διεκδικήσεις της Κίνας στη Νότια Κινεζική Θάλασσα, οι οποίες φαίνεται να θέτουν το 30% της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης που ξεκινά από τα νησιά Natuna της Ινδονησίας σε δυνητικά αμφισβητούμενο καθεστώς. Αυτό έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις μεταξύ αλιευτικών σκαφών και από τις δύο πλευρές, κατά τα τελευταία χρόνια.

Μακροπρόθεσμα, εάν μια βαθύτερη κοινή αίσθηση της ισλαμικής ταυτότητας καλλιεργηθεί, η σχέση μεταξύ Μαλαισίας και Ινδονησίας θα μπορούσε ουσιαστικά να αλλάξει εξαιτίας της θρησκείας, δομώντας κλίμα αμοιβαίας συνεργασίας στα περιφερειακά fora και στη διεθνή σκηνή.

Ωστόσο, το μέλλον για τον ASEAN θα ήταν εντελώς διαφορετικό. Παρότι μπορεί να διευκολυνθεί η αντιμετώπιση προβλημάτων -όπως οι συγκρούσεις στη Νότια Κινεζική Θάλασσα- από συγκροτημένα block κρατών, είναι πιθανόν να υπάρξουν δυσκολίες λόγω της εισόδου ενός άλλου πόλου ισχύος στην περιοχή.

Η πολιτισμική και θρησκευτική επιρροή της Σαουδικής Αραβίας θα συνεχίσει να επηρεάζει την πορεία των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας – τόσο αυτών με μουσουλμανικές πλειοψηφίες όσο και άλλων. Στην Ινδονησία και τη Μαλαισία, για παράδειγμα, ο βασιλιάς τριπλασίασε τις πλήρεις πανεπιστημιακές υποτροφίες για σπουδές στη Σαουδική Αραβία.

Επίσης, η εμβέλεια της υπάρχουσας πολιτιστικής επιρροής της Σαουδικής Αραβίας στις δύο παραπάνω χώρες δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Το 2013 περίπου 2.000 Σαουδάραβες φοιτούσαν στη Μαλαισία, ενώ στην Ινδονησία το βασίλειο της ερήμου έχει χτίσει περισσότερα από 150 τζαμιά, καθώς και ένα ελεύθερο πανεπιστήμιο στη Jakarta, που υποδέχεται 3.500 φοιτητές κάθε χρόνο.

H σταδιακή χαλάρωση του διαχωρισμού πολιτικής και θρησκείας, η οποία επιδιώκεται με αυτές τις κινήσεις, είναι πιθανό να αυξήσει τον συντηρητισμό στην περιοχή, και να προκαλέσει σημαντικές εντάσεις και σε άλλες χώρες όπου υπάρχουν μεγάλες μουσουλμανικές μειονότητες, όπως οι Φιλιππίνες, η Σιγκαπούρη και η Ταϊλάνδη.

Παράλληλα, η ενισχυμένη θρησκευτική συνείδηση θα μπορούσε να ανοίξει τα σύνορα και σε επενδύσεις από άλλες χώρες με πλειοψηφία μουσουλμάνων πέραν της Σαουδικής Αραβίας. Για την ακρίβεια, ο εμίρης του Qatar ήδη πραγματοποιεί τη δική του περιοδεία στη Νοτιοανατολική Ασία αυτόν τον μήνα.

Συμπερασματικά, οι δεσμοί που δομούνται μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας σηματοδοτούν την αβεβαιότητα και την αστάθεια που χαρακτηρίζουν τη σημερινή παγκόσμια τάξη. Με τις Ηνωμένες Πολιτείες να αποχωρούν από τη διεθνή ηγεσία, και να θέτουν υπό αμφισβήτηση τις ίδιες τις αρχές του μεταπολεμικού κόσμου, πολλά κράτη έχουν επινοήσει διάφορα μέσα για την προστασία των εθνικών συμφερόντων τους – συμπεριλαμβανομένων και των χωρών της Μέσης Ανατολής. Η Σαουδική Αραβία δεν διαφέρει υπό αυτήν την άποψη, και είναι φανερό πως η αυξανόμενη θρησκευτική επιρροή που ασκεί θέτει πολλά προβλήματα στον ήδη αποδυναμωμένο ASEAN, και μένει να αποδειχθεί πώς και εάν αυτός θα καταφέρει να τα αντιμετωπίσει.

Παράλληλα με τις δεσμεύσεις στην Ασία, ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας ως ηγέτιδα δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου ενισχύεται και από τη στήριξη του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump, ο οποίος επισκέφτηκε τo Riyadh τον περασμένο Μάιο, σε ένα από τα πρώτα ταξίδια της θητείας του στο εξωτερικό. Μεταξύ άλλων, ο Trump συζήτησε τότε με τον βασιλιά Salman για τη διαχείριση του status quo στη Μέση Ανατολή μετά την επικείμενη κατάρρευση του ISIS και την απομόνωση του Ιράν – κάτι που αποτελεί κοινή επιθυμία και των δύο πλευρών.

Πηγές:

  1. Kai-ren, N. (2017). Saudi Arabia’s Footprints in Southeast Asia. https://thediplomat.com/2017/10/saudi-arabias-footprints-in-southeast-asia/
  2. Ghazanfar, A. (2017). Saudi Arabia, Malaysia take ‘quantum leap’ with new agreements. http://www.arabnews.com/node/1060881/saudi-arabia
  3. Krithika , V. (2017). Saudi Arabia Is Redefining Islam for the World’s Largest Muslim Nation. https://www.theatlantic.com/international/archive/2017/03/saudi-arabia-salman-visit-indonesia/518310/
  4. Cafiero, G. and Karasik, T. (2017). King Salman’s Return to Brunei Two Decades Later. https://www.fairobserver.com/region/middle_east_north_africa/king-salman-asia-tour-brunei-saudi-arabia-world-news-34534/

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest